Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 stycznia 2026 r., C-562/24

Sygn. akt C-562/24

62024CJ0562

WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)

z dnia 29 stycznia 2026 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Wzajemne uznawanie nakazów konfiskaty – Decyzja ramowa 2006/783/WSiSW – Artykuł 8 ust. 2 lit. d) – Podstawa odmowy uznania lub wykonania – Prawa zainteresowanych stron – Działająca w dobrej wierze osoba trzecia – Wierzyciel hipoteczny – Nieruchomość stanowiąca korzyść pochodzącą z przestępstwa – Postępowanie w sprawie uznania i wykonania nakazu konfiskaty – Hipoteka przymusowa wpisana przed wydaniem tego nakazu

W sprawie C‑562/24 [Munik] ( i )

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Okrožno sodišče v Kopru (sąd okręgowy w Koprze, Słowenia) postanowieniem z dnia 5 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 sierpnia 2024 r., w postępowaniu zainicjowanym przez

S. H. d.o.o.,

M. A. d.o.o.

TRYBUNAŁ (piąta izba),

w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, J. Passer, E. Regan (sprawozdawca), D. Gratsias i B. Smulders, sędziowie,

rzecznik generalny: N. Emiliou,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu rządu słoweńskiego – J. Morela, w charakterze pełnomocnika,

w imieniu Komisji Europejskiej – U. Babovič i I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

Złożony w niniejszej sprawie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej Rady 2006/783/WSiSW z dnia 6 października 2006 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do nakazów konfiskaty (Dz.U. 2006, L 328, s. 59) oraz art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).

Wniosek ten został złożony w ramach postępowania w sprawie uznania i wykonania w Słowenii wydanego przez sąd włoski wobec S. H. d.o.o. nakazu konfiskaty dotyczącego należących do tej spółki nieruchomości.

Ramy prawne

Prawo Unii

Decyzja ramowa 2006/783

Motywy 1, 8 i 9 decyzji ramowej 2006/783 mają następujące brzmienie:

„(1)

Rada Europejska na posiedzeniu w Tampere w dniach 15 i 16 października 1999 r. podkreśliła, że zasada wzajemnego uznawania powinna być podstawą współpracy sądowej w Unii, zarówno w sprawach cywilnych, jak i karnych.

[…]

(8)

Celem niniejszej decyzji ramowej jest ułatwienie współpracy pomiędzy państwami członkowskimi w związku z wzajemnym uznawaniem i wykonywaniem nakazów konfiskaty poprzez zobowiązanie państwa członkowskiego do uznawania i wykonywania na jego terytorium nakazów konfiskaty wydanych przez sąd innego państwa członkowskiego właściwy w sprawach karnych. Niniejsza decyzja ramowa jest związana z decyzją ramową Rady 2005/212/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie konfiskaty narzędzi, korzyści oraz majątku pochodzącego z przestępstwa [Dz.U. 2005, L 68, s. 49]. Celem tej decyzji ramowej jest zapewnienie, by wszystkie państwa członkowskie posiadały skuteczne przepisy dotyczące konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa, między innymi w odniesieniu do ciężaru dowodu związanego ze źródłem pochodzenia majątku posiadanego przez osobę skazaną za przestępstwo mające związek z przestępczością zorganizowaną.

(9)

Współpraca pomiędzy państwami członkowskimi oparta na zasadzie wzajemnego uznawania i niezwłocznej egzekucji orzeczeń sądowych wymaga istnienia zaufania co do tego, że orzeczenia podlegające uznaniu i egzekucji będą zawsze wydawane z poszanowaniem zasad praworządności, pomocniczości i proporcjonalności. Wymagane jest również przestrzeganie praw przyznanych stronom oraz działającym w dobrej wierze zainteresowanym osobom trzecim. W związku z tym należy zwrócić należytą uwagę na zapobieganie spełnianiu nieuczciwych roszczeń osób prawnych i fizycznych”.

Artykuł 1 decyzji ramowej 2006/783, zatytułowany „Cel”, stanowi:

„1. Celem niniejszej decyzji ramowej jest określenie zasad, stosownie do których państwo członkowskie uznaje i wykonuje na swoim terytorium nakaz konfiskaty wydany przez właściwy w sprawach karnych sąd innego państwa członkowskiego.

2. Niniejsza decyzja ramowa nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawnych zawartych w art. 6 [TUE], jak również nie narusza jakichkolwiek obowiązków nałożonych w tym zakresie na organy wymiaru sprawiedliwości”.

Zgodnie z art. 2 tej decyzji ramowej, zatytułowanym „Definicje”:

„Do celów niniejszej decyzji ramowej przyjmuje się następujące definicje:

»państwo wydające« oznacza państwo członkowskie, w którym organ sądowy wydał nakaz konfiskaty w ramach postępowania karnego;

»państwo wykonujące« oznacza państwo członkowskie, któremu przekazano nakaz konfiskaty w celu wykonania;

»nakaz konfiskaty« oznacza skutkującą ostatecznym przepadkiem mienia karę lub środek karny prawomocnie orzeczony przez sąd po przeprowadzeniu postępowania w związku z popełnieniem przestępstwa lub przestępstw;

»mienie« oznacza mienie każdego rodzaju, materialne i niematerialne, rzeczy ruchome i nieruchomości, oraz dokumenty i instrumenty prawne wykazujące prawo do tego mienia lub prawo z nim związane, co do którego sąd w państwie wydającym orzekł, że:

(i)

stanowi ono korzyść pochodzącą z przestępstwa lub równowartość tej korzyści albo jej części;

lub

(ii)

stanowi ono narzędzie popełnienia przestępstwa;

»korzyść« oznacza każdą korzyść majątkową pochodzącą z przestępstwa. Może ona obejmować dowolną formę mienia;

»narzędzia« oznacza[ją] wszelkie mienie wykorzystane lub które ma zostać wykorzystane, w całości lub częściowo, do popełnienia przestępstwa lub przestępstw;

[…]”.

Artykuł 7 rzeczonej decyzji ramowej, zatytułowany „Uznawanie i wykonywanie”, stanowi w ust. 1:

„Właściwe organy państwa wykonującego, z pominięciem dalszych formalności, uznają nakaz konfiskaty, przekazany zgodnie z art. 4 i 5, oraz niezwłocznie podejmują wszelkie niezbędne środki w celu jego wykonania, chyba że właściwy organ postanowi powołać jedną z podstaw odmowy uznania lub wykonania przewidzianych w art. 8 lub jedną z podstaw odroczenia wykonania przewidzianą w art. 10”.

Artykuł 8 tej samej decyzji ramowej, zatytułowany „Podstawy do odmowy uznania lub wykonania”, stanowi w ust. 2 i 4:

„2. Właściwy organ sądowy w państwie wykonującym, określony w przepisach tego państwa, może również odmówić uznania i wykonania nakazu konfiskaty, jeżeli zostanie ustalone, że:

wykonanie nakazu konfiskaty, zgodnie z przepisami państwa wykonującego, nie jest możliwe ze względu na prawa zainteresowanej strony, w tym działających w dobrej wierze osób trzecich, także w przypadku gdy jest to wynikiem wniesienia środków odwoławczych zgodnie z art. 9;

4. Właściwe organy państwa wykonującego przykładają szczególną uwagę do zasięgania przy pomocy wszelkich stosownych środków opinii właściwych organów państwa wydającego przed podjęciem decyzji o odmowie uznania i wykonania nakazu konfiskaty zgodnie z ust. 2 […]. Zasięgnięcie opinii jest obowiązkowe, w przypadku gdy decyzja ma zostać wydana na podstawie przepisów:

ust. 2 lit. d) i nie przekazano informacji zgodnie z art. 9 ust. 3,

Artykuł 9 decyzji ramowej 2006/783, zatytułowany „Środki odwoławcze w państwie wykonującym przeciwko uznaniu i wykonaniu”, przewiduje:

„1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdej zainteresowanej stronie, w tym osobom trzecim działającym w dobrej wierze, przysługiwały w celu ochrony ich praw środki odwoławcze przeciwko uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty na podstawie art. 7. Środek odwoławczy jest wnoszony do sądu w państwie wykonującym zgodnie z [przepisami] tego państwa. Może mieć on skutek zawieszający zgodnie z przepisami państwa wykonującego.

3. Jeżeli środek odwoławczy jest wnoszony do sądu w państwie wykonującym, informuje się o tym właściwy organ państwa wydającego”.

Artykuł 10 tej decyzji ramowej dotyczy, zgodnie z jego tytułem, odroczenia wykonania.

Uregulowania w zakresie minimalnych wspólnych zasad dotyczących nakazów konfiskaty

– Decyzja ramowa 2005/212

Motyw 3 decyzji ramowej 2005/212 stanowi:

„Zgodnie z [pkt 50 b)] planu działań [Rady i Komisji dotyczącego jak najlepszego wykonania postanowień traktatu z Amsterdamu odnośnie do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (Dz.U. 1999, C 19, s. 1)] w okresie pięciu lat od wejścia w życie traktatu z Amsterdamu przepisy krajowe regulujące zajęcie i konfiskatę korzyści pochodzących z przestępstwa muszą zostać udoskonalone i zbliżone, tam gdzie to konieczne, biorąc pod uwagę prawa osób trzecich będących w dobrej wierze”.

Artykuł 1 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Definicje”, stanowi:

»korzyści« oznaczają każdą korzyść ekonomiczną pochodzącą z przestępstwa. Może ona stanowić każdą formę mienia określoną w następnym tiret,

»mienie« obejmuje mienie każdego rodzaju, zarówno materialne, jak i niematerialne, ruchome lub nieruchome, oraz dokumenty lub instrumenty prawne dowodzące tytułu do takiego mienia lub udziału w tym mieniu,

»narzędzia« oznaczają każde mienie (rzecz) użyte lub którego zamierza się użyć w jakikolwiek sposób, w całości lub w części, do popełnienia przestępstwa lub przestępstw,

– Dyrektywa 2014/42

Zgodnie z motywami 24 i 33 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 127, s. 39; sprostowanie Dz.U. 2014, L 138, s. 114):

„(24)

Powszechną i coraz częściej stosowaną praktyką służącą uniknięciu konfiskaty jest przekazywanie mienia przez podejrzanego lub oskarżonego świadomej tego osobie trzeciej. Obowiązujące unijne ramy prawne nie zawierają wiążących przepisów dotyczących konfiskaty mienia przekazanego osobom trzecim. W związku z tym coraz bardziej konieczne staje się umożliwienie konfiskaty mienia przekazanego osobom trzecim lub nabytego przez te osoby. Nabycie przez osobę trzecią odnosi się na przykład do sytuacji, w których osoba trzecia nabyła mienie – bezpośrednio lub pośrednio, na przykład przez pośrednika – od podejrzanego lub oskarżonego, w tym w przypadku sprawstwa polecającego lub kierowniczego lub popełnienia przestępstwa na rzecz podejrzanego lub oskarżonego, oraz jeżeli oskarżony nie posiada mienia, które można skonfiskować. Konfiskata taka powinna być możliwa przynajmniej w przypadkach, w których osoby trzecie wiedziały lub powinny były wiedzieć – na podstawie konkretnych faktów i okoliczności, takich jak przekazanie nieodpłatne lub przekazanie w zamian za kwotę o wiele niższą niż wartość rynkowa danego mienia – że celem przekazania lub nabycia mienia było uniknięcie konfiskaty. Przepisy dotyczące konfiskaty w stosunku do osób trzecich powinny dotyczyć zarówno osób fizycznych, jak i osób prawnych. W żadnym przypadku nie powinny być naruszane prawa osób trzecich działających w dobrej wierze.

(33)

Niniejsza dyrektywa wywiera znaczący wpływ na prawa przysługujące nie tylko podejrzanym lub oskarżonym, lecz także osobom trzecim nieobjętym postępowaniem karnym. W związku z tym, aby zagwarantować przestrzeganie praw podstawowych tych osób podczas wykonywania niniejszej dyrektywy, konieczne jest ustanowienie szczególnych środków zabezpieczających oraz środków zaskarżenia. Obejmują one prawo do bycia wysłuchanym przysługujące osobom trzecim, które twierdzą, że są właścicielem danego mienia lub że przysługują im inne prawa rzeczowe (»ius in re«), takie jak prawo użytkowania. Po wykonaniu nakazu zabezpieczenia należy o jego wydaniu możliwie jak najszybciej powiadomić osobę, której nakaz ten dotyczy. Właściwe organy mogą jednak opóźnić powiadomienie osoby, której dotyczy nakaz zabezpieczenia, o takim nakazie, jeśli wymaga tego interes prowadzonego dochodzenia”.

Artykuł 6 tej dyrektywy, zatytułowany „Konfiskata w stosunku do osób trzecich”, przewiduje:

„1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu umożliwienia konfiskaty korzyści lub innego mienia, którego wartość odpowiada korzyściom, jeżeli takie korzyści lub inne mienie podejrzany lub oskarżony przekazał, bezpośrednio lub pośrednio, osobom trzecim lub jeżeli osoby trzecie nabyły je od podejrzanego lub oskarżonego, przynajmniej w przypadkach, gdy te osoby trzecie wiedziały lub powinny były wiedzieć – na podstawie konkretnych faktów i okoliczności, takich jak przekazanie lub nabycie nieodpłatne lub za kwotę znacznie niższą niż wartość rynkowa danego mienia – że celem przekazania lub nabycia było uniknięcie konfiskaty.

2. Ustęp 1 nie narusza praw osób trzecich działających w dobrej wierze”.

Prawo słoweńskie

Artykuł 210 Zakon o sodelovanju v kazenskih zadevah z državami članicami Evropske unije (ustawy o współpracy w sprawach karnych z państwami członkowskimi Unii Europejskiej) (zwanej dalej „ustawą o współpracy w sprawach karnych”), zatytułowany „Podstawy odmowy uznania lub wykonania”, stanowi w ust. 1:

„Organ sądowy nie wykonuje wydanego przez właściwy organ sądowy innego państwa członkowskiego nakazu konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa lub korzyści pochodzących z przestępstwa, jeżeli zostanie ustalone, że:

8) wykonanie narusza prawa osób trzecich działających w dobrej wierze;

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

S. H., spółka prawa chorwackiego, oraz dwie osoby fizyczne, będące obywatelami włoskimi, zostały prawomocnie skazane we Włoszech za przestępstwa udziału w organizacji przestępczej, oszustwa kwalifikowanego i prania pieniędzy, ponieważ oszukiwały inne osoby poprzez obietnice inwestowania ich pieniędzy na platformie Forex, podczas gdy w rzeczywistości pieniądze te były wykorzystywane do celów osobistych, między innymi w celu nabywania różnych nieruchomości położonych we Włoszech, w Słowenii i w Chorwacji.

W dniu 15 października 2018 r. wobec S. H. wszczęto przed Trgovački sud v Pazinu (sądem gospodarczym w Pazinie, Chorwacja) postępowanie upadłościowe.

W dniach 18 października 2018 r. i 12 lutego 2019 r. M. A. d.o.o uzyskała wpis, w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. H. w Republice Słowenii, dwóch hipotek przymusowych obciążających należącą do tej ostatniej spółki nieruchomość położoną w Plavje (Słowenia), jako zabezpieczenie dwóch wierzytelności – w kwotach odpowiednio 42861,00 EUR i 5335,12 EUR wraz z odsetkami i kosztami – na podstawie postanowień egzekucyjnych Okrajno sodišče v Ljubljani (sądu rejonowego w Lublanie, Słowenia) wydanych odpowiednio w dniach 4 czerwca i 24 września 2018 r.

Orzeczeniem z dnia 9 marca 2019 r. (zwanym dalej „nakazem konfiskaty”), które stało się prawomocne w dniu 18 kwietnia 2019 r., giudice per le indagini preliminari del Tribunale di Pordenone (prowadzący postępowanie przygotowawcze sędzia sądu w Pordenone, Włochy) zarządził konfiskatę nieruchomości stanowiących korzyść pochodzącą z przestępstw, których winną uznano S. H., w tym między innymi nieruchomości położonej w Koprze (Słowenia) i nieruchomości położonej w Plavje, poprzez wpisanie prawa własności rzeczonych nieruchomości na rzecz Republiki Słowenii, a gdyby nie było to możliwe – konfiskatę wszelkiego mienia, pieniędzy lub innych korzyści pochodzących z przestępstwa i należących do osób skazanych, do wysokości wartości korzyści pochodzących z przestępstwa. W orzeczeniu tym zarządzono również zajęcie zabezpieczające mienia znajdującego się w Słowenii.

Nakaz konfiskaty został przekazany właściwym organom słoweńskim w celu jego uznania i wykonania. Zgodnie z tym orzeczeniem nakaz zabezpieczenia wraz z zakazem zbywania nieruchomości i dalszego jej obciążania wpisano, w toku toczącego się we Włoszech postępowania karnego, do rejestru ksiąg wieczystych Republiki Słowenii na rzecz tego państwa członkowskiego.

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2019 r. na wniosek M. A. wszczęto wobec S. H. w Republice Słowenii postępowanie upadłościowe przed Okrožno sodišče v Kopru (sądem okręgowym w Koprze, Słowenia) w celu utworzenia masy upadłości, ponieważ spółka M. A. uznała, że nieruchomości wpisane do rejestru ksiąg wieczystych jako własność S. H. powinny stanowić część tej masy. W ramach tego postępowania spółka M. A. zgłosiła przysługujące jej prawo do odrębnego zaspokojenia – z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami. Natomiast Republika Słowenii nie zgłosiła swojej wierzytelności. W postępowaniu tym sąd zezwolił na sprzedaż nieruchomości, lecz postępowanie w sprawie sprzedaży dwóch nieruchomości zostało unieważnione.

Orzeczeniem z dnia 3 lipca 2019 r. wydanym przez giudice per le indagini preliminari del Tribunale di Pordenone (prowadzącego postępowanie przygotowawcze sędziego sądu w Pordenone) nieruchomości te zostały skonfiskowane.

W dniu 9 grudnia 2020 r. postępowanie upadłościowe wszczęte wobec S. H. przed Trgovački sud v Pazinu (sądem gospodarczym w Pazinie) zostało ostatecznie zakończone. Spółka ta została wykreślona z chorwackiego rejestru przedsiębiorstw w dniu 8 lutego 2021 r.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2022 r. sędzia śledczy w Koprze orzekł o uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty, czego konsekwencją było wpisanie do rejestru ksiąg wieczystych prawa własności nieruchomości położonych w Koprze i Plavje na rzecz Republiki Słowenii.

Zarówno likwidator spółki S. H., jak i spółka M. A. wnieśli środki zaskarżenia od tego postanowienia do Okrožno sodišče v Kopru (sądu okręgowego w Koprze). Likwidator podniósł, że wspomniane postanowienie narusza prawa własności i inne prawa rzeczowe, a także prawa osób trzecich, gdyż Republika Słowenii powinna była zgłosić swoją wierzytelność lub przysługujące jej prawo pierwszeństwa w ramach postępowania upadłościowego. Spółka M. A. podniosła, że jest działającą w dobrej wierze osobą trzecią, gdyż uzyskała wpis hipoteki obciążającej jedną z przedmiotowych nieruchomości, a wobec tego do nakazu konfiskaty miała zastosowanie podstawa odmowy uznania i wykonania ustanowiona w art. 210 ust. 1 pkt 8 ustawy o współpracy w sprawach karnych.

Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2023 r. Okrožno sodišče v Kopru (sąd okręgowy w Koprze) oddalił wniesione środki zaskarżenia. Sąd ten stwierdził między innymi, iż okoliczność, że spółka M. A. uzyskała wpis hipotek przymusowych obciążających nieruchomość położoną w Plavje, której właścicielką jest S. H., zanim do rejestru ksiąg wieczystych wpisano na rzecz Republiki Słowenii zakaz zbywania owej nieruchomości i dalszego jej obciążania, nie miała wpływu na prawidłowość orzeczenia o uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty. Ponieważ nakaz ten nie naruszył praw osób trzecich, podstawa odmowy uznania i wykonania przewidziana w art. 210 ust. 1 pkt 8 ustawy o współpracy w sprawach karnych nie ma według owego sądu zastosowania.

Spółka M. A. wniosła na rzeczone postanowienie skargę konstytucyjną do Ustavno sodišče (trybunału konstytucyjnego, Słowenia). Orzeczeniem z dnia 19 października 2023 r. trybunał ten uchylił owo postanowienie i skierował sprawę do Okrožno sodišče v Kopru (sądu okręgowego w Koprze), będącego sądem odsyłającym, do ponownego rozpoznania.

W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika również, że według Ustavno sodišče (trybunału konstytucyjnego) sąd odsyłający niesłusznie orzekł, iż wierzyciele hipoteczni nie są „działającymi w dobrej wierze osobami trzecimi” w rozumieniu art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783, bez skierowania sprawy do Trybunału w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE.

Zdaniem Ustavno sodišče (trybunału konstytucyjnego) kwestia, w jakich okolicznościach wierzycieli hipotecznych można uznać za „działające w dobrej wierze osoby trzecie” w rozumieniu tego przepisu, nie została jeszcze rozstrzygnięta przez Trybunał. Wykładnia pojęcia „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej” zależy według Ustavno sodišče (trybunału konstytucyjnego) od celów realizowanych przez tę decyzję ramową, takich jak poprawa egzekwowania środków dotyczących konfiskaty, aby między innymi umożliwić ofierze przestępstwa powrót do stanu rzeczy sprzed jego popełnienia. Otóż w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym w celu ochrony interesów wierzyciela hipotecznego wystarczające byłoby umożliwienie mu uzyskania prawa pierwszeństwa zaspokojenia zabezpieczonej na skonfiskowanych nieruchomościach wierzytelności, wobec czego odmowa wykonania nakazu konfiskaty w całości nie byłaby konieczna.

W tych okolicznościach Okrožno sodišče v Kopru (sąd okręgowy w Koprze) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej [2006/783] i art. 17 ust. 1 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że osoby uprawnione z tytułu [hipotek przymusowych] wpisanych przed uznaniem orzeczenia sądu innego państwa członkowskiego lub przed [zabezpieczeniem] mienia w celu jego wykonania również uznaje się za osoby trzecie, których prawa należy uwzględnić w postępowaniu w sprawie wykonania nakazu konfiskaty mienia pochodzącego z działalności przestępczej?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Poprzez przedłożone pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783 w związku z art. 17 ust. 1 Karty należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego może odmówić uznania i wykonania wydanego w innym państwie członkowskim nakazu konfiskaty dotyczącego nieruchomości stanowiącej „korzyść” pochodzącą z przestępstwa, zdefiniowaną w art. 2 lit. e) tej decyzji ramowej, z uwagi na to, że wykonanie owego nakazu nie jest możliwe ze względu na prawa wierzyciela hipotecznego jako „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej” w rozumieniu tegoż art. 8 ust. 2 lit. d), w sytuacji gdy wspomniany wierzyciel uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej tę nieruchomość w państwie członkowskim wykonującym przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania i wykonania rzeczonego nakazu w tym państwie członkowskim.

W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy ustalić zakres pojęcia „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej”, o którym mowa w art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783.

W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko brzmienie tego przepisu, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której ów przepis stanowi część (wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 19 czerwca 2025 r., Lietuvos bankas, C‑671/23, EU:C:2025:457, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).

Co się tyczy, w pierwszej kolejności, brzmienia art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783, należy przypomnieć, że zgodnie z treścią tego przepisu właściwy organ w państwie członkowskim wykonującym może odmówić uznania lub wykonania nakazu konfiskaty, jeżeli „ze względu na prawa zainteresowanej strony, w tym działających w dobrej wierze osób trzecich”, wykonanie tego nakazu konfiskaty nie jest możliwe zgodnie z przepisami państwa członkowskiego wykonującego, „także w przypadku gdy jest to wynikiem wniesienia środków odwoławczych zgodnie z art. 9” tej decyzji ramowej.

Zgodnie z brzmieniem art. 9 ust. 1 państwa członkowskie powinny podjąć niezbędne środki w celu zapewnienia, by „każdej zainteresowanej stronie, w tym osobom trzecim działającym w dobrej wierze”, przysługiwały „w celu ochrony ich praw” środki odwoławcze przeciwko uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty.

Zatem z brzmienia art. 8 ust. 2 lit. d) w związku z art. 9 ust. 1 decyzji ramowej 2006/783 wynika, że chociaż przepisy te nie precyzują ani pojęcia „zainteresowanej strony”, ani wchodzącego w jego zakres pojęcia „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej”, osoby, których prawa mogą stać na przeszkodzie uznaniu i wykonaniu nakazu konfiskaty w rozumieniu pierwszego ze wspomnianych przepisów, są tożsame, jak podniosła w uwagach na piśmie Komisja Europejska, z osobami, którym powinien przysługiwać, zgodnie z drugim z wymienionych przepisów, skuteczny środek odwoławczy w celu zakwestionowania takiego nakazu.

Tymczasem z orzecznictwa Trybunału wynika, że osobami tymi są nie tylko osoby uznane za winne popełnienia przestępstwa, lecz także osoby trzecie, których mienia dotyczy nakaz konfiskaty lub na których mienie nakaz ten ma wpływ [zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia 14 stycznia 2021 r., Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv, C‑393/19, EU:C:2021:8, pkt 61; z dnia 21 października 2021 r., Okrazhna prokuratura – Varna, C‑845/19 i C‑863/19, EU:C:2021:864, pkt 76; z dnia 12 maja 2022 r., RR i JG (Zabezpieczenie mienia osób trzecich), C‑505/20, EU:C:2022:376, pkt 34].

Co się tyczy, w drugiej kolejności, kontekstu, w jaki wpisuje się art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783, należy wskazać, że jak wynika z motywu 8 tej decyzji ramowej, jest ona ściśle związana z minimalnymi wspólnymi zasadami dotyczącymi nakazów konfiskaty, zawartymi w decyzji ramowej 2005/212 i w dyrektywie 2014/42, która częściowo ją zastąpiła. Poprzez zapewnienie, by wszystkie państwa członkowskie posiadały skuteczne przepisy dotyczące konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa, owe wspólne zasady wzmacniają bowiem wzajemne zaufanie niezbędne do uznawania i wykonywania nakazów konfiskaty.

Tymczasem należy zauważyć, że w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2014/42, dotyczącym konfiskaty w stosunku do osób trzecich, zobowiązano państwa członkowskie do przyjęcia niezbędnych środków w celu umożliwienia konfiskaty zdefiniowanych w art. 2 pkt 1 i 2 tej dyrektywy „korzyści” lub innego „mienia”, którego wartość odpowiada korzyściom, jeżeli takie korzyści lub inne mienie podejrzany lub oskarżony przekazał, bezpośrednio lub pośrednio, osobom trzecim lub jeżeli osoby trzecie nabyły je od podejrzanego lub oskarżonego, „przynajmniej w przypadkach, gdy te osoby trzecie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że celem przekazania lub nabycia było uniknięcie konfiskaty”, przy czym ów ust. 1 nie może naruszać, zgodnie z art. 6 ust. 2, „praw osób trzecich działających w dobrej wierze”.

Jak podkreślono w motywie 24 wspomnianej dyrektywy, sprawcy przestępstw często w istocie próbują wykorzystać osobę trzecią, by zapobiec konfiskacie swojego mienia. Otóż, jak wskazuje motyw 33 tejże dyrektywy, w tym celu może być wykorzystywane powoływanie się na przysługiwanie praw rzeczowych, do których należą prawa wynikające z hipoteki.

Z tychże przepisów dyrektywy 2014/42 wynika zatem, że nie można uniemożliwić konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa, które zostały przekazane osobie trzeciej lub nabyte przez taką osobę trzecią, chyba że zostanie wykazane, że owa osoba trzecia nie była świadoma tego, iż celem tego przekazania lub nabycia było uniknięcie konfiskaty przez podejrzanego lub oskarżonego (zob. podobnie wyrok z dnia 21 października 2021 r., Okrazhna prokuratura – Varna, C‑845/19 i C‑863/19, EU:C:2021:864, pkt 69).

Z powyższych rozważań wynika, że wierzyciela hipotecznego można uznać za „zainteresowaną stronę”, będącą „działającą w dobrej wierze osobą trzecią” w rozumieniu art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783, której prawa mogą zostać naruszone przez nakaz konfiskaty dotyczący nieruchomości stanowiącej korzyść pochodzącą z przestępstwa, w sytuacji gdy ów wierzyciel uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej tę nieruchomość przed wydaniem wspomnianego nakazu, a tym samym – przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania tego nakazu, o ile zostanie wykazane, że owa osoba trzecia nie wiedziała lub nie mogła wiedzieć, iż celem wspomnianej hipoteki było uniknięcie przez podejrzanego lub oskarżonego konfiskaty poprzez przekazanie prawa rzeczowego dotyczącego tej nieruchomości wspomnianej osobie trzeciej.

Wykładnia ta jest w pełni zgodna z celami realizowanymi przez tę decyzję ramową.

W tym względzie należy przypomnieć, iż jak wynika z art. 1 ust. 1 w świetle motywów 1 i 8 rzeczonej decyzji ramowej, ma ona na celu – w myśl zasady wzajemnego uznawania, będącej podstawą współpracy sądowej między państwami członkowskimi w sprawach karnych, i dla ułatwienia tej współpracy – określenie zasad, stosownie do których państwo członkowskie uznaje i wykonuje na swoim terytorium nakaz konfiskaty wydany przez właściwy w sprawach karnych sąd innego państwa członkowskiego (zob. podobnie wyroki: z dnia 10 stycznia 2019 r., ET, C‑97/18, EU:C:2019:7, pkt 16; z dnia 19 marca 2020 r., Agro in 2001, C‑234/18, EU:C:2020:221, pkt 55).

Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, zarówno zasada wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi, jak i zasada wzajemnego uznawania, która sama w sobie opiera się na wzajemnym zaufaniu między nimi, mają w prawie Unii fundamentalne znaczenie, gdyż umożliwiają one utworzenie i utrzymywanie przestrzeni bez granic wewnętrznych (wyrok z dnia 10 stycznia 2019 r., ET, C‑97/18, EU:C:2019:7, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo).

Zatem zgodnie z art. 7 decyzji ramowej 2006/783 właściwe organy sądowe państwa członkowskiego wykonującego są zobowiązane do uznania, z pominięciem dalszych formalności, nakazu konfiskaty przekazanego im zgodnie z przepisami tej decyzji ramowej oraz niezwłocznego podjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu jego wykonania (wyrok z dnia 10 stycznia 2019 r., ET, C‑97/18, EU:C:2019:7, pkt 18).

Tak więc jedynie podstawy wyraźnie przewidziane w rzeczonej decyzji ramowej, w tym podstawa przewidziana w jej art. 8 ust. 2 lit. d), upoważniają, w stosownym przypadku, owe organy do odmowy uznania lub wykonania nakazu konfiskaty (zob. podobnie wyrok z dnia 10 stycznia 2019 r., ET, C‑97/18, EU:C:2019:7, pkt 19).

Zasadę wzajemnego uznawania należy bowiem pogodzić, jak wynika z art. 1 ust. 2 tej samej decyzji ramowej, z poszanowaniem praw podstawowych zawartych między innymi w Karcie.

Tymczasem, jak wynika z orzecznictwa Trybunału, konfiskata mienia skutkuje istotnym naruszeniem praw osób, ponieważ prowadzi do ostatecznego pozbawienia ich prawa własności tego mienia, które to prawo podstawowe zapisano w art. 17 Karty, którego ust. 1 przewiduje między innymi, że każdy ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku mienia nabytego zgodnie z prawem (zob. podobnie wyrok z dnia 14 stycznia 2021 r., Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv, C‑393/19, EU:C:2021:8, pkt 52, 55).

W związku z tym, aby ustanowić właściwą równowagę między zasadą wzajemnego uznawania a poszanowaniem tego prawa podstawowego, art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783 ma na celu zagwarantowanie ochrony praw działających w dobrej wierze zainteresowanych osób trzecich, podobnie zresztą jak, co wynika z motywu 3 decyzji ramowej 2005/212 i motywu 33 dyrektywy 2014/42, zagwarantowanie minimalnych wspólnych zasad dotyczących nakazów konfiskaty przewidzianych przez te akty Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 21 października 2021 r., Okrazhna prokuratura – Varna, C‑845/19 i C‑863/19, EU:C:2021:864, pkt 77).

Wobec tego właściwy organ państwa członkowskiego wykonującego może odmówić, na podstawie art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783, uznania lub wykonania wydanego w innym państwie członkowskim nakazu konfiskaty dotyczącego nieruchomości stanowiącej korzyść pochodzącą z przestępstwa, w sytuacji gdy wykonanie to narusza prawa wierzyciela hipotecznego, który uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej tę nieruchomość przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania wspomnianego nakazu w tym państwie członkowskim, o ile wierzyciel ten ma charakter osoby trzeciej i można go uznać za „działającego w dobrej wierze” w rozumieniu tego przepisu.

W niniejszej sprawie to do sądu odsyłającego będzie należało ostateczne rozstrzygnięcie tej ostatniej kwestii poprzez zbadanie okoliczności towarzyszących wydaniu w państwie członkowskim wykonującym tytułów wykonawczych stanowiących podstawę wierzytelności hipotecznej M. A., wynikających z dwóch orzeczeń sądowych wspomnianych w pkt 17 niniejszego wyroku.

Należy bowiem przypomnieć, że Trybunał nie jest upoważniony do stosowania przepisów prawa Unii w określonej sprawie, lecz wyłącznie do orzekania w kwestii ich wykładni. Jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach współpracy sądowej ustanowionej w art. 267 TFUE Trybunał może, na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy, dostarczyć sądowi krajowemu elementów wykładni prawa Unii, które mogą być dla niego przydatne przy dokonywaniu oceny skutków wywieranych przez dany przepis tego prawa (wyrok z dnia 18 maja 2021 r., Asociaţia Forumul Judecătorilor din România i in., C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 i C‑397/19, EU:C:2021:393, pkt 201 i przytoczone tam orzecznictwo).

W tym względzie należy zauważyć, iż okoliczność, że wpis hipotek przymusowych będących przedmiotem postępowania głównego został uzyskany przez M. A. nie tylko przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania nakazu konfiskaty w państwie członkowskim wykonującym, lecz także przed wydaniem tego nakazu w państwie członkowskim wydającym, mogłaby stanowić element mogący wykazać brak zachowania noszącego znamiona oszustwa, a tym samym – dobrą wiarę rzeczonego wierzyciela.

Niemniej jednak to do sądu odsyłającego należy – po zasięgnięciu, w stosownym wypadku, opinii właściwych organów państwa członkowskiego wydającego, zgodnie z art. 8 ust. 4 decyzji ramowej 2006/783 – zbadanie wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności okoliczności, iż wpis owych hipotek przymusowych w państwie członkowskim wykonującym uzyskano po wszczęciu postępowania upadłościowego wobec dłużnika w państwie członkowskim, w którym ma on siedzibę, i to pomimo iż nie jest wykluczone, że postępowanie, które doprowadziło do wydania rzeczonego nakazu konfiskaty w państwie członkowskim wydającym, było już w toku. Takie elementy mogłyby bowiem wykazać istnienie zachowania noszącego znamiona oszustwa, a tym samym – brak dobrej wiary wierzyciela.

W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na przedłożone pytanie powinna brzmieć: art. 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej 2006/783 w związku z art. 17 ust. 1 Karty należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego może odmówić uznania i wykonania wydanego w innym państwie członkowskim nakazu konfiskaty dotyczącego nieruchomości stanowiącej „korzyść” pochodzącą z przestępstwa, zdefiniowaną w art. 2 lit. e) tej decyzji ramowej, z uwagi na to, że wykonanie owego nakazu nie jest możliwe ze względu na prawa wierzyciela hipotecznego jako „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej” w rozumieniu tegoż art. 8 ust. 2 lit. d), w sytuacji gdy wspomniany wierzyciel uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość w państwie członkowskim wykonującym przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania i wykonania rzeczonego nakazu w tym państwie członkowskim, przy czym to do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy wspomnianego wierzyciela można uznać za „działającego w dobrej wierze” w rozumieniu tego przepisu, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności związane z wydaniem w państwie członkowskim wykonującym tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę wierzytelności hipotecznej.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 8 ust. 2 lit. d) decyzji ramowej Rady 2006/783/WSiSW z dnia 6 października 2006 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do nakazów konfiskaty w związku z art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

należy interpretować w ten sposób, że:

właściwy organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego może odmówić uznania i wykonania wydanego w innym państwie członkowskim nakazu konfiskaty dotyczącego nieruchomości stanowiącej „korzyść” pochodzącą z przestępstwa, zdefiniowaną w art. 2 lit. e) tej decyzji ramowej, z uwagi na to, że wykonanie owego nakazu nie jest możliwe ze względu na prawa wierzyciela hipotecznego jako „działającej w dobrej wierze osoby trzeciej” w rozumieniu tegoż art. 8 ust. 2 lit. d), w sytuacji gdy wspomniany wierzyciel uzyskał wpis hipoteki przymusowej obciążającej tę nieruchomość w państwie członkowskim wykonującym przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania i wykonania rzeczonego nakazu w tym państwie członkowskim, przy czym to do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy wspomnianego wierzyciela można uznać za „działającego w dobrej wierze” w rozumieniu tego przepisu, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności związane z wydaniem w państwie członkowskim wykonującym tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę wierzytelności hipotecznej.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: słoweński.

( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.