Sygn. akt C-655/24
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 10 września 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2005/212/WSiSW – Konfiskata korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa – Artykuł 2 – Zakres przedmiotowy stosowania – Występek drogowy zagrożony karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku – Prowadzenie pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu – Dyrektywa 2014/42/UE – Zabezpieczenie i konfiskata narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej – Dyrektywa (UE) 2024/1260 – Odzyskiwanie i konfiskata mienia – Artykuł 33 – Termin transpozycji – Zastosowanie ratione temporis
W sprawie C‑655/24 [Latranov](i)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Rayonen sad Veliki Preslav (sąd rejonowy w Wielkim Presławiu, Bułgaria) postanowieniem z dnia 9 października 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 9 października 2024 r., w postępowaniu karnym przeciwko
EZ,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, M. Condinanzi, N. Jääskinen (sprawozdawca), R. Frendo i A. Kornezov, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: R. Stefanova-Kamisheva, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 1 października 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu rządu bułgarskiego – R. Stoyanov i T. Tsingileva, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu Komisji Europejskiej – M. Wasmeier i I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 11 grudnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni decyzji ramowej Rady 2005/212/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa (Dz.U. 2005, L 68, s. 49), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. (Dz.U. 2014, L 127, s. 39; sprostowanie Dz.U. 2014, L 138, s. 114), (zwanej dalej „decyzją ramową 2005/212”), art. 3 pkt 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1260 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia (Dz.U. L, 2024/1260) oraz art. 47, 49 i 52 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko EZ w następstwie skazania go za prowadzenie pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu – które to przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku – dla celów konfiskaty tego pojazdu.
Ramy prawne
Prawo Unii
Karta
Artykuł 51 Karty, zatytułowany „Zakres stosowania” stanowi w ust. 1:
„Postanowienia niniejszej Karty mają zastosowanie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii przy poszanowaniu zasady pomocniczości oraz do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Szanują one zatem prawa, przestrzegają zasad i popierają ich stosowanie zgodnie ze swymi odpowiednimi uprawnieniami i w poszanowaniu granic kompetencji Unii powierzonych jej w traktatach”.
Decyzja ramowa 2005/212
Motywy 1, 2 i 4–10 decyzji ramowej 2005/212 głoszą:
„(1) Główny bodziec dla transgranicznej przestępczości zorganizowanej stanowi korzyść finansowa. Aby działać skutecznie, każda próba zapobieżenia takiej przestępczości i jej zwalczania musi koncentrować się na wykryciu, zamrożeniu, zajęciu i konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa. Jest to jednak utrudnione, między innymi, na skutek różnic między ustawodawstwami państw członkowskich w tej dziedzinie.
(2) W konkluzjach Rady Europejskiej, która zebrała się w Wiedniu w grudniu 1998 r., Rada Europejska wezwała do wzmożenia przez UE wysiłków mających na celu zwalczanie międzynarodowej przestępczości zorganizowanej zgodnie z planem działań w sprawie najlepszego wprowadzenia w życie postanowień Traktatu z Amsterdamu dotyczących przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości [(Dz.U. 1999, C 19, s. 1)].
[…]
(4) W ust. 51 konkluzji Rady Europejskiej obradującej w Tampere w dniach 15–16 października 1999 r. podkreśla się, że pranie pieniędzy stanowi trzon przestępczości zorganizowanej i powinno zostać wykorzenione, gdziekolwiek się pojawi, oraz że Rada Europejska jest zdecydowana zapewnić podjęcie konkretnych kroków w celu wykrycia, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa. Rada Europejska wzywa również w ust. 55 do zbliżenia przepisów prawa karnego i procedur dotyczących prania pieniędzy (np. wykrywania, zamrażania i konfiskaty środków finansowych).
(5) Zgodnie z zaleceniem 19 zawartym w planie działań z 2000 r. zatytułowanym »Zapobieganie i kontrolowanie przestępczości zorganizowanej: strategia Unii Europejskiej na początek nowego milenium«, który został zatwierdzony przez Radę dnia 27 marca 2000 r. [(Dz.U. 2000, C 124, s. 1)], należy zbadać potrzebę wprowadzenia nowego instrumentu, który uwzględniając najlepsze praktyki w państwach członkowskich oraz przy należytym poszanowaniu podstawowych zasad prawnych, wprowadzi możliwość złagodzenia, odpowiednio w ramach prawa karnego, cywilnego lub prawa podatkowego, ciężaru dowodu dotyczącego pochodzenia majątku posiadanego przez osobę uznaną za winną popełnienia przestępstwa związanego z przestępczością zorganizowaną.
(6) Zgodnie z art. 12 dotyczącym konfiskaty i zajęcia Konwencji NZ z dnia 12 grudnia 2000 r. przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej państwa strony mogą rozważyć możliwość stosowania wymogu polegającego na wykazaniu przez sprawcę legalnego pochodzenia domniemanych korzyści z przestępstwa lub innego mienia podlegającego konfiskacie, w zakresie, w jakim taki wymóg jest zgodny z zasadami ich prawa krajowego oraz z charakterem postępowań sądowych.
(7) Wszystkie państwa członkowskie ratyfikowały Konwencję Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa, sporządzoną w Strasburgu dnia 8 listopada 1990 r. [(Seria traktatów europejskich, nr 141)]. Niektóre państwa członkowskie przedłożyły oświadczenia w związku z art. 2 konwencji dotyczące konfiskaty, zobowiązując się tym samym do dokonywania konfiskaty majątku pochodzącego wyłącznie z określonych przestępstw.
(8) Decyzja ramowa Rady 2001/500/WSiSW z dnia 26 czerwca 2001 r. [w sprawie prania brudnych pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty narzędzi oraz zysków pochodzących z przestępstwa (Dz.U. 2001, L 182, s. 1)] ustanawia przepisy w sprawie prania brudnych pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty narzędzi oraz korzyści pochodzących z przestępstwa. Na mocy tej decyzji ramowej państwa członkowskie są również zobowiązane do niedokonywania lub niepodtrzymywania zastrzeżeń w odniesieniu do postanowień Konwencji Rady Europy [o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa], w zakresie, w jakim przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności lub środkiem polegającym na pozbawieniu wolności, których górna granica przekracza jeden rok.
(9) Istniejące instrumenty w tym obszarze nie doprowadziły w wystarczającym zakresie do powstania skutecznej współpracy transgranicznej dotyczącej konfiskaty, ponieważ kilka państw członkowskich nadal nie jest w stanie dokonać konfiskaty korzyści pochodzących ze wszystkich przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze wyższym niż jeden rok.
(10) Celem niniejszej decyzji ramowej jest zapewnienie, że wszystkie państwa członkowskie posiadają skuteczne przepisy regulujące konfiskatę korzyści pochodzących z przestępstwa, między innymi w odniesieniu do ciężaru dowodu dotyczącego źródła pochodzenia majątku posiadanego przez osobę uznaną za winną popełnienia przestępstwa związanego z przestępczością zorganizowaną […]”.
Artykuł 2 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Konfiskata”, przewiduje w ust. 1:
„Każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu umożliwienia mu konfiskaty, w całości lub w części, narzędzi i korzyści z przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku lub mienia, którego wartość odpowiada takim korzyściom”.
Dyrektywa 2014/42
Motyw 9 dyrektywy 2014/42 głosi:
„Celem niniejszej dyrektywy jest zmiana i rozszerzenie zakresu decyzji ramowych [2001/500 i 2005/212]. Te decyzje ramowe powinny zostać częściowo zastąpione w odniesieniu do państw członkowskich związanych niniejszą dyrektywą”.
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres stosowania”, stanowi:
„Niniejszą dyrektywę stosuje się do przestępstw objętych następującymi aktami prawnymi:
a) Konwencja, sporządzona na podstawie artykułu K.3 ust. 2 lit. c) Traktatu o Unii Europejskiej, w sprawie zwalczania korupcji urzędników Wspólnot Europejskich i urzędników państw członkowskich Unii Europejskiej [(Dz.U. 1997, C 195, s. 1)];
b) decyzja ramowa Rady 2000/383/WSiSW z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie zwiększenia ochrony poprzez sankcje karne i inne sankcje za fałszowanie w związku z wprowadzeniem euro [(Dz.U. 2000, L 140, s. 1)];
c) decyzja ramowa Rady 2001/413/WSiSW z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie zwalczania fałszowania i oszustw związanych z bezgotówkowymi środkami płatniczymi [(Dz.U. 2001, L 149, s. 1)];
d) decyzja ramowa [2001/500];
e) decyzja ramowa Rady 2002/475/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie zwalczania terroryzmu [(Dz.U. 2002, L 164, s. 3)];
f) decyzja ramowa Rady 2003/568/WSiSW z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym [(Dz.U. 2003, L 192, s. 54)];
g) decyzja ramowa Rady 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiająca minimalne przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami [(Dz.U. 2004, L 335, s. 8)];
h) decyzja ramowa Rady 2008/841/WSiSW z dnia 24 października 2008 r. w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej [(Dz.U. 2008, L 300, s. 42)];
i) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastępująca decyzję ramową Rady 2002/629/WSiSW [(Dz.U. 2011, L 101, s. 1)];
j) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/93/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego dzieci oraz pornografii dziecięcej, zastępująca decyzję ramową Rady 2004/68/WSiSW [(Dz.U. 2011, L 335, s. 1)];
k) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/40/UE z dnia 12 sierpnia 2013 r. dotycząca ataków na systemy informatyczne i zastępująca decyzję ramową Rady 2005/222/WSiSW [(Dz.U. 2013, L 218, s. 8)],
a także innymi aktami prawnymi, o ile stanowią one wyraźnie, że niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do przestępstw w nich wymienionych”.
Artykuł 14 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zastąpienie wspólnego działania 98/699/WSiSW oraz niektórych przepisów decyzji ramowych 2001/500/WSiSW i 2005/212/WSiSW”, stanowi w ust. 1:
„Wspólne działanie 98/699/WSiSW [z dnia 3 grudnia 1998 r. przyjęte przez Radę na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej, w sprawie prania brudnych pieniędzy, identyfikacji, wykrywania, zamrażania, zajmowania i konfiskaty narzędzi oraz zysków pochodzących z przestępstwa (Dz.U. 1998, L 333, s. 1)], art. 1 lit. a), art. 3 i 4 decyzji ramowej [2001/500] oraz art. 1 pierwsze cztery tiret oraz art. 3 decyzji ramowej [2005/212] zostają zastąpione niniejszą dyrektywą w odniesieniu do związanych nią państw członkowskich, bez uszczerbku dla obowiązków tych państw członkowskich dotyczących terminu transpozycji tych decyzji ramowych do prawa krajowego”.
Dyrektywa 2024/1260
Artykuł 33 dyrektywy 2024/1260, zatytułowany „Transpozycja”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy w terminie do dnia 23 listopada 2026 r. Niezwłocznie powiadamiają o tym Komisję.
[…]”.
Artykuł 36 tej dyrektywy, zatytułowany „Zastąpienie wspólnego działania 98/699/WSiSW, decyzji ramowych 2001/500/WSiSW i 2005/212/WSiSW, decyzji 2007/845/WSiSW i dyrektywy 2014/42/UE”, stanowi:
„1. Wspólnie działanie [98/699], decyzje ramowe [2001/500] i [2005/212], decyzja [Rady] 2007/845/WSiSW [z dnia 6 grudnia 2007 r. dotycząca współpracy pomiędzy biurami ds. odzyskiwania mienia w państwach członkowskich w dziedzinie wykrywania i identyfikacji korzyści pochodzących z przestępstwa lub innego mienia związanego z przestępstwem (Dz.U. 2007, L 332, s. 103)] i dyrektywa [2014/42] zostają zastąpione w odniesieniu do państw członkowskich związanych niniejszą dyrektywą, bez uszczerbku dla obowiązków tych państw członkowskich dotyczących terminu transpozycji tych instrumentów do prawa krajowego.
2. W odniesieniu do państw członkowskich związanych niniejszą dyrektywą odesłania do instrumentów, o których mowa w ust. 1, traktuje się jako odesłania do niniejszej dyrektywy”.
Artykuł 37 tej dyrektywy, zatytułowany „Wejście w życie”, stanowi:
„Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej”.
Prawo bułgarskie
Artykuł 53 Nakazatelen kodeks (kodeksu karnego) z dnia 1 maja 1968 r. (DV nr 26 z dnia 2 kwietnia 1968 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, stanowi:
„1. Niezależnie od odpowiedzialności karnej konfiskacie na rzecz państwa podlegają:
a) rzeczy, które należą do winnego i były przeznaczone lub służyły do popełnienia umyślnego przestępstwa; gdy rzeczy tych brak lub zostały one przeniesione na inną osobę, zasądza się ich równowartość;
b) rzeczy, które należą do winnego i stanowiły przedmiot umyślnego przestępstwa – w wypadkach wyraźnie przewidzianych w części szczególnej tego kodeksu.
Z art. 343b ust. 1 kodeksu karnego, w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, wynika, że prowadzenie pojazdu silnikowego przy ustalonej w należyty sposób zawartości alkoholu we krwi przekraczającej 1,2 promila podlega karze pozbawienia wolności od roku do trzech lat i karze grzywny w wysokości od 200 do 1000 lewów bułgarskich (BGN) (ok. od 100 do 500 EUR).
Ponadto art. 343b ust. 5 NK przewiduje, że w przypadkach, o których mowa w ust. 1–4 wspomnianego artykułu, sąd orzeka konfiskatę na rzecz państwa pojazdu silnikowego, który posłużył do popełnienia przestępstwa i który jest własnością sprawcy, lub jeżeli ten ostatni nie jest jego właścicielem, sąd zasądza od tego sprawcy wartość pieniężną tego pojazdu.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
Wyrokiem, który uprawomocnił się w dniu 15 sierpnia 2024 r., EZ uznano za winnego prowadzenia w dniu 27 lipca 2024 r. w Wielkim Presławiu (Bułgaria) pojazdu silnikowego przy zawartości alkoholu we krwi przekraczającej 1,2 promila, a mianowicie 3,23 promila.
EZ został skazany na karę jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres trzech lat oraz na grzywnę w wysokości 500 BGN (ok. 250 EUR). Nałożono na niego również karę „pozbawienia uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi” na okres jednego roku i ośmiu miesięcy.
Rayonen sad Veliki Preslav (sąd rejonowy w Wielkim Presławiu, Bułgaria), będący sądem odsyłającym, jest zgodnie z uregulowaniami krajowymi właściwy do rozstrzygnięcia, czy należy orzec konfiskatę na rzecz państwa pojazdu, który służył do popełnienia przestępstwa i którego właścicielem jest sprawca przestępstwa, lub jeżeli tak nie jest, do nakazania sprawcy zapłaty równowartości. Z postanowienia odsyłającego wynika, że wydano orzeczenie w przedmiocie zwrotu pojazdu silnikowego użytego do popełnienia przestępstwa, przy czym ten ostatni stanowi również dowód rzeczowy, a co się tyczy konfiskaty całkowitej równowartości tego pojazdu – że orzeczono zawieszenie postępowania w oczekiwaniu na udzielenie odpowiedzi na pytania prejudycjalne skierowane do Trybunału.
W tym względzie sąd odsyłający zauważa, że rozpatrywany pojazd jest współwłasnością, w częściach równych, EZ i jego małżonki, BS. Ta ostatnia nie uczestniczyła w postępowaniu w sprawie konfiskaty, ponieważ udział ten nie jest przewidziany w uregulowaniach krajowych. Ponadto sąd ten wyjaśnia, że inna izba tego samego sądu ustaliła zabezpieczenie w wysokości połowy wartości pojazdu w odniesieniu do EZ.
Sądowi odsyłającemu pozostaje zatem rozstrzygnięcie kwestii konfiskaty równowartości rozpatrywanego pojazdu. W tym kontekście sąd ten dąży do ustalenia, czy dyrektywa 2024/1260, decyzja ramowa 2005/212 i Karta mają zastosowanie do występków drogowych zagrożonych karą pozbawienia wolności, takich jak występek rozpatrywany w postępowaniu głównym, czyli do prowadzenia pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu lub środków odurzających.
Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej sąd ten zastanawia się, czy w razie uznania pojazdu silnikowego rozpatrywanego w postępowaniu głównym za narzędzie użyte do popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 3 pkt 3 dyrektywy 2024/1260 uregulowania krajowe, które przewidują obowiązkowe zajęcie pojazdu w przypadku przestępstw związanych z transportem popełnionych po spożyciu alkoholu lub środków odurzających, są sprzeczne z zasadą proporcjonalności ustanowioną w art. 49 i 52 Karty. Ponadto wspomniany sąd wyraża wątpliwości co do zgodności z art. 47 Karty uregulowań krajowych nieprzewidujących możliwości udziału w odnośnym postępowaniu karnym działającej w dobrej wierze osoby trzeciej mającej prawo własności mienia, które ma zostać skonfiskowane na rzecz państwa, i jej wysłuchania w odniesieniu do tej konfiskaty.
W tych okolicznościach Rayonen sad Veliki Preslav (sąd odsyłający w Wielkim Presławiu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy dyrektywa [2024/1260], [Karta] lub decyzja ramowa [2005/212] mają zastosowanie do czynów zabronionych związanych z transportem, popełnionych po spożyciu alkoholu lub środków odurzających?
2) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy pojazd silnikowy stanowi narzędzie użyte do popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 3 [pkt] 3 dyrektywy [2024/1260]?
3) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy zasada proporcjonalności ma zastosowanie do konfiskaty pojazdu na podstawie art. 49 i 52 [Karty]?
4) Czy art. 47 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak przepis art. 306 ust. 1 pkt 1 kodeksu postępowania karnego Republiki Bułgarii, które umożliwia konfiskatę na rzecz państwa pojazdu silnikowego użytego do popełnienia przestępstwa lub nakazanie zapłaty jego równowartości [na rzecz państwa] w sytuacji, w której własność tego pojazdu silnikowego należy w części do innej osoby niż osoba, która popełniła przestępstwo, bez umożliwienia tej osobie przystąpienia do tego postępowania i bez przyznania jej bezpośredniego środka ochrony prawnej przed sądem?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
W pytaniu pierwszym sąd odsyłający odnosi się zarówno do dyrektywy 2024/1260, jak i do decyzji ramowej 2005/212, a także do Karty.
Na mocy art. 36 dyrektywy 2024/1260 dyrektywa ta zastępuje w szczególności decyzję ramową 2005/212. Zgodnie z art. 37 tej dyrektywy wchodzi ona w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Jako że opublikowanie to miało miejsce w dniu 2 maja 2024 r., a rozpatrywany występek drogowy został popełniony w dniu 27 lipca 2024 r., występek ten odpowiada sytuacji prawnej powstałej po wejściu w życie dyrektywy 2024/1260.
Niemniej jednak zgodnie z art. 33 ust. 1 tej dyrektywy termin jej transpozycji wyznaczono na dzień 23 listopada 2026 r.
W tym względzie należy przypomnieć, że nowy przepis stosuje się od wejścia w życie aktu, który go wprowadza, i że choć nie stosuje się go do sytuacji prawnych powstałych i ostatecznie zakończonych pod rządami dawnej ustawy, to stosuje się go do przyszłych skutków tych sytuacji oraz do nowych sytuacji prawnych. Inaczej jest tylko – i to z zastrzeżeniem zasady niedziałania wstecz aktów prawnych – jeżeli wraz z nowym przepisem zostają wydane przepisy szczególne, które określają konkretnie jego warunki stosowania w czasie [wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Banco Santander (Odniesienie do oficjalnego wskaźnika), C‑265/22, EU:C:2023:578, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo].
Tak więc w szczególności w odniesieniu do dyrektyw co do zasady jedynie sytuacje prawne zaistniałe po upływie terminu transpozycji dyrektywy są objęte ratione temporis zakresem stosowania tej dyrektywy [wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Banco Santander (Odniesienie do oficjalnego wskaźnika), C‑265/22, EU:C:2023:578, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo].
W niniejszym przypadku, po pierwsze, okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym, a mianowicie prowadzenie pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu, miały miejsce przed upływem terminu transpozycji dyrektywy 2024/1260. Po drugie, zgodnie z aktami sprawy, którymi dysponuje Trybunał, w chwili zaistnienia tych okoliczności faktycznych Republika Bułgarii nie dokonała transpozycji tej dyrektywy do prawa krajowego. Wynika z tego, że dyrektywa 2024/1260 nie ma zastosowania ratione temporis do sytuacji prawnej w postępowaniu głównym.
Wobec tego należy uznać, że poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy decyzja ramowa 2005/212 i Karta mają zastosowanie do występku drogowego polegającego na prowadzeniu pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu i zagrożonego karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku.
Biorąc pod uwagę wątpliwości sądu odsyłającego, należy sprawdzić, czy można uznać, że występek drogowy, taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, stanowi „przestępstwo” w rozumieniu art. 2 ust. 1 tej decyzji ramowej, przy czym należy zaznaczyć, że pojęcie to nie zostało zdefiniowane we wspomnianej decyzji ramowej.
W tym względzie art. 2 ust. 1 tej decyzji ramowej przewiduje, że każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu umożliwienia mu konfiskaty, w całości lub w części, narzędzi i korzyści z przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku lub mienia, którego wartość odpowiada takim korzyściom.
Sądy Unii mogą korzystać w niektórych sytuacjach z metod wykładni, które uznają one za właściwe celem wyjaśnienia dokładnego zakresu pozornie jasnego przepisu prawa Unii, ujmując ten przepis we właściwym mu kontekście i interpretując go w świetle wszystkich przepisów tego prawa, jego celów i stanu rozwoju w czasie, gdy wspomniany przepis ma zostać zastosowany (zob. podobnie wyrok z dnia 3 września 2024 r., Illumina i Grail/Komisja, C‑611/22 P i C‑625/22 P, EU:C:2024:677, pkt 127 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto geneza przepisu prawa Unii może również zawierać elementy istotne dla jego wykładni (zob. podobnie wyrok z dnia 10 grudnia 2018 r., Wightman i in., C‑621/18, EU:C:2018:999, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
Co się tyczy w pierwszej kolejności kontekstu, w jaki wpisuje się art. 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212, z jej preambuły, a w szczególności z łącznej lektury jej motywów 1, 2, 4–6, 8 i 10, wynika, że ta decyzja ramowa dotyczy głównie zwalczania przestępczości zorganizowanej. Ponadto ów art. 2 ust. 1 dotyczy przestępstw „zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku”. Ze wspomnianego motywu 8 wynika zaś, że takie kary są wymienione w odniesieniu do przestępstw objętych decyzją ramową 2001/500, a mianowicie przestępstw związanych z praniem pieniędzy. Zgodnie z motywem 4 decyzji ramowej 2005/212 to pranie pieniędzy stanowi „trzon przestępczości zorganizowanej”.
Ponadto należy również wziąć pod uwagę przepisy dyrektywy 2014/42, a w szczególności jej art. 3. Dyrektywa ta zgodnie z jej art. 14 ust. 1 zastąpiła bowiem art. 1 tiret od pierwszego do czwartego oraz art. 3 decyzji ramowej 2005/212, wobec czego przepisy tej decyzji ramowej, które zostały utrzymane w mocy po przyjęciu tej dyrektywy, współistnieją z przepisami wspomnianej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 19 marca 2020 r., „Agro In 2001”, C‑234/18, EU:C:2020:221, pkt 48).
Nawet jeśli ów art. 14 nie precyzuje, które konkretne przepisy dyrektywy 2014/42 zastąpiły przepisy decyzji ramowej 2005/212, a zwłaszcza jej art. 3 ust. 1, należy zauważyć, że art. 3 tej dyrektywy przejmuje w istocie wykaz aktów prawnych ujętych w art. 3 ust. 1 tej decyzji ramowej, jednocześnie rozszerzając go o inne akty prawne, jak to wskazano w motywie 9 wspomnianej dyrektywy. Z art. 3 tejże dyrektywy wynika, że przepis ten dotyczy, podobnie jak art. 3 ust. 1 rzeczonej decyzji ramowej, poważnych przestępstw bezpośrednio lub pośrednio związanych z przestępczością zorganizowaną lub inną dziedziną przestępczości, która może mieć wymiar transgraniczny. Prowadzenie pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu lub środków odurzających nie stanowi co do zasady takiego przestępstwa.
Co się tyczy w drugiej kolejności celu decyzji ramowej 2005/212, z jej motywów 1 i 7–10 wynika, że to właśnie aby działać skutecznie w celu zapobieżenia przestępczości zorganizowanej i jej zwalczania, prawodawca Unii uznał za konieczne skoncentrowanie się w ramach współpracy transgranicznej na wykryciu, zamrożeniu, zajęciu i konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa oraz przyjęcie w tym celu bardziej skutecznego instrumentu zwalczania takiej przestępczości od tych, które istniały wcześniej, przy zapewnieniu, by wszystkie państwa członkowskie posiadały skuteczne przepisy regulujące konfiskatę korzyści pochodzących z takiej przestępczości.
Wynika z tego, że w sytuacji gdy występek drogowy taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym nie jest związany z przestępczością zorganizowaną ani z dziedziną przestępczości mogącą mieć wymiar transgraniczny lub poważny charakter, nie stanowi on „przestępstwa” w rozumieniu art. 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212 i nie jest objęty jej przedmiotowym zakresem stosowania.
Wykładnię tę potwierdza w trzeciej kolejności geneza decyzji ramowej 2005/212.
W tym względzie z noty wyjaśniającej inicjatywę Królestwa Danii dotyczącą projektu decyzji ramowej w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa (komunikat Królestwa Danii, dokument Rady nr 9956/02 ADD 1) wynika, że inicjatywa ta odnosi się do kolejnych konkluzji z posiedzeń Rady Europejskiej w Wiedniu w grudniu 1998 r. oraz w Tampere w dniach 15 i 16 października 1999 r., dotyczących różnych działań związanych w istocie ze zwalczaniem przestępczości zorganizowanej na szczeblu Unii oraz z zaleceniem dotyczącym zapobiegania i kontroli przestępczości zorganizowanej, Konwencją Rady Europy o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie dochodów pochodzących z przestępstwa oraz z decyzją ramową 2001/500. W tym właśnie kontekście w nocie wyjaśniającej wskazano konieczność przyjęcia instrumentu o charakterze horyzontalnym, określającego jednoznacznie obowiązki spoczywające na państwach członkowskich w odniesieniu do konfiskaty.
Co się tyczy wątpliwości sądu odsyłającego dotyczących stosowania Karty, należy zauważyć, że zakres stosowania Karty został określony w jej art. 51 ust. 1, zgodnie z którym w odniesieniu do działań państw członkowskich postanowienia Karty mają zastosowanie do tych państw tylko w sytuacji, gdy stosują one prawo Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., TSN i AKT, C‑609/17 i C‑610/17, EU:C:2019:981, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawa podstawowe zagwarantowane w porządku prawnym Unii znajdują zastosowane we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii (wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., TSN i AKT, C‑609/17 i C‑610/17, EU:C:2019:981, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
Jak zaś wynika z pkt 37 niniejszego wyroku, rozpatrywany w postępowaniu głównym występek drogowy polegający na prowadzeniu pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu nie jest objęty przedmiotowym zakresem stosowania decyzji ramowej 2005/212. Wynika z tego, że konfiskata pojazdu w ramach represji karnej za taki występek nie jest regulowana prawem Unii i że w konsekwencji Karta również nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku.
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że decyzja ramowa 2005/212 nie ma zastosowania do występku drogowego polegającego na prowadzeniu pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu i zagrożonego karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku.
W przedmiocie pytań od drugiego do czwartego
Ze względu na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania od drugiego do czwartego.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Decyzja ramowa Rady 2005/212/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa, zmieniona dyrektywą, zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r., nie ma zastosowania do występku drogowego polegającego na prowadzeniu pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu i zagrożonego karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku.
Podpisy
* Język postępowania: bułgarski.
i Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
