Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 lipca 2025 r., C-653/23

Sygn. akt C-653/23

62023CJ0653

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 3 lipca 2025 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Pomoc państwa – Artykuł 107 ust. 1 TFUE – System pomocy zatwierdzony przez Komisję Europejską – Wsparcie dla gospodarki w kontekście pandemii COVID-19 – Odmowa przyznania pomocy przez właściwy organ – Środek prawny zmierzający do tego, aby sąd, przed którym toczy się postępowanie, nakazał przyjęcie korzystnego aktu administracyjnego ex nunc – Upływ w toku postępowania sądowego terminu ustalonego dla przyznania pomocy – Data, w której uznaje się przyznanie pomocy – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem – Rozporządzenie (UE) 2015/1589 – Artykuł 1 – Istniejąca pomoc

W sprawie C‑653/23

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Administratīvā apgabaltiesa (regionalny sąd administracyjny, Łotwa) postanowieniem z dnia 1 listopada 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 listopada 2023 r., w postępowaniu:

„TOODE” SIA

przeciwko

Valsts ieņēmumu dienests,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: K. Jürimäe, prezeska izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący funkcję sędziego drugiej izby, a także M. Gavalec, Z. Csehi (sprawozdawca) i F. Schalin, sędziowie,

rzecznik generalny: A. Rantos,

sekretarz: M. Aleksejev, kierownik wydziału,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 grudnia 2024 r.,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu „TOODE” SIA – S. Ņukša, valdes locekle,

w imieniu rządu łotewskiego – J. Davidoviča oraz K. Pommere, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller oraz P.-L. Krüger, w charakterze pełnomocników,

w imieniu Komisji Europejskiej – I. Georgiopoulos oraz V. Hitrovs, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 marca 2025 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 107 ust. 1 TFUE oraz art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE] (Dz.U. 2015, L 248, s. 9).

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy „TOODE” SIA a Valsts ieņēmumu dienests (krajowym organem podatkowym, Łotwa, zwanym dalej „organem podatkowym”) w przedmiocie decyzji, na mocy której organ ten odmówił przyznania spółce TOODE pomocy przeznaczonej na zabezpieczenie kapitału obrotowego przedsiębiorstw dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19.

Ramy prawne

Prawo Unii

Rozporządzenie 2015/1589

Artykuł 1 rozporządzenia 2015/1589 stanowi:

„Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

[…]

»istniejąca pomoc« oznacza:

(ii)

pomoc dozwoloną, czyli takie programy pomocowe [systemy pomocy] i pomoc indywidualną, które zostały dozwolone przez Komisję [Europejską] lub przez Radę [Unii Europejskiej];

»nowa pomoc«: oznacza każdą pomoc, czyli programy pomocowe [systemy pomocy] i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy;

[…]”.

Komunikat dotyczący tymczasowych ram

Komunikat Komisji dotyczący tymczasowych ram środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 został opublikowany w dniu 20 marca 2020 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (2020/C 91 1/01, Dz.U. 2020, C 91 I, s. 1), zanim został siedmiokrotnie zmieniony. Punkty 21 i 22 tego komunikatu, zmienionego komunikatem Komisji z dnia 24 listopada 2021 r. (2021/C 473/01, Dz.U. 2021, C 473, s. 1) (zwanego dalej „komunikatem w sprawie tymczasowych ram”), znajdujące się w jego sekcji 3.1 zatytułowanej „Ograniczone kwoty pomocy”, miały następujące brzmienie:

„21.

Poza możliwościami wynikającymi z art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE tymczasowe ograniczone kwoty pomocy dla przedsiębiorstw, które znajdują się w sytuacji nagłego niedoboru lub nawet braku płynności, mogą stanowić w obecnych okolicznościach odpowiednie, konieczne i ukierunkowane rozwiązanie.

22.

Komisja uzna taką pomoc państwa za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, o ile spełnione zostaną wszystkie wymienione poniżej warunki […]:

d) pomoc przyznaje się nie później niż dnia 30 czerwca 2022 r. […];

Prawo łotewskie

Artykuł 250 ust. 2 Administratīvā procesa likums (ustawy o postępowaniu administracyjnym), w wersji mającej zastosowanie w postępowaniu głównym, przewiduje:

„Przy ocenie zgodności z prawem aktu administracyjnego sądy biorą pod uwagę w swoim orzeczeniu jedynie uzasadnienie wskazane przez organ publiczny w akcie administracyjnym. Ograniczenie to nie ma zastosowania w przypadkach, w których żądanie dotyczy wydania korzystnego aktu administracyjnego”.

Artykuł 254 ust. 1 tej ustawy ma następujące brzmienie:

„Jeżeli sąd uznaje, że żądanie wydania aktu administracyjnego jest zasadne, nakazuje organowi publicznemu wydanie odpowiedniego aktu administracyjnego”.

Władze łotewskie przyjęły Ministru kabineta noteikumi Nr. 676 „Noteikumi par atbalstu Covid-19 krīzes skartajiem uzņēmumiem apgrozāmo līdzekļu plūsmas nodrošināšanai” (dekret rady ministrów nr 676 określający przepisy dotyczące pomocy przeznaczonej na zapewnienie kapitału obrotowego przedsiębiorstw dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19) z dnia 10 listopada 2020 r. (Latvijas Vēstnesis, 2020, nr 222A, zwane dalej „łotewskimi przepisami dotyczącymi pomocy”). Ten program pomocy ustanowiony przez władze łotewskie właściwe w sprawach pomocy, który wszedł w życie w dniu 17 listopada 2020 r., został ustanowiony zgodnie z wymogami określonymi w sekcji 3.1 komunikatu w sprawie tymczasowych ram. Decyzją SA.59592 (2020/N) z dnia 16 grudnia 2020 r. Komisja uznała ten program za zgodny z rynkiem wewnętrznym, w szczególności pod warunkiem, że przedmiotowa pomoc zostanie przyznana najpóźniej do dnia 30 czerwca 2021 r., a termin ten został następnie przedłużony decyzją Komisji SA.100596 (2021/N) z dnia 14 grudnia 2021 r. do dnia 30 czerwca 2022 r.

Punkt 23 łotewskich przepisów dotyczących pomocy, w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym, stanowił:

„Za chwilę przyznania pomocy uznaje się dzień, w którym [organ podatkowy] wydał decyzję o przyznaniu pomocy”.

Punkt 24 tych przepisów miał następujące brzmienie:

„Decyzję wydaje się do dnia 30 czerwca 2022 r. zgodnie z [komunikatem w sprawie] tymczasowych ram”.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

W dniach 25 marca i 9 kwietnia 2021 r. spółka TOODE zwróciła się do administracji podatkowej o skorzystanie z krajowego programu pomocy na zapewnienie kapitału obrotowego przedsiębiorstwom dotkniętym kryzysem związanym z COVID-19. W drodze decyzji z dnia 23 kwietnia i 7 czerwca 2021 r., a następnie decyzji z dnia 9 czerwca i 23 lipca 2021 r. organ ten odmówił przyznania spółce wnioskowanej pomocy ze względu na to, że nie spełniała ona jednego z przewidzianych w łotewskich przepisach dotyczących pomocy warunków dotyczących spadku obrotów.

Spółka TOODE bezskutecznie wniosła skargę do sądu pierwszej instancji, a w dniu 29 czerwca 2022 r. wniosła apelację do Administratīvā apgabaltiesa (regionalnego sądu administracyjnego, Łotwa), który jest sądem odsyłającym. W apelacji spółka TOODE zmierza do tego, aby zgodnie z art. 254 ust. 1 ustawy o postępowaniu administracyjnym w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym sąd ten nakazał organowi podatkowemu wydanie korzystnego aktu administracyjnego przyznającego wnioskowaną pomoc.

Sąd odsyłający przypomina, że wspomniany krajowy system pomocy, jak wynika z pkt 7 niniejszego wyroku, został uznany przez Komisję za zgodny z rynkiem wewnętrznym, o ile w szczególności dana pomoc zostanie przyznana zgodnie z pkt 24 łotewskich przepisów dotyczących pomocy i pkt 22 lit. d) komunikatu w sprawie tymczasowych ram najpóźniej do dnia 30 czerwca 2022 r. Zauważa on, że termin ten upłynął w toku toczącego się przed nim postępowania.

Sąd ten wyjaśnia, że w ramach apelacji wniesionej przez spółkę TOODE, mającej na celu uzyskanie korzystnego aktu administracyjnego, powinien ocenić, czy spółka ta nadal może skorzystać z wnioskowanej pomocy. W tym celu musi ustalić datę, w której pomoc ta została uznana za „przyznaną” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE w zakresie, w jakim chodzi o zasadniczy element dla ustalenia, czy pomoc ta stanowi „istniejącą” lub „nową” pomoc państwa w rozumieniu art. 1 rozporządzenia 2015/1589. Sąd wyjaśnia jednak, że zgodnie z prawem łotewskim sądy krajowe mogą nakazać jedynie przyjęcie aktów administracyjnych korzystnych na przyszłość (ex nunc).

Sąd odsyłający przypomina, że uznaje się, iż pomoc została przyznana w momencie, gdy beneficjentowi przyznano pewne i bezwarunkowe prawo do jej otrzymania na podstawie prawa krajowego. Tymczasem, biorąc pod uwagę fakt, że organ podatkowy nigdy nie przyznał spółce TOODE prawa do skorzystania z wnioskowanej pomocy, takie pewne i bezwarunkowe prawo mogłoby co do zasady powstać dla podmiotu takiego jak spółka TOODE dopiero w następstwie orzeczenia sądowego, jeżeli sąd stwierdzi w wyniku pełnej kontroli zgodności z prawem zgodnie z art. 250 ust. 2 zdanie drugie ustawy o postępowaniu administracyjnym w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, że podmiot ten spełnia wszystkie przesłanki przewidziane w prawie krajowym w celu skorzystania z danej pomocy, i nakaże właściwemu organowi, na podstawie art. 254 ust. 1 tej ustawy, wydanie korzystnego aktu administracyjnego na przyszłość.

Sąd odsyłający przypomina jednak, że pomoc przyznaną danej osobie przez właściwy organ po wygaśnięciu krajowego systemu pomocy zatwierdzonego przez Komisję należy uznać za „nową” pomoc zgodnie z orzecznictwem Trybunału. Sąd ten zastanawia się niemniej, czy orzecznictwo to znajduje zastosowanie, w przypadku gdy właściwy organ administracji niesłusznie odmówił przyznania pomocy, mimo że system ten nadal obowiązywał, a organowi temu, po wygaśnięciu wspomnianego systemu, orzeczeniem sądowym nakazuje się przyznanie i wypłacenie kwoty pomocy.

W tych okolicznościach Administratīvā apgabaltiesa (regionalny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)

Czy art. 107 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że pomoc państwa należy uznać za »przyznaną« w momencie, w którym właściwy organ publiczny bezzasadnie odmówił jednostce prawa do otrzymania pomocy państwa, jeżeli ten brak uzasadnienia odmowy został stwierdzony w orzeczeniu sądowym wydanym po upływie określonego terminu przyznania pomocy?

Czy art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia […] 2015/1589 […] należy interpretować w ten sposób, że pomoc, która – wobec braku wydania przez właściwy organ publiczny decyzji uprawniającej do przyznania pomocy w terminie przyznania pomocy – została przyznana jednostce po upływie określonego w systemie pomocy terminu przyznania pomocy w wykonaniu orzeczenia sądowego stwierdzającego, że w owym terminie jednostka spełniła wszystkie przewidziane w prawie krajowym przesłanki objęcia rozpatrywaną pomocą oraz że odmowa przyznania pomocy przez właściwy organ publiczny była niezgodna z prawem, stanowi istniejącą pomoc?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego

Uwagi wstępne

Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 107 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że pomoc państwa objętą krajowym systemem pomocy zatwierdzonym przez Komisję należy uznać za „przyznaną” w rozumieniu tego postanowienia w chwili, gdy właściwy organ krajowy niesłusznie odmówił prawa do pomocy jednostce, która złożyła o to wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, jeżeli w orzeczeniu sądowym stwierdzono niezgodność tej odmowy z prawem po upływie tego terminu.

W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że pomoc należy uznać za „przyznaną” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE w chwili, w której beneficjent uzyskuje prawo do jej otrzymania na podstawie mającego zastosowanie uregulowania krajowego. Decydujący czynnik przy ustalaniu dnia, w którym beneficjenci uzyskali prawo do otrzymania pomocy państwa w drodze określonego środka, dotyczy nabycia przez tych beneficjentów pewnego prawa do otrzymania tej pomocy oraz wynikającego z tego zobowiązania państwa do przyznania wspomnianej pomocy. W tym właśnie momencie taki środek może bowiem spowodować zakłócenie konkurencji, wpływając na handel między państwami członkowskimi, w rozumieniu ust. 107 ust. 1 TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 marca 2013 r., Magdeburger Mühlenwerke, C‑129/12, EU:C:2013:200, pkt 40; a także z dnia 25 stycznia 2022 r., Komisja/European Food i in., C‑638/19 P, EU:C:2022:50, pkt 115, 123).

Do sądu krajowego należy zatem co do zasady ustalenie, na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego oraz z poszanowaniem prawa Unii, momentu, w którym daną pomoc państwa należy uznać za przyznaną. W tym celu sąd ten powinien uwzględnić wszystkie warunki przewidziane w prawie krajowym dla otrzymania rozpatrywanej pomocy (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 marca 2013 r., Magdeburger Mühlenwerke, C‑129/12, EU:C:2013:200, pkt 41; a także z dnia 28 października 2020 r., INAIL, C‑608/19, EU:C:2020:865, pkt 31, 32).

W szczególności sąd odsyłający powinien ustalić, czy prawo krajowe pozwala uznać, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, że pewne prawo do otrzymania danej pomocy należy uznać za nabyte ex tunc w dniu, w którym właściwy organ powinien był działać zgodnie z prawem, czyli w dniu wyrażonej przez niego nienależnej odmowy, czy też przeciwnie, to prawo krajowe może być interpretowane jedynie w ten sposób, że decyzja odmowna tego organu, nawet gdyby została uznana za niezgodną z prawem, nie mogła spowodować nabycia przez wnioskodawcę pewnego prawa do otrzymania pomocy.

Niemniej jednak, biorąc pod uwagę fakt, że z wyjaśnień sądu odsyłającego wynika, iż wydaje się, że prawo krajowe można interpretować tylko w ten sposób, należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem, do Trybunału należy udzielenie sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, powinien on w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. W celu udzielenia takiej użytecznej odpowiedzi Trybunał może wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, których sąd krajowy nie przywołał w treści swojego pytania (zobacz podobnie wyroki: z dnia 20 marca 1986 r., Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, pkt 9; a także z dnia 9 września 2021 r., LatRailNet i Latvijas dzelzceļš, C‑144/20, EU:C:2021:717, pkt 29).

W niniejszej sprawie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika w istocie, że system pomocy rozpatrywany w postępowaniu głównym określał termin końcowy przewidziany na przyznanie pomocy na podstawie terminu przewidzianego w komunikacie w sprawie tymczasowych ram i że system ten został uznany decyzją Komisji za zgodny z rynkiem wewnętrznym w szczególności ze względu na fakt, iż termin ten nadaje mu charakter tymczasowy. Wynika stąd, że zastosowanie wspomnianego systemu stanowi stosowanie prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).

Ponadto Trybunał miał już okazję podkreślić, że stosowanie unijnych reguł w dziedzinie pomocy państwa jest oparte na obowiązku lojalnej współpracy między sądami krajowymi a Komisją lub sądami Unii, w ramach której każdy z tych organów wykonuje funkcje powierzone mu przez traktat (wyrok z dnia 21 listopada 2013 r., Deutsche Lufthansa, C‑284/12, EU:C:2013:755, pkt 41). W tym względzie, chociaż w przypadku braku uregulowań Unii w danej dziedzinie to prawo wewnętrzne każdego państwa członkowskiego winno określać zasady postępowania w sprawach mających za przedmiot ochronę praw jednostki wynikających z prawa Unii, to jednak państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej tych praw, zagwarantowanego w art. 47 akapit pierwszy Karty (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 marca 2015 r., E.ON Földgáz Trade, C‑510/13, EU:C:2015:189, pkt 49, 50; a także z dnia 28 stycznia 2025 r., ASG 2, C‑253/23, EU:C:2025:40, pkt 75). Zgodnie z tym art. 47 akapit pierwszy każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, iż poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zwraca się do Trybunału w istocie o udzielenie odpowiedzi, czy art. 107 ust. 1 TFUE i art. 47 akapit pierwszy Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, zgodnie z którą pomocy indywidualnej objętej krajowym systemem pomocy państwa zatwierdzonym przez Komisję nie należy uznać za „przyznanej” w rozumieniu tego postanowienia traktatu FUE w dniu, w którym właściwy organ krajowy niesłusznie odmówił prawa do pomocy jednostce, która złożyła o to wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, jeżeli w orzeczeniu sądowym stwierdzono niezgodność tej odmowy z prawem po upływie tego terminu.

Co do istoty

Biorąc pod uwagę fakt, że wykładnia prawa łotewskiego wydaje się prowadzić, jak wynika z pkt 21 niniejszego wyroku, do tego, że pomoc rozpatrywaną w postępowaniu głównym należy uznać za „przyznaną” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE dopiero w dniu wydania korzystnego aktu administracyjnego wydanego w wykonaniu orzeczenia sądowego, wydanie takiego aktu, a tym samym wykonanie tej decyzji, nie jest możliwe, jeżeli – jak w niniejszej sprawie – termin na przyznanie pomocy upłynął w toku postępowania sądowego.

Pomoc przyznana w momencie, gdy zatwierdzenie tej pomocy przez Komisję już nie obowiązuje ze względu na to, że chodzi o nową pomoc, powinna bowiem być przedmiotem zgłoszenia Komisji na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE i nie może zostać wprowadzona w życie, dopóki Komisja nie stwierdzi jej zgodności z rynkiem wewnętrznym (zob. podobnie wyroki: z dnia 28 października 2021 r., Eco Fox i in., od C‑915/19 do C‑917/19, EU:C:2021:887, pkt 36; a także z dnia 7 kwietnia 2022 r., Autonome Provinz Bozen, C‑102/21 i C‑103/21, EU:C:2022:272, pkt 32, 34, 42).

Wynika z tego, że skuteczny charakter prawa do środka prawnego zagwarantowanego w art. 47 akapit pierwszy Karty podmiotowi takiemu jak spółka TOODE nie mógłby, w przypadku opisanym w pkt 25 niniejszego wyroku, zostać zapewniony, podczas gdy w orzeczeniu sądowym zostałoby jednak uznane wskutek pełnej kontroli zgodności z prawem, że skarżący, składający wniosek o rozpatrywaną pomoc, spełniał od początku wszystkie warunki, aby móc skorzystać z tej pomocy w ramach czasowych określonych przez dany system pomocy.

Tymczasem wykonanie orzeczenia sądowego stanowi integralną część prawa do skutecznego środka prawnego w rozumieniu art. 47 Karty. Owo prawo byłoby bowiem iluzoryczne, gdyby porządek prawny państwa członkowskiego dopuszczał możliwość, by prawomocne i wiążące orzeczenie sądu pozostawało bezskuteczne ze szkodą dla danej strony (wyroki: z dnia 30 czerwca 2016 r., Toma i Biroul Executorului Judecătoresc Horațiu-Vasile Cruduleci, C‑205/15, EU:C:2016:499, pkt 43; a także z dnia 29 lipca 2019 r., Torubarov, C‑556/17, EU:C:2019:626, pkt 57).

W konsekwencji w sytuacji, o której mowa w pkt 25 niniejszego wyroku, art. 47 akapit pierwszy Karty, jako bezpośrednio skuteczny przepis prawa Unii, wymaga, aby sąd krajowy odstąpił od stosowania prawa krajowego uniemożliwiającego uznanie, że pomoc indywidualna została przyznana w dniu wydania decyzji odmownej właściwego organu (zob. podobnie wyroki: z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 61; a także z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 139, 140 i przytoczone tam orzecznictwo). W tych okolicznościach dzień, w którym uznaje się, że pomoc ta została „przyznana” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, powinien odpowiadać dacie, w której właściwy organ niesłusznie udzielił odmowy tej spółce.

W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 107 ust. 1 TFUE i art. 47 akapit pierwszy Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, zgodnie z którą pomocy indywidualnej objętej krajowym systemem pomocy państwa zatwierdzonym przez Komisję nie można uznać za „przyznaną” w rozumieniu tego postanowienia traktatu FUE w dniu, w którym właściwy organ krajowy niesłusznie odmówił prawa do pomocy jednostce, która złożyła o to wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, jeżeli w orzeczeniu sądowym stwierdzono niezgodność tej odmowy z prawem po upływie tego terminu.

W przedmiocie pytania drugiego

Na wstępie, biorąc pod uwagę odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze, należy zauważyć, że pomoc rozpatrywaną w postępowaniu głównym należy uznać za przyznaną w dniu wydania przez organ podatkowy decyzji odmownych, czyli przed upływem terminu przewidzianego na przyznanie pomocy.

W celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi na pytanie drugie należy zatem rozumieć to pytanie w ten sposób, że zmierza ono w istocie do ustalenia, czy art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589 należy interpretować w ten sposób, że za „istniejącą pomoc” w rozumieniu tego przepisu należy uznać pomoc indywidualną, którą uważa się za przyznaną w dniu, w którym właściwy organ niesłusznie odmówił jej przyznania jednostce, która złożyła taki wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, lecz wypłaconą tej jednostce w wykonaniu korzystnego aktu administracyjnego wydanego na podstawie nakazu sądu stwierdzającego niezgodność z prawem odmowy po upływie tego terminu.

W tym kontekście należy przypomnieć, że art. 1 lit. b) ppkt (ii) tego rozporządzenia stanowi, że „istniejąca pomoc” oznacza pomoc dozwoloną, czyli takie programy pomocowe i pomoc indywidualną, które zostały dozwolone przez Komisję lub przez Radę. Artykuł 1 lit. c) tego rozporządzenia przewiduje natomiast, że „nowa pomoc” oznacza każdy program pomocy i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy.

Trybunał ponadto orzekł, że od momentu, w którym prawo do otrzymania wsparcia udzielonego przy użyciu zasobów państwowych zostało przyznane beneficjentowi na podstawie obowiązujących przepisów krajowych, pomoc należy uznać za przyznaną, a zatem faktyczne przekazanie przedmiotowych zasobów nie ma decydującego znaczenia (wyroki: z dnia 19 grudnia 2019 r., Arriva Italia i in., C‑385/18, EU:C:2019:1121, pkt 36; a także z dnia 20 maja 2021 r., Azienda Sanitaria Provinciale di Catania, C‑128/19, EU:C:2021:401, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).

Z orzecznictwa tego wynika, że w sytuacji gdy uznaje się, iż pomoc państwa taka jak rozpatrywana w postępowaniu głównym została przyznana w momencie, gdy obowiązywało zatwierdzenie tej pomocy przez Komisję, należy ją uznać za „pomoc dozwoloną”, a zatem za „istniejącą pomoc” w rozumieniu art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589, niezależnie od tego, czy zostaje ona wypłacona po wygaśnięciu systemu pomocy zatwierdzonego przez Komisję.

Należy uściślić, że – jak wskazał rzecznik generalny w pkt 47 opinii – taka wykładnia nie może zakłócać konkurencji na rynku. Jak bowiem wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 18 niniejszego wyroku, to w dniu, w którym przyznano pewne prawo do otrzymania pomocy państwa, środek może stanowić zakłócenie konkurencji w taki sposób, że wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Wypłata pomocy takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym po wygaśnięciu danego systemu pomocy stawia wnioskującego o pomoc w sytuacji, w której powinien był się znaleźć, gdyby właściwy organ działał zgodnie z prawem i w ten sposób pozwala właśnie na przywrócenie równowagi konkurencyjnej na rynku.

W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie trzeba odpowiedzieć, iż art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589 należy interpretować w ten sposób, że za „istniejącą pomoc” w rozumieniu tego przepisu należy uznać pomoc indywidualną, którą uważa się za przyznaną w dniu, w którym właściwy organ niesłusznie odmówił jej przyznania jednostce, która złożyła taki wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, lecz wypłaconą tej jednostce w wykonaniu korzystnego aktu administracyjnego wydanego na podstawie nakazu sądu stwierdzającego niezgodność z prawem odmowy po upływie tego terminu.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 107 ust. 1 TFUE oraz art. 47 akapit pierwszy Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

należy interpretować w ten sposób, że:

stoją one na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, zgodnie z którą pomocy indywidualnej objętej krajowym systemem pomocy państwa zatwierdzonym przez Komisję Europejską nie można uznać za „przyznaną” w rozumieniu tego postanowienia traktatu FUE w dniu, w którym właściwy organ krajowy niesłusznie odmówił prawa do pomocy jednostce, która złożyła o to wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, jeżeli w orzeczeniu sądowym stwierdzono niezgodność tej odmowy z prawem po upływie tego terminu.

Artykuł 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE]

za „istniejącą pomoc” w rozumieniu tego przepisu należy uznać pomoc indywidualną, którą uważa się za przyznaną w dniu, w którym właściwy organ niesłusznie odmówił jej przyznania jednostce, która złożyła taki wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, lecz wypłaconą tej jednostce w wykonaniu korzystnego aktu administracyjnego wydanego na podstawie nakazu sądu stwierdzającego niezgodność z prawem odmowy po upływie tego terminu.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: łotewski.