Sygn. akt C-559/16
WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
z dnia 7 września 2017 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Transport – Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 – Artykuł 7 ust. 1 – Wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów – Lot odbywający się na kilku odcinkach – Pojęcie „odległości”, którą należy wziąć pod uwagę
W sprawie C‑559/16
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Amtsgericht Hamburg (sąd rejonowy w Hamburgu, Niemcy) postanowieniem z dnia 4 października 2016 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 listopada 2016 r., w postępowaniu:
Birgit Bossen,
Anja Bossen,
Gudula Gräßmann
przeciwko
Brussels Airlines SA/NV,
TRYBUNAŁ (ósma izba),
w składzie: M. Vilaras, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca) i M. Safjan, sędziowie,
rzecznik generalny: Y. Bot,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu B. Bossen, A. Bossen oraz G. Gräßmann przez F. Puschkarski, Rechtsanwältin,
– w imieniu Brussels Airlines SA/NV przez D. Smielicka, Rechtsanwalt,
– w imieniu rządu francuskiego przez D. Colasa, E. de Moustier oraz M.L. Kitamurę, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Garofolego, avvocato dello Stato,
– w imieniu Komisji Europejskiej przez W. Möllsa oraz N. Yerrell, działających w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. 2004, L 46, s. 1).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Birgit Bossen, Anją Bossen i Gudulą Gräßmann a Brussels Airlines SA/NV dotyczącego kwoty odszkodowania należnego im z uwagi na duże opóźnienie lotu tego przewoźnika lotniczego.
Ramy prawne
Artykuł 2 rozporządzenia nr 261/2004, zatytułowany „Definicje”, stanowi w lit. h):
„Do celów niniejszego rozporządzenia:
[…]
h) »miejsce docelowe« oznacza miejsce lądowania określone na bilecie przedstawionym na stanowisku kontrolnym lub, w przypadku lotów łączonych, miejsce lądowania ostatniego lotu; alternatywne dostępne loty łączone nie są brane pod uwagę, jeżeli zachowany jest planowany czas przylotu”.
Zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia:
„W przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy:
c) mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7, chyba że:
i) zostali poinformowani o odwołaniu co najmniej dwa tygodnie przed planowym czasem odlotu;
ii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie od dwóch tygodni do siedmiu dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot najpóźniej dwie godziny przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej cztery godziny po planowym czasie przylotu; lub
iii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie krótszym niż siedem dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej dwie godziny po planowym czasie przylotu”.
Artykuł 6 tego rozporządzenia ma następujące brzmienie:
„Opóźnienie
1. Jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać, że lot będzie opóźniony w stosunku do planowego startu:
a) o dwie lub więcej godzin w przypadku lotów do 1500 kilometrów; lub
b) o trzy lub więcej godzin w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości pomiędzy 1500 a 3500 kilometrów; lub
c) o cztery lub więcej godzin w przypadku wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b),
pasażerowie otrzymują od obsługującego przewoźnika lotniczego:
i) pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2; oraz
ii) gdy oczekiwany w sposób uzasadniony czas odlotu nastąpi co najmniej dzień po terminie poprzednio zapowiedzianego odlotu, pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. b) i c); oraz
iii) gdy opóźnienie wynosi co najmniej pięć godzin, pomoc określoną w art. 8 ust. 1 lit. a).
2. W każdym przypadku, pomoc jest oferowana w ramach limitów czasowych określonych powyżej w odniesieniu do poszczególnego przedziału odległości”.
Artykuł 7 tego rozporządzenia stanowi:
„Prawo do odszkodowania
1. W przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości:
a) 250 EUR dla wszystkich lotów o długości do 1500 kilometrów;
b) 400 EUR dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1500 do 3500 kilometrów;
c) 600 EUR dla wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b).
Przy określaniu odległości, podstawą jest ostatni cel lotu, do którego przybycie pasażera nastąpi po czasie planowego przylotu na skutek opóźnienia spowodowanego odmową przyjęcia na pokład lub odwołaniem lotu.
4. Odległości podane w ust. 1 i 2 mierzone są metodą trasy po ortodromie”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
Skarżące zarezerwowały w Brussels Airlines przewóz z Rzymu (Włochy) do Hamburga (Niemcy), z przesiadką w Brukseli (Belgia). Lot z Rzymu do Brukseli powinien był rozpocząć się o godz. 10.25, a zakończyć się o godz. 12.40, a lot z Brukseli do Hamburga powinien był rozpocząć się o godz. 13.35, a zakończyć się o godz. 14.45.
Lot z Rzymu do Brukseli opóźnił się i zakończył się lądowaniem w Brukseli dopiero o godz. 13.22, tak że skarżące nie miały możliwości zdążyć na lot łączony.
Skarżące zostały następnie przewiezione do Hamburga w ramach następnego lotu, który zakończył się o godz. 18.35, czyli z opóźnieniem wynoszącym trzy godziny i pięćdziesiąt minut w stosunku do pierwotnie planowanej godziny przylotu.
Odległość pomiędzy Rzymem a Hamburgiem wynosi w oparciu o metodę ortodromiczną 1326 km. Odległość między Rzymem a Brukselą wynosi 1173 km, natomiast odległość między Brukselą a Hamburgiem wynosi 483 km, czyli w sumie odległość w przypadku obu tych lotów wynosi 1656 km.
Skarżące wystąpiły do Amtsgericht Hamburg (sądu rejonowego w Hamburgu, Niemcy) z żądaniem zasądzenia każdej z nich odszkodowania w wysokości 400 EUR na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004.
Sąd odsyłający zauważa, że bezsporne między stronami jest, iż wskutek powstałego dużego opóźnienia skarżącym przysługuje roszczenie o odszkodowanie, a spółka Brussels Airlines wypłaciła już skarżącym każdorazowo 250 EUR z tego tytułu.
Skarżące występują obecnie z żądaniem zapłaty dalszych 150 EUR dla każdej z nich, gdyż ich zdaniem przy obliczaniu odległości powinno uwzględnić się dwa odcinki lotu – a zatem odległość ta przekracza 1500 km – nie zaś odległość pomiędzy Rzymem a Hamburgiem w oparciu o metodę ortodromiczną.
W takich okolicznościach Amtsgericht Hamburg (sąd rejonowy w Hamburgu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 7 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie »odległości« oznacza jedynie ustalaną w oparciu o metodę ortodromiczną bezpośrednią odległość pomiędzy miejscem odlotu i ostatnim miejscem przylotu, i to bez względu na rzeczywiście przebytą trasę?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
W swym pytaniu sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „odległości” obejmuje, w przypadku połączeń lotniczych obejmujących loty łączone, wyłącznie odległość między pierwszym miejscem odlotu a miejscem docelowym, która powinna zostać obliczona w oparciu o metodę ortodromiczną, i to bez względu na rzeczywiście przebytą trasę.
Na wstępie należy stwierdzić, że nie jest sporne, iż skarżące w postępowaniu głównym dotarły do miejsca docelowego z opóźnieniem, i że w związku z tym mają prawo do odszkodowania. Jedyną kwestią sporną w tej sprawie jest określenie kwoty tego odszkodowania zgodnie z przesłankami ustanowionymi w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004.
Na wstępie należy przypomnieć, że art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 stanowi w szczególności, że w przypadku odwołania do tego artykułu pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości wynoszącej od 250 do 600 EUR, w zależności od odległości, jaką obejmowały dane loty, z uwzględnieniem ostatniego miejsca przylotu pasażera, i mając na względzie, że zgodnie z art. 7 ust. 4 tego rozporządzenia odległość ta powinna zostać obliczona metodą trasy po ortodromie.
W tym względzie należy zauważyć, że o ile art. 5 rozporządzenia nr 261/2004, dotyczący odwołanych lotów, zawiera odniesienie do art. 7 tego rozporządzenia, o tyle nie ma to miejsca w przypadku art. 6 tegoż rozporządzenia, dotyczącego opóźnień.
Jednakże Trybunał przypomniał, że wszystkie akty prawne Unii należy interpretować w zgodzie z całym prawem pierwotnym, w tym z zasadą równego traktowania, która wymaga, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w sposób odmienny, a sytuacje odmienne nie były traktowane w sposób jednakowy, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (zob. podobnie wyrok z dnia 23 października 2012 r., Nelson i in., C‑581/10 i C‑629/10, EU:C:2012:657, pkt 33).
Otóż Trybunał orzekł, że należy uznać, iż pasażerowie, których lot jest opóźniony o co najmniej trzy godziny, oraz pasażerowie, których lot został odwołany i których plan podróży został zmieniony w sposób niezachowujący ograniczeń przewidzianych w art. 5 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) rozporządzenia nr 261/2004, znajdują się w porównywalnych sytuacjach, ponieważ doznają podobnych niedogodności, stanowiących podstawę ich odszkodowania (zob. podobnie wyrok z dnia 23 października 2012 r., Nelson i in., C‑581/10 i C‑629/10, EU:C:2012:657, pkt 34).
Wynika stąd, że wykładni rozporządzenia nr 261/2004 należy dokonywać w ten sposób, że pasażerom lotów opóźnionych o co najmniej trzy godziny przysługuje takie samo odszkodowanie jak pasażerom lotów odwołanych, których plan podróży został zmieniony w sposób niezachowujący ograniczeń przewidzianych w art. 5 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) rozporządzenia nr 261/2004 (wyrok z dnia 23 października 2012 r., Nelson i in., C‑581/10 i C‑629/10, EU:C:2012:657, pkt 38).
Orzecznictwo to należy rozumieć w ten sposób, że stawia ono wymóg, aby obydwie kategorie pasażerów wymienione w poprzednim punkcie były traktowane w równy sposób, nie tylko jeśli chodzi o samo powstanie prawa do odszkodowania, ale również w odniesieniu do kwoty takiego odszkodowania.
To zatem zgodnie z tym wymogiem należy interpretować art. 7 ust. 1 nr 261/2004, a także art. 5 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) tego rozporządzenia.
Tymczasem przepisy te, jak wynika z samej ich treści, przewidują prawo pasażerów do odszkodowania niezależnie od tego, czy pasażerowie ci dotrą do miejsca docelowego bezpośrednim lotem czy też lotem łączonym.
Jest tak również, jeśli chodzi o obliczenie kwoty takiego odszkodowania.
Wybór i zakres poszczególnych środków przyjętych w rozporządzeniu nr 261/2004 przez prawodawcę Unii różnią się bowiem w zależności od rozmiaru szkody poniesionej przez pasażerów (zob. podobnie wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., IATA i ELFAA, C‑344/04, EU:C:2006:10, pkt 85). W rezultacie należy uznać, że różne poziomy kwoty odszkodowania należnego pasażerom są wyrazem różnic w zakresie niedogodności, jakich doświadczyli dani pasażerowie w sytuacjach przewidzianych w art. 7 ust. 1 lit. a)–c) rozporządzenia nr 261/2004.
W tym zakresie Trybunał orzekł już, że uzasadnieniem odszkodowania dla pasażerów, o którym mowa w art. 5 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) tego rozporządzenia, jest fakt, że z uwagi na odwołanie ich lotu w ostatniej chwili są oni praktycznie pozbawieni możliwości swobodnej reorganizacji swojej podróży. W rezultacie, jeżeli z jakiegoś powodu są oni bezwzględnie zmuszeni, by dotrzeć do swego miejsca docelowego w danym momencie, w żaden sposób nie mogą uniknąć straty czasu wynikającej z nowej sytuacji, ponieważ nie mają w tym względzie żadnej swobody (wyrok z dnia 23 października 2012 r., Nelson i in., C‑581/10 i C‑629/10, EU:C:2012:657, pkt 35).
Z uwagi na charakter doświadczonych w ten sposób niedogodności, fakt, że niektórzy pasażerowie objęci zakresem art. 5 ust. 1 lit. c) ppkt (iii) rozporządzenia nr 261/2004 dotarli do miejsca docelowego nie lotem bezpośrednim, lecz lotem łączonym, co spowodowało w takim przypadku rzeczywiste wydłużenie przebytej odległości, nie powoduje sam w sobie zwiększenia zakresu niedogodności w stosunku do niedogodności doświadczonych przez pasażerów bezpośredniego lotu.
Przy określaniu kwoty odszkodowania należy zatem uwzględnić wyłącznie odległość między pierwszym miejscem odlotu a miejscem docelowym, bez uwzględniania ewentualnych lotów łączonych.
Następnie, zgodnie z wymogiem powołanym w pkt 21 niniejszego wyroku, należy zastosować tę samą metodę obliczeń w odniesieniu do pasażerów lotów opóźnionych o co najmniej trzy godziny.
W szczególności Trybunał orzekł, że podstawą ich odszkodowania jest niedogodność obejmująca stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny w stosunku do pierwotnego planu ich podróży, stwierdzoną, również w przypadku lotów łączonych, w chwili przybycia do miejsca docelowego (zob podobnie wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Folkerts, C‑11/11, EU:C:2013:106, pkt 35).
Tymczasem, z uwagi na charakter doświadczonych w związku z tym niedogodności, ewentualne różnice w rzeczywiście przebytej odległości w żaden sposób nie wpływają jako takie na zakres tychże niedogodności.
Z ogółu powyższych rozważań wynika, że art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „odległości” obejmuje, w przypadku połączeń lotniczych obejmujących loty łączone, wyłącznie odległość między pierwszym miejscem odlotu a miejscem docelowym, która powinna zostać obliczona w oparciu o metodę ortodromiczną, i to bez względu na rzeczywiście przebytą trasę.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91, należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „odległości” obejmuje, w przypadku połączeń lotniczych obejmujących loty łączone, wyłącznie odległość między pierwszym miejscem odlotu a miejscem docelowym, która powinna zostać obliczona w oparciu o metodę ortodromiczną, i to bez względu na rzeczywiście przebytą trasę.
Podpisy
* Język postępowania: niemiecki.
