Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26 marca 2026 r., C-58/25

Sygn. akt C-58/25

62025CJ0058

WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)

z dnia 26 marca 2026 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Pomoc państwa – Pojęcie „systemu pomocy” – Dalsze środki wykonawcze – Przepisy krajowe przewidujące przyjęcie systemów pomocy mających na celu umożliwienie zakupu nieruchomości – Wykonanie tych przepisów w drodze aktów prawa miejscowego ustanawianych przez gminy

W sprawie C‑58/25

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny, Belgia) postanowieniem z dnia 16 stycznia 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 stycznia 2025 r., w postępowaniu:

Fremoluc NV,

Association de Promotion des Droits Humains et des Minorités ASBL

przeciwko

Vlaamse Regering,

TRYBUNAŁ (ósma izba),

w składzie: O. Spineanu-Matei, prezeska izby, C. Lycourgos (sprawozdawca), prezes trzeciej izby, pełniący obowiązki sędziego ósmej izby, i S. Rodin, sędzia,

rzecznik generalny: A. Biondi,

sekretarz A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu Fremoluc NV – P. de Bandt, J. Dewispelaere i R. Van Heddeghem, advocaten,

w imieniu Vlaamse Regering – E. Cloots, T. Roes i S. Sottiaux, advocaten,

w imieniu rządu niderlandzkiego – J.M. Hoogveld i J. Langer, w charakterze pełnomocników,

w imieniu Komisji Europejskiej – A. Bouquet i L. Flynn, w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 3 TFUE, a także zasad ochrony uzasadnionych oczekiwań i pewności prawa.

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Fremoluc NV oraz Association de Promotion des Droits Humains et des Minorités ASBL (stowarzyszeniem na rzecz promowania praw człowieka i mniejszości) a Vlaamse Regering (rządem flamandzkim, Belgia) w przedmiocie przepisów Vlaams Gewest (Regionu Flamandzkiego, Belgia) umożliwiających niektórym gminom stosowanie szczególnych warunków zbycia gruntów lub lokali mieszkalnych i przewidujących wsparcie finansowe tych gmin na rzecz nabywców.

Ramy prawne

Prawo Unii

Artykuł 1 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE] (Dz.U. 2015, L 248, s. 9) stanowi:

„Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

[…]

»nowa pomoc« oznacza każdą pomoc, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy;

»program pomocowy« oznacza każde działanie [każdy akt], na którego podstawie, bez potrzeby dalszych środków wdrażających, można dokonać wypłat pomocy indywidualnej na rzecz przedsiębiorstw określonych w akcie w sposób ogólny i abstrakcyjny oraz każde działanie [każdy akt], na którego podstawie pomoc, która nie jest związana z konkretnym projektem, może zostać przyznana jednemu lub kilku przedsiębiorstwom na czas nieokreślony lub w nieokreślonej kwocie;

»pomoc indywidualna« oznacza pomoc, która nie jest przyznawana na podstawie programu pomocowego oraz podlegającą obowiązkowi zgłoszenia pomoc przyznawaną na podstawie programu pomocowego”.

Artykuł 2 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

„Z zastrzeżeniem odmiennych przepisów rozporządzeń wydanych zgodnie z art. 109 [TFUE] lub innych jego przepisów, zainteresowane państwo członkowskie zgłasza Komisji [Europejskiej] w odpowiednim czasie wszelkie plany przyznania nowej pomocy. Komisja bezzwłocznie informuje zainteresowane państwo członkowskie o otrzymaniu takiego zgłoszenia”.

Prawo belgijskie

Decreet van het Vlaamse Overheid over wonen in eigen streek (dekret Regionu Flamandzkiego dotyczący zamieszkania we własnym regionie) z dnia 23 czerwca 2023 r. (Belgisch Staatblad, z dnia 4 sierpnia 2023 r., s. 65489, zwany dalej „dekretem WIES”) stanowi w art. 2:

„W niniejszym dekrecie stosuje się następujące definicje:

6° gmina WIES: gmina wymieniona w wykazie sporządzonym na podstawie art. 3 akapit pierwszy;

7° teren WIES: szczególna kwalifikacja terenu wyznaczonego na podstawie art. 4 § 3 akapit trzeci;

8° nabywca WIES: osoba, do której odnosi się art. 5;

9° lokal mieszkalny WIES: szczególna kwalifikacja lokalu mieszkalnego wyznaczonego na podstawie art. 4 § 3 akapit trzeci”.

Artykuł 3 tego dekretu przewiduje:

„Rząd flamandzki ustanawia w drodze rozporządzenia, co sześć lat, a po raz pierwszy w 2023 r., wykaz gmin objętych zakresem stosowania niniejszego dekretu. Rząd flamandzki ustanawia ten wykaz na podstawie najwyższej ceny nieruchomości.

Gminy wymienione w wykazie, o którym mowa w akapicie pierwszym, mogą przyjąć w drodze przepisów prawa miejscowego, że przeniesienie własności nieruchomości, o którym mowa w art. 4 § 1, podlega szczególnym warunkom”.

Artykuł 4 tego dekretu stanowi:

„§ 1 W gminach, o których mowa w art. 3, które przyjęły przepisy prawa miejscowego zgodnie z art. 3 akapit drugi, szczególne warunki mogą mieć zastosowanie do przeniesienia własności gruntów i lokali mieszkalnych będących przedmiotem jednego z następujących przedsięwzięć:

1° przedsięwzięcie, w odniesieniu do którego wymagane jest pozwolenie środowiskowe na podział gruntu na działki, tworzący co najmniej pięć działek przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową;

2° przedsięwzięcie, w odniesieniu do którego wymagane jest pozwolenie środowiskowe na działania z zakresu zagospodarowania przestrzennego w odniesieniu do przedsięwzięć zabudowy grupowej oraz budynków wielomieszkaniowych obejmujących co najmniej pięć lokali mieszkalnych;

3° przedsięwzięcie, które samo w sobie nie spełnia warunków, o których mowa w pkt 1 lub 2, ale które wraz z pozwoleniami środowiskowymi wydanymi w ciągu ostatnich pięciu lat przed złożeniem wniosku, o którym mowa w pkt 1 lub 2, dla podziału gruntu na działki, zabudowy grupowej lub budynków wielomieszkaniowych w odniesieniu do działek przylegających do terenu przedsięwzięcia, rzeczywiście spełnia warunki, o których mowa w pkt 1 lub 2 […].

§ 3. Rada gminy WIES w drodze przepisów prawa miejscowego przewiduje, że zarząd gminy może zdecydować o zastosowaniu do przedsięwzięć, o których mowa w ust. 1, a które nie podlegają wyłączeniu na podstawie § 2, warunków przeniesienia własności, o których mowa w art. 5 niniejszego dekretu, w stosunku do:

1° co najmniej 40 % liczby przyszłych lokali mieszkalnych lub działek budowlanych przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową, pomniejszonej o odsetek na stworzenie mieszkaniowego zasobu gminy lub lokali mieszkalnych wynajmowanych na zasadzie socjalnego najmu lokali, w przypadku gruntów będących własnością podmiotów, o których mowa w art. I.3 Décret de gouvernance du 7 décembre 2018 [(dekretu w sprawie zarządzania z dnia 7 grudnia 2018 r.)];

2° nie mniej niż 20 % i nie więcej niż 40 % liczby przyszłych lokali mieszkalnych lub działek budowlanych przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową, pomniejszonej o odsetek na stworzenie mieszkaniowego zasobu gminy lub lokali mieszkalnych wynajmowanych na zasadzie socjalnego najmu lokali, w przypadku gruntów będących własnością osób fizycznych lub prawnych innych niż te o których mowa w art. I.3 Décret de gouvernance du 7 décembre 2018.

Rada gminy WIES w drodze przepisów prawa miejscowego przewiduje kryteria, na podstawie których zarząd gminy może zdecydować o zastosowaniu w ramach przedsięwzięć warunków przeniesienia własności, o których mowa w niniejszym artykule. Kryteria te odnoszą się do celów niniejszego dekretu oraz do zdolności finansowej gminy.

W drodze przepisów prawa miejscowego rada gminy WIES określa ostateczny odsetek, do którego mają zastosowanie warunki przeniesienia własności, o których mowa w art. 5. Odsetek określony w przepisach prawa miejscowego stanowi minimalny odsetek stosowany przez gminę WIES, do którego mają zastosowanie warunki przeniesienia własności, o których mowa w art. 5.

Wnioskodawca ubiegający się o pozwolenie środowiskowe, o którym mowa w § 1, wskazuje w swoim wniosku grunty lub lokale mieszkalne przewidziane w celu osiągnięcia odsetka określonego przez radę gminy WIES zgodnie z akapitem trzecim. Wyznaczone grunty i lokale mieszkalne to grunty WIES i lokale mieszkalne WIES.

Do celów stosowania akapitu czwartego rada gminy WIES może w drodze przepisów prawa miejscowego ustanowić dodatkowe warunki.

[…]”.

Artykuł 5 tego dekretu ma następujące brzmienie:

„Własność terenów WIES i lokali mieszkalnych WIES może być przekazana wyłącznie osobom spełniającym wszystkie następujące warunki:

1° w okresie dziesięciu lat przed datą przeniesienia własności dana osoba w sposób nieprzerwany przez okres co najmniej pięciu lat figuruje w rejestrze mieszkańców gminy WIES lub gminy z nią sąsiadującej w Regionie Flamandzkim;

2° dana osoba spełnia określone przez rząd flamandzki warunki dotyczące własności nieruchomości i dochodu, które świadczą o trudnej sytuacji;

3° dana osoba figuruje w rejestrze ludności […].

Małżonkowie lub członkowie gospodarstwa domowego na podstawie więzi prawnej lub faktycznej z daną osobą, na którą przeniesiono własność gruntu WIES lub lokalu mieszkalnego WIES, którzy będą wspólnie użytkować grunt WIES lub lokal mieszkalny WIES, również spełniają warunki, o których mowa w akapitach pierwszym, drugim i trzecim.

Do celów stosowania akapitu pierwszego rada gminy WIES może w drodze przepisów prawa miejscowego ustanowić dodatkowe warunki. Rada gminy WIES może na przykład ograniczyć stosowanie akapitu pierwszego pkt 1 do osób, które w okresie dziesięciu lat przed datą przeniesienia własności w sposób nieprzerwany przez okres co najmniej pięciu lat figurowały w rejestrze mieszkańców swoich gmin”.

Artykuł 10 § 1 dekretu WIES stanowi:

„Jeżeli nabywca WIES nabywa w drodze kupna grunt WIES lub lokal mieszkalny WIES na podstawie art. 5 obowiązujących przepisów prawa miejscowego, gmina WIES uczestniczy w finansowaniu na rzecz nabywcy WIES na podstawie szacunkowej ceny udziałów w gruncie, który nabywca WIES nabywa na własność. Ta interwencja finansowa wynosi co najmniej 50 % szacowanej ceny udziałów w gruncie.

Gmina WIES wpłaca kwotę interwencji finansowej, o której mowa w akapicie pierwszym, na zablokowany rachunek urzędnika dokonującego czynności, wskazanego przez nabywcę WIES. Kwota zostaje wypłacona sprzedającemu po podpisaniu aktu i stanowi część ceny kupna uiszczonej przez nabywcę WIES.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

W dniu 23 czerwca 2023 r. Region Flamandzki przyjął dekret WIES. Dekret ten zezwala gminom, w których ceny nieruchomości są szczególnie wysokie, na zastrzeżenie przez okres dziewięciu miesięcy nabycia niektórych gruntów lub niektórych lokali mieszkalnych na rzecz nabywców, których dochody nie przekraczają określonego pułapu i którzy mogą wykazać związek z daną gminą. Przewiduje on, że gminy, które zdecydują się zastosować takie ograniczenia, zapewnią w imieniu kupującego zapłatę na rzecz sprzedającego części ceny nieruchomości.

Pismami z dnia 31 stycznia i 1 lutego 2024 r. Fremoluc i Association de Promotion des Droits Humains et des Minorités wniosły skargi o stwierdzenie nieważności dekretu WIES do Grondwettelijk Hof (trybunału konstytucyjnego, Belgia), który jest sądem odsyłającym.

Na poparcie tych skarg podnoszą one, w ogólnych zarysach, zarzuty dotyczące naruszenia szeregu przepisów belgijskiej konstytucji w związku, po pierwsze, z przepisami prawa Unii dotyczącymi swobody przemieszczania się, a po drugie, z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 3 TFUE.

W pierwszej kolejności sąd odsyłający uważa, że należy stwierdzić częściową nieważność dekretu WIES, jako sprzecznego z konstytucją w zakresie, w jakim umożliwia on gminom, które zdecydowały się zastosować przewidziany w nim mechanizm, uwzględnienie okresu, w którym potencjalny nabywca figurował w rejestrze mieszkańców gminy sąsiadującej z daną gminą wyłącznie wówczas, gdy gmina ta znajduje się we Flandrii, ale nie wówczas, gdy znajduje się ona w innym regionie.

W drugiej kolejności sąd ten uważa, że nie ma żadnych uzasadnionych wątpliwości co do tego, że dekret WIES jest zgodny z art. 21, 45, 49, 56 i 63 TFUE oraz art. 22 i 24 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77).

W trzeciej kolejności sąd odsyłający uważa, że należy ustalić, czy projekt dekretu WIES powinien był zostać zgłoszony Komisji, zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE, skoro miał on na celu ustanowienie systemu pomocy państwa.

W tym względzie sąd ten wyraża przede wszystkim wątpliwość, czy interwencję finansową przewidzianą w art. 10 tego dekretu należy uznać za przyznającą korzyść przedsiębiorstwu, w szczególności w świetle kryteriów zdefiniowanych w wyroku z dnia 24 lipca 2003 r., Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415), w odniesieniu do rekompensaty z tytułu wypełniania obowiązku świadczenia usługi publicznej.

Następnie sąd ten rozważa, czy wejście w życie dekretu WIES jest wystarczające, w świetle orzecznictwa Trybunału dotyczącego art. 107 i 108 TFUE, aby spowodować przyznanie korzyści finansowej, czy też przeciwnie, należy uznać, że takie przyznanie korzyści finansowej zakłada uprzednie przyjęcie dodatkowych środków wykonawczych. Sąd ten podnosi w tym względzie, że aby gmina mogła dokonać płatności przewidzianej w tym dekrecie, rada gminy musi przyjąć w tym celu przepisy prawa miejscowego. Te przepisy prawa miejscowego powinny – nie przekraczając granic ustanowionych w tym dekrecie – ustalić odsetek gruntów lub lokali mieszkalnych, które mają być zastrzeżone dla nabywców WIES, oraz określić warunki przeniesienia własności, których zastosowania można wymagać w ramach przedsięwzięć. Wspomniane przepisy prawa miejscowego mogą również zaostrzyć warunki przeniesienia własności lokali mieszkalnych i przewidzieć, że gminna interwencja finansowa pokryje większą część ceny danej nieruchomości.

Wreszcie sąd ten ocenia, że powinien ustalić, czy progi de minimis dotyczące zgłoszenia pomocy państwa zostały w niniejszym przypadku przekroczone.

W czwartej kolejności, na wypadek gdyby należało uznać, że dekret WIES miał na celu ustanowienie systemu pomocy państwa, sąd odsyłający rozważa możliwość ostatecznego utrzymania w mocy skutków tego dekretu w celu uniknięcia naruszenia zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań osób, których sprawa dotyczy, lub zasady pewności prawa.

W tych okolicznościach Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)

Czy art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 3 [TFUE] należy interpretować w ten sposób, że środek taki jak ten przewidziany w art. 10 dekretu [WIES] stanowi nową pomoc państwa podlegającą zgłoszeniu [Komisji]?

Czy trybunał konstytucyjny – w razie gdyby w oparciu o odpowiedź na pierwsze pytanie prejudycjalne doszedł do wniosku, że wspomniany dekret [WIES] narusza zobowiązania wynikające z postanowień wymienionych w tym pytaniu – mógłby utrzymać w mocy skutki [tego] dekretu jako ostateczne w celu poszanowania uzasadnionych oczekiwań osób, które nabyły grunt lub lokal mieszkalny na mocy tego dekretu, jak również w celu uniknięcia niepewności prawa, jaka mogłaby wiązać się dla tych osób ze stwierdzeniem nieważności tego dekretu z mocą wsteczną, w związku z czym zagrożona mogłaby zostać w szczególności ich sytuacja mieszkaniowa?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego

Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 3 TFUE należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe zezwalające gminom, w których cena nieruchomości jest szczególnie wysoka, na ustanowienie mechanizmu przewidującego wypłatę sprzedawcom niektórych gruntów lub niektórych lokali mieszkalnych części ceny kupna danych gruntów na rachunek nabywcy, który spełnia warunki odnoszące się do jego sytuacji społecznej i jego związku z daną gminą, należy uznać za ustanawiające system pomocy państwa, który należy zgłosić Komisji, jeżeli przepisy te, po pierwsze, pozostawiają każdej gminie wybór co do ustanowienia takiego mechanizmu, a po drugie, przyznają jej zakres uznania przy określaniu warunków kwalifikacji przedsięwzięć oraz części ceny danych gruntów pokrywanej w ramach tego mechanizmu.

Zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE Komisja jest informowana, w czasie odpowiednim do przedstawienia swych uwag, o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy.

Artykuł 2 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 przewiduje, że z zastrzeżeniem odmiennych przepisów rozporządzeń wydanych na podstawie art. 109 TFUE lub innych stosownych postanowień traktatu, zainteresowane państwo członkowskie zgłasza Komisji w odpowiednim czasie wszelkie plany przyznania nowej pomocy.

Zgodnie z art. 1 lit. c) tego rozporządzenia „pomoc indywidualna” oznacza „każdą pomoc, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy”.

W tym względzie, w pierwszej kolejności, art. 1 lit. d) przywołanego rozporządzenia stanowi, że „program pomocowy” oznacza „każde działanie [każdy akt], na którego podstawie, bez potrzeby dalszych środków wdrażających, można dokonać wypłat pomocy indywidualnej na rzecz przedsiębiorstw określonych w akcie w sposób ogólny i abstrakcyjny, oraz każde działanie [każdy akt], na którego podstawie pomoc, która nie jest związana z konkretnym projektem, może zostać przyznana jednemu lub kilku przedsiębiorstwom na czas nieokreślony lub w nieokreślonej kwocie”.

W niniejszym przypadku, ponieważ środek taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym odnosi się do wypłaty gminnej interwencji finansowej związanej z konkretnymi przedsięwzięciami, należy ustalić, w jaki sposób środek taki należy zakwalifikować w świetle jedynie pierwszej części tej definicji, mianowicie tej dotyczącej aktu, na podstawie którego, bez potrzeby przyjmowania dalszych środków wykonawczych, pomoc może zostać przyznana indywidualnie przedsiębiorstwom zdefiniowanym w sposób ogólny i abstrakcyjny.

Zgodnie z pierwszą częścią tej przytoczonej definicji uznanie środka państwowego za system pomocy zakłada kumulatywne spełnienie trzech przesłanek. Po pierwsze, pomoc może zostać przyznana indywidualnie przedsiębiorstwom na podstawie przepisu. Po drugie, do przyznania tej pomocy nie jest wymagany żaden dalszy środek wykonawczy. Po trzecie, przedsiębiorstwa, którym można przyznać pomoc indywidualną, muszą być określone „w sposób ogólny i abstrakcyjny” (wyroki: z dnia 16 września 2021 r., Komisja/Belgia i Magnetrol International, C‑337/19 P, EU:C:2021:741, pkt 60; a także z dnia 6 czerwca 2024 r., Ryanair/Komisja, C‑441/21 P, EU:C:2024:477, pkt 106).

Co się tyczy drugiej z tych przesłanek, dotyczącej braku dalszych środków wykonawczych, z orzecznictwa Trybunału wynika, że zostaje ona spełniona, gdy przedsiębiorstwa mogą uzyskać korzyść stanowiącą pomoc indywidualną z samego faktu zastosowywania rozpatrywanego przepisu lub uzyskać taką pomoc na samej tylko podstawie tego przepisu (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 marca 2021 r., Komisja/Fútbol Club Barcelona, C‑362/19 P, EU:C:2021:169, pkt 69; z dnia 16 września 2021 r., Komisja/Belgia i Magnetrol International, C‑337/19 P, EU:C:2021:741, pkt 106; a także z dnia 6 czerwca 2024 r., Ryanair/Komisja, C‑441/21 P, EU:C:2024:477, pkt 108, 109).

W tym względzie należy przypomnieć, że samo techniczne zastosowanie przepisu przewidującego przyznanie pomocy nie stanowi „dalszego środka wdrażającego” w rozumieniu art. 1 lit. d) rozporządzenia 2015/1589. Taki „dalszy środek wdrażający” zakłada bowiem skorzystanie przez organ odpowiedzialny za stosowanie danego przepisu z uznania umożliwiającego mu wpłynięcie na kwotę pomocy, jej charakterystykę lub przesłanki jej przyznania (zob. podobnie wyrok z dnia 16 września 2021 r., Komisja/Belgia i Magnetrol International, C‑337/19 P, EU:C:2021:741, pkt 105).

To, czy przyznanie wsparcia finansowego, takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, wymaga dalszych środków wykonawczych w rozumieniu drugiej przesłanki, o której mowa w pkt 27 niniejszego wyroku, należy oceniać w świetle okoliczności, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy przepisów krajowych, które określają ogólne ramy, w których niektóre gminy mogą zdecydować o ustanowieniu mechanizmu wsparcia finansowego, przy czym przepisy te same nie ustanawiają bezpośrednio takiego mechanizmu ani nie określają ogółu szczególnych sposobów jego wykonania.

Dokładniej rzecz ujmując, z postanowienia odsyłającego wynika, po pierwsze, że jedynie gminy, które zdecydowały się przyjąć przepisy prawa miejscowego przewidujące szczegółowe zasady stosowania ogólnych ram przewidzianych w dekrecie WIES na swym obszarze, mogą wspierać finansowo nabycie gruntów lub lokali mieszkalnych tam położonych, zważywszy, że dekret ten w żaden sposób nie zobowiązuje kwalifikujących się gmin do przyjęcia takich przepisów prawa miejscowego, pozostawiając im w ten sposób możliwość niewdrażania tego dekretu.

Po drugie, z dostarczonych przez sąd odsyłający informacji dotyczących prawa belgijskiego wynika, że przyjmując przepisy prawa miejscowego wdrażające dekret WIES, dana gmina powinna uściślić różne istotne aspekty norm regulujących na jej terytorium przyznawanie wsparcia finansowego z tego tytułu. Musi ona w szczególności, nie przekraczając limitów przewidzianych w tym dekrecie, ustalić odsetek gruntów i lokali mieszkalnych, do których zastosowanie znajdzie dopuszczony przywołanym dekretem mechanizm, a także część ceny danej nieruchomości, która zostanie pokryta. Dana gmina może również dodać do warunków przewidzianych już w tym dekrecie dodatkowe warunki dotyczące wyboru zarówno nabywców, jak i nieruchomości kwalifikujących się do objęcia pomocą.

W świetle drugiej przesłanki, o której mowa w pkt 27 niniejszego wyroku, należy uznać, że takie przepisy przyznają danym gminom zakres uznania dotyczący zarówno samej zasady stosowania mechanizmu wsparcia finansowego na ich terytoriach, jak i istotnych elementów tego mechanizmu, w szczególności warunków kwalifikacji transakcji dotyczących nieruchomości oraz rozmiaru wsparcia finansowego, które może zostać przyznane.

Wynika z tego, że takie przepisy nie pozwalają gminom, których sprawa dotyczy, na przyznanie wsparcia finansowego wyłącznie na podstawie tych przepisów, lecz przeciwnie, zakładają przyjęcie przez te gminy dalszych środków wdrażających w rozumieniu art. 1 lit. d) rozporządzenia 2015/1589. W związku z tym, bez konieczności badania, czy takie wsparcie spełnia wszystkie przesłanki wymagane do uznania go za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, należy stwierdzić, że przepisów tych nie można uznać za ustanawiające system pomocy, który należy zgłosić Komisji zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE i art. 2 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589.

W drugiej kolejności – art. 1 lit. e) wspomnianego rozporządzenia definiuje „pomoc indywidualną” jako „pomoc, która nie jest przyznawana na podstawie programu pomocowego oraz podlegającą obowiązkowi zgłoszenia pomoc przyznawaną na podstawie programu pomocowego”.

Ponieważ jednak z powyższych uwag wynika, że przepisy takie jak przepisy sporne w postępowaniu głównym pozwalają na ewentualne przyznanie wsparcia finansowego dopiero po przyjęciu dalszych środków wykonawczych, nie można w żadnym wypadku uznać, że same w sobie przyznają one pomoc indywidualną.

W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że 107 ust. 1 i art. 108 ust. 3 TFUE w związku z art. 1 lit. c)–e) oraz art. 2 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe zezwalające gminom, w których cena nieruchomości jest szczególnie wysoka, na ustanowienie mechanizmu przewidującego wypłatę sprzedawcom niektórych gruntów lub niektórych lokali mieszkalnych części ceny kupna danych gruntów na rachunek nabywcy, który spełnia warunki odnoszące się do jego sytuacji społecznej i jego związku z daną gminą, nie mogą zostać uznane za ustanawiające system pomocy państwa, który należy zgłosić Komisji, jeżeli przepisy te, po pierwsze, pozostawiają każdej gminie wybór co do ustanowienia takiego mechanizmu, a po drugie, przyznają jej zakres uznania przy określaniu warunków kwalifikacji przedsięwzięć oraz części ceny danych gruntów pokrywanej w ramach tego mechanizmu.

W przedmiocie pytania drugiego

Z postanowienia odsyłającego wynika, że pytanie drugie zostało zadane jedynie na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze. Tym samym, w świetle udzielonej na pytanie pierwsze odpowiedzi przeczącej, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 107 ust. 1 i art. 108 ust. 3 TFUE w związku z art. 1 lit. c)–e) oraz art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych zasad stosowania art. 108 [TFUE]

należy interpretować w ten sposób, że:

przepisy krajowe zezwalające gminom, w których cena nieruchomości jest szczególnie wysoka, na ustanowienie mechanizmu przewidującego wypłatę sprzedawcom niektórych gruntów lub niektórych lokali mieszkalnych części ceny kupna danych gruntów na rachunek nabywcy, który spełnia warunki odnoszące się do jego sytuacji społecznej i jego związku z daną gminą, nie mogą zostać uznane za ustanawiające system pomocy państwa, który należy zgłosić Komisji Europejskiej, jeżeli przepisy te, po pierwsze, pozostawiają każdej gminie wybór co do ustanowienia takiego mechanizmu, a po drugie, przyznają jej zakres uznania przy określaniu warunków kwalifikacji przedsięwzięć oraz części ceny danych gruntów pokrywanej w ramach tego mechanizmu.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania niderlandzki.