Sygn. akt C-666/24
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
z dnia 16 lipca 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Zwalczanie terroryzmu – Artykuł 83 ust. 1 TFUE – Dyrektywa (UE) 2017/541 – Artykuł 3 – Przestępstwa terrorystyczne – Artykuł 4 – Przestępstwa dotyczące grupy terrorystycznej – Artykuł 15 ust. 1 – Obowiązek ustanowienia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji karnych – Skuteczność (effet utile) – Zasada pewności prawa – Zasady równego traktowania i niedyskryminacji – Pierwszeństwo prawa Unii – Zasada lojalnej współpracy – Krajowa ustawa o abolicji przewidująca wygaśnięcie odpowiedzialności karnej – Czyny, które nie doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka
W sprawie C‑666/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Audiencia Nacional (wysoki sąd krajowy, Hiszpania) postanowieniem z dnia 5 września 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 września 2024 r., w postępowaniu karnym przeciwko
EGB,
EGC,
GTA,
SPG,
QCR,
ACB,
JRS,
RJDL,
FJG,
XBLL,
DBA,
CBE,
przy udziale:
Ministerio Fiscal,
Associació Catalana de Víctimes d’Organitzacions Terroristes (ACVOT),
Asociación de Víctimas del Terrorismo (AVT),
Asociación Dignidad y Justicia,
Asociación Española de la Guardia Civil (AEGC),
Asociación Unificada de la Guardia Civil (AUGC),
Partido político VOX,
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes, T. von Danwitz (sprawozdawca), wiceprezes, F. Biltgen, K. Jürimäe, C. Lycourgos, M. Condinanzi i F. Schalin, prezesi izb, S. Rodin, E. Regan, N. Piçarra, A. Kumin, M. Gavalec, S. Gervasoni, N. Fenger i R. Frendo, sędziowie,
rzecznik generalny: D. Spielmann,
sekretarz: E. Sartori, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 lipca 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu EGB – E. Pous Calvet, abogada,
– w imieniu EGC i GTA – J. Busquets Plaza, abogado,
– w imieniu QCR – C. Perdiguero Garreta, abogado,
– w imieniu JRS – X. Monge Profitós, abogado,
– w imieniu FJG – A. Morales Hernández-San Juan, procurador, i C. Martínez Mirón, abogado,
– w imieniu RJDL – A. Checa, abogado,
– w imieniu XBLL – M. Vinyets Pages, abogada,
– w imieniu DBA i CBE – D.-C. Herchhoren Alcolea i B.A. Matamoros Alexandrova, abogados,
– w imieniu Ministerio Fiscal – M. Durántez Gil, fiscal,
– w imieniu Associació Catalana de Víctimes d’Organitzacions Terroristes (ACVOT), Asociación de Víctimas del Terrorismo (AVT), Asociación Dignidad y Justicia, Asociación Española de la Guardia Civil (AEGC), Asociación Unificada de la Guardia Civil (AUGC), i Partido político VOX – J. I. Fuster-Fabra Toapanta i J. M. Fuster-Fabra Torrellas, abogados,
– w imieniu rządu hiszpańskiego – A. Gavela Llopis, w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu Komisji Europejskiej – C. Urraca Caviedes i M. Wasmeier, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 listopada 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy, po pierwsze, wykładni dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/541 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie zwalczania terroryzmu i zastępującej decyzję ramową Rady 2002/475/WSiSW oraz zmieniającej decyzję Rady 2005/671/WSiSW (Dz.U. 2017, L 88, s. 6), po drugie, art. 4 ust. 2 i 3 TUE, jak również art. 20 ust. 2 i art. 21 ust. 1 TFUE, po trzecie, zasad równego traktowania i niedyskryminacji zapisanych w art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), a po czwarte, zasad ochrony uzasadnionych oczekiwań, pewności prawa i pierwszeństwa prawa Unii.
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko EGB, EGC, SPG, QCR, GTA, ACB, JRS, RJDL, FJG, XBLL, DBA i CBE, dwunastu osobom ściganym za czyny stanowiące przestępstwa terrorystyczne – w kontekście ruchu na rzecz niepodległości Katalonii.
Ramy prawne
Prawo Unii
Traktat FUE
Artykuł 83 ust. 1 TFUE głosi:
„Parlament Europejski i Rada [Unii Europejskiej], stanowiąc w drodze dyrektyw zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą ustanowić normy minimalne odnoszące się do określania przestępstw oraz kar w dziedzinach szczególnie poważnej przestępczości o wymiarze transgranicznym, wynikające z rodzaju lub skutków tych przestępstw lub ze szczególnej potrzeby wspólnego ich zwalczania.
Powyższe dziedziny przestępczości są następujące: terroryzm, handel ludźmi oraz seksualne wykorzystywanie kobiet i dzieci, nielegalny handel narkotykami, nielegalny handel bronią, pranie pieniędzy, korupcja, fałszowanie środków płatniczych, przestępczość komputerowa i przestępczość zorganizowana.
W zależności od rozwoju przestępczości Rada może przyjąć decyzję określającą inne dziedziny przestępczości spełniające kryteria, o których mowa w niniejszym ustępie. Rada stanowi jednomyślnie po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego”.
Dyrektywa 2017/541
Motywy 32, 35 i 39 dyrektywy 2017/541 mają następujące brzmienie:
„(32) Państwa członkowskie powinny kontynuować starania na rzecz zapobiegania radykalizacji postaw prowadzącej do terroryzmu i na rzecz zwalczania tego zjawiska poprzez koordynowanie działań oraz wymianę informacji i doświadczeń w zakresie krajowych polityk prewencyjnych; powinny również wdrażać lub, w odpowiednich przypadkach, aktualizować krajowe polityki prewencyjne, uwzględniając swoje potrzeby, cele i zdolności w oparciu o własne doświadczenia. […]
[…]
(35) Niniejsza dyrektywa jest zgodna z zasadami uznanymi w art. 2 TUE, respektuje podstawowe prawa i wolności oraz jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie, łącznie z tymi określonymi w tytułach II, III, V i VI […]. Niniejszą dyrektywę należy wdrażać zgodnie z tymi prawami i zasadami, biorąc również pod uwagę europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zwaną dalej „EKPC”], Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych oraz inne zobowiązania w zakresie praw człowieka wynikające z prawa międzynarodowego.
(39) Uznawanie określonych czynów za przestępstwo na mocy niniejszej dyrektywy powinno być proporcjonalne do rodzaju i okoliczności przestępstwa, przy poszanowaniu uzasadnionych zamierzonych celów i ich niezbędności w społeczeństwie demokratycznym, i powinno wykluczać wszelkie formy arbitralności, rasizmu lub dyskryminacji”.
Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi:
„W niniejszej dyrektywie ustanawia się normy minimalne dotyczące definicji przestępstw i sankcji w dziedzinie przestępstw terrorystycznych, przestępstw dotyczących grupy terrorystycznej oraz przestępstw związanych z działalnością terrorystyczną, jak również środki ochrony i wsparcia ofiar terroryzmu i pomocy tym ofiarom”.
Artykuł 3 dyrektywy 2017/541, zatytułowany „Przestępstwa terrorystyczne”, ma następujące brzmienie:
„1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby następujące czyny umyślne, określone zgodnie z prawem krajowym jako przestępstwa, które ze względu na swój charakter lub kontekst mogą wyrządzić poważne szkody państwu lub organizacji międzynarodowej, były określane jako przestępstwa terrorystyczne, jeżeli zostają popełnione w jednym z celów, wymienionych w ust. 2:
a) ataki na życie ludzkie, które mogą powodować śmierć;
b) ataki na integralność fizyczną osoby;
c) porwania lub branie zakładników;
d) spowodowanie rozległych zniszczeń obiektów rządowych lub obiektów użyteczności publicznej, systemu transportowego, infrastruktury, w tym systemu informacyjnego, stałych platform umieszczonych na szelfie kontynentalnym, miejsca publicznego lub mienia prywatnego – jeżeli zniszczenia te mogą zagrozić życiu ludzkiemu lub spowodować poważne straty gospodarcze;
e) zajęcie statku powietrznego, statku wodnego lub innego środka transportu publicznego lub towarowego;
f) wytwarzanie, posiadanie, nabywanie, przewożenie, dostarczanie lub używanie materiałów wybuchowych lub broni, w tym broni chemicznej, biologicznej, radiologicznej lub jądrowej, jak również badania nad taką bronią i rozwój broni chemicznej, biologicznej, radiologicznej lub jądrowej;
2. Celami, o których mowa w ust. 1, są:
a) poważne zastraszenie ludności;
b) bezprawne zmuszenie rządu lub organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania jakiegoś działania;
c) poważna destabilizacja lub zniszczenie podstawowych struktur politycznych, konstytucyjnych, gospodarczych lub społecznych danego państwa lub danej organizacji międzynarodowej”.
Artykuł 4 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Przestępstwa dotyczące grupy terrorystycznej”, stanowi:
„Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby następujące czyny, o ile zostały popełnione umyślnie, podlegały karze jako przestępstwo:
a) kierowanie grupą terrorystyczną;
b) uczestnictwo w działaniach grupy terrorystycznej, w tym poprzez dostarczanie informacji lub zasobów materialnych lub poprzez wszelkiego rodzaju finansowanie działań takiej grupy, ze świadomością, że takie uczestnictwo będzie stanowiło wkład w działalność przestępczą grupy terrorystycznej”.
Zgodnie z art. 13 dyrektywy 2017/541, zatytułowanym „Związek z przestępstwami terrorystycznymi”:
„Przestępstwo, o którym mowa w art. 4 lub w tytule III, podlega karze niezależnie od tego, czy przestępstwo terrorystyczne zostało faktycznie popełnione ani czy – w odniesieniu do przestępstw, o których mowa w art. 5–10 i 12 – ustalono istnienie związku z innym konkretnym przestępstwem określonym w niniejszej dyrektywie”.
Artykuł 14 tej dyrektywy, zatytułowany „Pomocnictwo, podżeganie i usiłowanie”, przewiduje:
„1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby karze podlegało pomocnictwo w popełnieniu jednego z przestępstw, o których mowa w art. 3–8, 11 i 12.
2. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby karze podlegało podżeganie do popełnienia jednego z przestępstw, o których mowa w art. 3–12.
3. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby karze podlegało usiłowanie popełnienia jednego z przestępstw, o których mowa w art. 3, 6, 7, art. 9 ust. 1 i art. 9 ust. 2 lit. a) oraz art. 11 i 12, z wyjątkiem posiadania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. f), oraz przestępstwa, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. j)”.
Artykuł 15 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Sankcje dla osób fizycznych”, przewiduje w ust. 1:
„Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby przestępstwa, o których mowa w art. 3–12 i 14, podlegały skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym sankcjom karnym, które mogą pociągać za sobą wydanie lub ekstradycję”.
Prawo hiszpańskie
Kodeks karny
Artykuł 346 Ley Orgánica 10/1995 del Código Penal (ustawy organicznej 10/1995 – kodeks karny) z dnia 23 listopada 1995 r. (BOE nr 281 z dnia 24 listopada 1995 r., s. 33987), zmienionej Ley Orgánica 1/2019 por la que se modifica la ley orgánica 10/1995, de 23 de noviembre, del Código Penal, para trasponer Directivas de la Unión Europea en los ámbitos financiero y de terrorismo, y abordar cuestiones de índole internacional (ustawą organiczną 1/2019 zmieniającą ustawę organiczną 10/1995 – kodeks karny z dnia 23 listopada 1995 r. w celu transpozycji dyrektyw Unii Europejskiej w dziedzinach finansów i terroryzmu oraz uregulowania niektórych kwestii o charakterze międzynarodowym) z dnia 20 lutego 2019 r. (BOE nr 45 z dnia 21 lutego 2019 r., s. 16698), (zwanej dalej „kodeksem karnym”), stanowi:
„1. Kto poprzez doprowadzenie do wybuchów lub wykorzystanie jakichkolwiek innych środków o podobnej sile niszczącej powoduje zniszczenie lotnisk, portów, stacji, budynków, pomieszczeń władz publicznych, magazynów zawierających materiały łatwopalne lub wybuchowe, dróg, środków transportu zbiorowego bądź zatopienie lub osiadanie na mieliźnie statku, powódź, wybuch kopalni lub instalacji przemysłowej, demontaż szyn drogi kolejowej, bądź zmienia w sposób celowy sygnalizację wykorzystywaną na torach kolejowych do zapewnienia bezpieczeństwa środków transportu, powoduje wysadzenie mostu, niszczy drogę publiczną, uszkadza ropociągi, poważnie zakłóca jakikolwiek rodzaj komunikacji i powoduje zakłócenia w środkach komunikacji, zakłóca lub przerywa dostawy wody, energii elektrycznej, węglowodorów lub innych podstawowych zasobów naturalnych, podlega karze pozbawienia wolności od 10 do 20 lat, jeżeli zniszczenia prowadzą nieuchronnie do zagrożenia dla życia lub bezpieczeństwa osób.
2. Jeżeli takie zagrożenie nie występuje, wspomniane czyny podlegają karze pozbawienia wolności od 4 do 8 lat.
3. Jeżeli zagrożeniu towarzyszy zamach na życie, integralność fizyczną lub zdrowie osób, czyny te podlegają odrębnie karze grożącej za popełnione przestępstwo”.
Zgodnie z art. 572 kodeksu karnego:
„1. Kto promuje, tworzy, organizuje organizację lub grupę terrorystyczną lub kieruje organizacją lub grupą terrorystyczną, podlega karze pozbawienia wolności od 8 do 15 lat i bezwzględnemu pozbawieniu praw publicznych na okres trwania kary.
2. Kto czynnie uczestniczy w organizacji lub grupie lub przynależy do organizacji lub grupy, podlega karze pozbawienia wolności od 6 do 12 lat i bezwzględnemu pozbawieniu praw publicznych na okres trwania kary”.
Artykuł 573 kodeksu karnego ma następujące brzmienie:
„1. Za przestępstwo terrorystyczne uznaje się jakiekolwiek poważne przestępstwo przeciwko życiu lub integralności fizycznej, wolności, integralności psychicznej, wolności i integralności seksualnej, mieniu, zasobom naturalnym lub środowisku, zdrowiu publicznemu, a także każde poważne przestępstwo, które stwarza ryzyko sprowadzenia katastrofy, umyślne spowodowanie pożaru, podrabianie lub przerabianie dokumentów i używanie ich jako autentycznych, przestępstwa przeciwko Koronie, zamach na przedstawiciela władzy lub funkcjonariusza publicznego w trakcie pełnienia przez nich obowiązków służbowych, posiadanie broni, amunicji lub materiałów wybuchowych przewidzianych w niniejszym kodeksie, handel nimi i ich przechowywanie, a także zawładnięcie statkiem powietrznym, statkiem wodnym lub innymi środkami transportu zbiorowego lub towarowego, jeżeli przestępstwa te zostały popełnione w jednym z następujących celów:
1) obalenie porządku konstytucyjnego, zniszczenie lub poważna destabilizacja funkcjonowania instytucji politycznych, struktur gospodarczych lub społecznych państwa, bądź zmuszenie władz publicznych do podjęcia lub zaniechania określonej czynności;
2) poważne zakłócenie spokoju publicznego;
3) poważna destabilizacja funkcjonowania organizacji międzynarodowej;
4) wprowadzanie terroru wśród ludności lub jej części.
3. Za przestępstwa terrorystyczne uznaje się również inne przestępstwa opisane w niniejszym rozdziale”.
Artykuł 574 kodeksu karnego przewiduje w ust. 1:
„Przechowywanie broni lub amunicji, posiadanie lub przechowywanie substancji lub urządzeń wybuchowych, łatwopalnych, zapalających lub duszących, bądź ich komponentów, jak również ich wytwarzanie, obrót nimi, ich przewożenie lub dostarczanie w jakiejkolwiek formie, a także samo rozmieszczanie lub używanie takich substancji bądź odpowiednich środków lub urządzeń podlega karze pozbawienia wolności od 8 do 15 lat, jeżeli czyny te zostały popełnione w jednym z celów określonych w art. 573 ust. 1”.
LOA
Preambuła do Ley Orgánica 1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (ustawy organicznej 1/2024 o abolicji w celu normalizacji instytucjonalnej, politycznej i społecznej w Katalonii) z dnia 10 czerwca 2024 r. (BOE nr 141 z dnia 11 czerwca 2024 r., s. 67764, zwanej dalej „LOA”) głosi:
„I
Każda abolicja jest instytucją prawną mającą na celu odstępstwo od stosowania w pełni obowiązujących przepisów, w przypadku gdy czyny uznane za przestępstwa lub przewidziane w przepisach jako przestępstwa lub czyny powodujące powstanie jakiegokolwiek innego rodzaju odpowiedzialności zostały popełnione w konkretnym kontekście.
To uprawnienie legislacyjne wpisuje się w system prawny jako właściwy środek w odpowiedzi na nadzwyczajne okoliczności polityczne, który w państwie prawnym służy osiągnięciu interesu ogólnego, takiego jak przezwyciężenie i znalezienie drogi wyjścia z głęboko zakorzenionych konfliktów politycznych i społecznych w celu poprawy współistnienia i spójności społecznej, a także integracji różnych poglądów politycznych.
Jest to zatem instytucja, która nadaje decyzji politycznej kształt ustawy przegłosowanej przez parlament, jako wyraz roli przyznanej w konstytucji Cortes Generales (hiszpańskiemu parlamentowi), organowi, którego zadaniem jest reprezentowanie suwerenności ludu w ukonstytuowanych władzach i swobodne nadawanie kierunku ogólnej woli poprzez wykonywanie władzy ustawodawczej zgodnie z uprzednio określonymi ścieżkami.
Instytucja abolicji jest w pełni uznana z punktu widzenia prawa Unii Europejskiej. […]
W konsekwencji Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w [wyroku z dnia 29 kwietnia 2021, X (Europejski nakaz aresztowania – Ne bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339)] nie tylko uznaje możliwość istnienia abolicji, lecz ponadto przewiduje, że instytucje te mają na celu pozbawienie charakteru przestępnego czynów, których dotyczy, w związku z czym czyn zabroniony nie może być już ścigany karnie, a w wypadku gdy zapadł już wyrok skazujący, wykonanie tego wyroku zostaje zakończone, a to co do zasady oznacza, że wymierzona kara nie może już być wykonana.
Nieco później w [wyroku z dnia 16 grudnia 2021 r., AB i in. (Odwołanie amnestii) (C‑203/20, EU:C:2021:1016)] tenże Trybunał orzekł, że jest możliwe umorzenie postępowań karnych i zakończenie kar na podstawie orzeczeń sądowych wydanych na mocy amnestii wynikającej z procedury natury legislacyjnej.
W tym samym duchu Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał ważność i celowość polityki abolicyjnej, stawiając jako granicę poważne naruszenia praw człowieka, gdyż w ich przypadku chodzi o czyny, co do których ciążący na państwach obowiązek ich ścigania i ukarania nie może zostać uchylony (w szczególności [wyrok ETPC z dnia 27 maja 2014 r. w sprawie Marguš przeciwko Chorwacji, CE:ECHR:2014:0527JUD000445510]).
Ponadto zarówno Rada Europy, jak i Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo (zwana »Komisją Wenecką«), w rekomendacji CM/Rec 7 (2010) 12 oraz w opinii nr 710/2012 [CDL-AD(2013)009] wydanej na posiedzeniu plenarnym z dni 8 i 9 marca 2013 r. również wyjaśniły ważność środków takich jak abolicja i ich kompatybilność z orzeczeniami sądowymi.
V
Z drugiej strony natura ustawy incydentalnej, która w interesie ogólnym wyłącza wydarzenia zaistniałe w specyficznym kontekście ze stosowania obowiązujących norm, powinna powodować, że sądy, przed którymi w chwili uchwalenia niniejszej ustawy toczy się objęte nią postępowanie, natychmiast uchylą zastosowane przez nie środki stanowiące ograniczenie praw, nawet w wypadku ewentualnego zawieszenia tego postępowania. Ograniczenie wykonywania praw i wolności powinno bowiem zawsze spełniać wymogi ustanowione w [EKPC], [Karcie] i [Constitución española (hiszpańskiej konstytucji)], tak by zapewnić, że ograniczenia praw i wolności opierają się na solidnej podstawie prawnej.
Podsumowując – celem niniejszej ustawy jest zapewnienie pewności prawa, poszanowania zasady legalności oraz ram prawnych dla bezstronnej ochrony praw podstawowych z uwzględnieniem zaleceń Komisji Weneckiej, która w opinii z 2013 r. podkreśliła znaczenie utrzymania wyraźnego rozróżnienia między władzami ustawodawczą i sądowniczą przy wprowadzaniu w życie abolicji poprzez zagwarantowanie poszanowania autonomii sądownictwa i zasad demokratycznych.
VI
Tytuł I określa przedmiotowy zakres zastosowania abolicji. W tym celu najpierw opisuje czyny zakwalifikowane jako przestępstwa lub powodujące powstanie odpowiedzialności administracyjnej lub w zakresie dyscypliny finansów publicznych, popełnione w kontekście katalońskiego procesu niepodległościowego i związane w taki czy inny sposób z konsultacjami z dnia 9 listopada 2014 r. oraz z referendum z dnia 1 października 2017 r., przy czym zarówno te konsultacje, jak i to referendum zostały uznane za niezgodne z konstytucją, które to czyny zostają zwolnione z odpowiedzialności. Precyzuje również, że czyny te musiały zostać popełnione w okresie od 1 listopada 2011 r. do 13 listopada 2023 r.
Następnie wskazuje czyny zakwalifikowane jako przestępstwa, do których owa abolicja w żadnym wypadku nie ma zastosowania, gdyż jest zrozumiałe, że nie każdy czyn lub przestępstwo może być objęte abolicją lub na nią zasługuje.
Podejście to, które w każdym razie ma charakter abstrakcyjny, ponieważ w żadnym razie nie wiąże się z oceną istnienia czynów, które mogą być objęte zakresem każdego ze wspomnianych wyłączeń, jest niezbędne zgodnie z tym, co wskazała [Komisja Wenecka] w opinii z dnia 11 marca 2013 r. przyjętej na 94. sesji plenarnej. Do władzy ustawodawczej należy zatem ustanowienie kryteriów umożliwiających skorzystanie z abolicji, zaś do władzy sądowniczej należy wskazanie konkretnych osób objętych zakresem zastosowania określonym przez ustawodawcę.
W tym względzie należy zauważyć, że abstrakcyjne wskazanie określonych wyłączeń jest niezbędną przesłanką pełnej zgodności tej ustawy z normami międzynarodowymi dotyczącymi czynów niepodlegających abolicji, normami wypracowanymi w orzecznictwie międzynarodowym, zwłaszcza europejskim, które odzwierciedlają podstawowe zasady prawa międzynarodowego i prawa europejskiego w dziedzinie praw człowieka.
Niniejsza ustawa o abolicji została zatem ukształtowana zgodnie z europejskimi i międzynarodowymi zobowiązaniami w dziedzinie praw człowieka, w zgodzie z wytycznymi traktatów i podmiotów międzynarodowych takich jak Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych i [EKPC]. Wprowadzenie konkretnych wyłączeń ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia poszanowania norm międzynarodowych i zastosowanie się do istotnego w tym kontekście orzecznictwa, w szczególności w odniesieniu do poważnych naruszeń praw człowieka, i odzwierciedla stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach takich jak Marguš przeciwko Chorwacji. W konsekwencji czyny stanowiące poważne naruszenia praw człowieka są wyłączone z zakresu zastosowania ustawy zgodnie z zasadami Rady Europy dotyczącymi bezkarności za poważne naruszenia praw człowieka. Ponadto są respektowane zalecenia Biura Narodów Zjednoczonych (ONZ) ds. Narkotyków i Przestępczości poprzez rozróżnienie między poważnymi przestępstwami i innymi czynami, które – chociaż nie spełniają pewnych kryteriów formalnych – niekoniecznie są wyłączone z dobrodziejstwa abolicji.
Takie podejście, które godzi abolicję z poszanowaniem praw człowieka i zobowiązań międzynarodowych Królestwa Hiszpanii, świadczy o zaangażowaniu na rzecz ochrony praw podstawowych.
Przykładem powyższego jest odniesienie do czynów przewidzianych w art. 3 dyrektywy [2017/541] lub w art. 3 [EKPC], zakazującym tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, które to czyny stanowią nieprzekraczalną granicę. Należy jednak pamiętać, że nie każdy poniżający czyn będzie objęty wspomnianym przepisem, zgodnie z którym czyn ten powinien nie tylko być bezprawny, ale osiągnąć również minimalny stopień dotkliwości. I tak, zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, aby czyn został uznany za poniżający w rozumieniu art. 3 [EKPC], zwykle konieczne jest, aby spowodowane obrażenia ciała lub cierpienie doznane przez ofiarę charakteryzowały się pewną intensywnością lub w każdym razie aby były one w stanie przełamać opór psychiczny lub fizyczny danej osoby. Zdecydowano się na przyjęcie restrykcyjnego systemu wyłączeń stosowania niniejszej ustawy, ponieważ niektóre zachowania mogłyby być mylone z innymi przestępstwami, przykładowo w przypadku niektórych czynów objętych zakresem rozdziału VII tytułu XXII księgi II kodeksu karnego.
Zgodnie z wytycznymi Komisji Weneckiej czyny, które mogą zostać objęte abolicją, określono w sposób precyzyjny i szczegółowy w celu zagwarantowania pewności prawa i równości wobec prawa. Ma to kluczowe znaczenie w szczególności w przypadku przestępstw sprzeniewierzenia, gdyż wyraźnie rozróżniono między działaniami, które mogą zostać objęte abolicją, a czynami korupcyjnymi, do których środek ten nie ma zastosowania.
[…]”.
Artykuł 1 LOA, zatytułowany „Zakres przedmiotowy”, stanowi:
„1. Abolicją zostają objęte następujące czyny, które powodują powstanie odpowiedzialności karnej, administracyjnej lub w zakresie dyscypliny finansów publicznych, popełnione w ramach konsultacji przeprowadzonych w Katalonii w dniach 9 listopada 2014 r. i 1 października 2017 r., ich przygotowania lub ich konsekwencji, pod warunkiem że zostały one dokonane w okresie od 1 listopada 2011 r. do 13 listopada 2023 r., a także następujące działania przeprowadzone w tym okresie w kontekście tak zwanego katalońskiego procesu niepodległościowego, nawet jeśli nie są one związane ze wspomnianymi konsultacjami lub miały miejsce po ich przeprowadzeniu:
a) Czyny popełnione z zamiarem żądania, promowania lub doprowadzenia do secesji lub niepodległości Katalonii, jak również te, które przyczyniały się do osiągnięcia tych celów.
f) Czyny popełnione w celu wspierania, zrealizowania lub ułatwienia któregokolwiek z czynów powodujących powstanie odpowiedzialności karnej, administracyjnej lub za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, o których mowa w poprzednich literach niniejszego artykułu, a także każdy inny czyn powiązany z nimi przedmiotowo.
2. Czyny powodujące powstanie odpowiedzialności karnej, administracyjnej lub za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, objęte abolicją na mocy ust. 1 niniejszego artykułu, są nią objęte niezależnie od stadium ich realizacji – dotyczy to także działań przygotowawczych – oraz niezależnie od formy sprawstwa lub udziału.
Artykuł 2 LOA, zatytułowany „Wyłączenia”, przewiduje:
„W każdym przypadku z zakresu stosowania abolicji, o której mowa w art. 1, wyłącza się:
a) umyślne czyny przeciwko osobie, które doprowadziły do śmierci, przerwania ciąży lub uszkodzenia płodu, utraty narządu lub kończyny bądź utraty ich funkcji, utraty zmysłu lub utraty jego funkcji, impotencji, bezpłodności lub poważnej deformacji;
b) czyny zakwalifikowane jako tortury lub nieludzkie lub poniżające traktowanie w rozumieniu art. 3 [EKPC], z wyjątkiem traktowania nieprzekraczającego minimalnego progu dotkliwości ze względu na to, że nie może ono spowodować upokorzenia, upodlenia lub naruszenia godności człowieka, bądź wywołać u niego uczucia strachu, udręczenia lub poniżenia zdolnego przełamać jego opór psychiczny lub fizyczny;
c) czyny, które ze względu na ich cel można zakwalifikować jako terroryzm zgodnie z [dyrektywą 2017/541] i które również doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, w szczególności tych objętych art. 2 i 3 [EKPC] oraz międzynarodowym prawem humanitarnym;
Zgodnie z art. 9 LOA, zatytułowanym „Właściwość do stosowania abolicji”:
„1. Abolicję obejmującą czyny stanowiące przestępstwo stosują sądy, o których mowa w art. 11 niniejszej ustawy, z urzędu lub na wniosek strony bądź prokuratury, a w każdym razie po wysłuchaniu prokuratury i stron.
2. Abolicję obejmującą czyny stanowiące wykroczenia lub czyny powodujące powstanie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych stosują organy uprawnione do wszczęcia, prowadzenia lub rozstrzygnięcia postępowań w sprawie tych czynów, w zależności od stopnia zaawansowania tych postępowań, po wysłuchaniu zainteresowanej osoby.
3. Konkretny czyn powodujący powstanie odpowiedzialności karnej, administracyjnej lub za naruszenie dyscypliny finansów publicznych można uznać za objęty abolicją tylko wtedy, gdy taką abolicję ogłoszono prawomocną decyzją wydaną przez właściwy organ, zgodnie z przepisami niniejszej ustawy”.
Artykuł 10 LOA, zatytułowany „Tryb priorytetowy i pilny”, przewiduje:
„Stosowanie abolicji w każdej sprawie należy do organów sądowych, administracyjnych lub obrachunkowych określonych w niniejszej ustawie, które podejmują w trybie priorytetowym i pilnym odpowiednie decyzje zgodnie z niniejszą ustawą, niezależnie od etapu danego postępowania administracyjnego, sądowego lub o ustalenie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
Decyzje podejmuje się w terminie nieprzekraczającym dwóch miesięcy, bez uszczerbku dla dalszych środków zaskarżenia, które nie wywołują skutków zawieszających”.
Artykuł 11 LOA, zatytułowany „Postępowanie w sprawach karnych”, stanowi w ust. 1:
„Organy sądowe stosują abolicję na każdym etapie postępowania karnego.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W dniu 23 listopada 2023 r. Ministerio Fiscal (prokuratura, Hiszpania) wniosło do Juzgado Central de Instrucción no 6 de la Audiencia Nacional (centralnego sądu śledczego nr 6 wysokiego sądu krajowego, Hiszpania) wstępny akt oskarżenia, wykonując funkcję oskarżyciela publicznego wobec dwunastu osób, mianowicie EGB, EGC, SPG, QCR, GTA, ACB, JRS, RJDL, FJG, XBLL, DBA i CBE, o czyny stanowiące przestępstwa przynależności do organizacji terrorystycznej, a także przestępstwa, mających charakter terrorystyczny: posiadania, przechowywania i wytwarzania substancji lub urządzeń zapalających lub wybuchowych lub ich składników, a także przestępstwa usiłowania spowodowania zniszczeń o charakterze terrorystycznym.
Associació Catalana de Víctimes d’Organitzacions Terroristes (ACVOT), Asociación de Víctimas del Terrorismo (AVT), Asociación Dignidad y Justicia, Asociación Española de la Guardia Civil (AEGC), Asociación Unificada de la Guardia Civil (AUGC) – hiszpańskie stowarzyszenia oraz partido político VOX (hiszpańska partia polityczna VOX) przystąpiły tego postępowania w celu wniesienia skargi obywatelskiej (actio popularis) i złożyły akt oskarżenia.
Po zakończeniu etapu śledztwa sprawa została przekazana do Sala de lo Penal, Sección Tercera, de la Audiencia Nacional (trzeciej izby wydziału karnego wysokiego sądu krajowego, Hiszpania), który jest sądem odsyłającym.
Sąd ten wskazuje, że wstępny akt oskarżenia prokuratury oraz akt oskarżenia wskazują w szczególności zakup prekursorów materiałów wybuchowych, posiadanie podręczników wytwarzania urządzeń wybuchowych i zapalających, uczestnictwo we wspólnych spotkaniach i w podziemnym laboratorium, w którym miało dojść do wytworzenia urządzenia zapalającego, a także komunikację między oskarżonymi poprzez komunikator internetowy. Rozpatrywane czyny, które miały miejsce w okresie od października 2017 r. do listopada 2019 r., to czyny określone w art. 346 i 571–574 kodeksu karnego, a także w art. 3, 4 i 13 –15 dyrektywy 2017/541.
Sąd ten podkreśla jednak, że ani w tym wstępnym akcie oskarżenia, ani w akcie oskarżenia nie wskazano, by te czyny doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka w rozumieniu art. 2 lit. c) LOA.
W następstwie wejścia w życie, w dniu 11 czerwca 2024 r., LOA oskarżeni złożyli wniosek o zastosowanie abolicji, w przedmiocie którego sąd odsyłający powinien teraz orzec. Sąd ten ma jednak wątpliwości w kwestii, czy zastosowanie abolicji nie narusza prawa Unii.
Po pierwsze, rozpatrywane czyny wchodzą w zakres pojęcia „uczestnictwa w działaniach grupy terrorystycznej” w rozumieniu dyrektywy 2017/541, które zgodnie z tą dyrektywą powinno podlegać skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym sankcjom karnym. Tymczasem zastosowanie LOA doprowadziłoby do niemożności ścigania i osądzenia tych czynów oraz do wygaśnięcia odpowiedzialności karnej oskarżonych.
Po drugie, art. 13 tej dyrektywy sprawia, że odpowiedzialności karnej podlega każdy uczestnik organizacji, nawet jeżeli przestępstwo terrorystyczne nie zostało faktycznie popełnione. Tymczasem LOA, która zdaje się generalnie wykluczać swoje stosowanie do przestępstw terrorystycznych przewidzianych w tej samej dyrektywie, uzależnia karalność czynu od dodatkowej, nieprzewidzianej w tej dyrektywie przesłanki, mianowicie od doprowadzenia do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka.
Po trzecie, art. 2 lit. c) LOA opiera się zdaniem tego sądu na założeniu, że niektóre akty terrorystyczne poważnie naruszają prawa człowieka i nie podlegają abolicji, podczas gdy inne akty terrorystyczne nie prowadzą do takich naruszeń i mogą być objęte abolicją. Tymczasem takiego rozróżnienia nie ma w dyrektywie 2017/541.
Po czwarte, przepis ten, którego sformułowanie jest nieprecyzyjne, z naruszeniem zasady pewności prawa nie wskazuje w sposób jasny i jednoznaczny progu wagi, od którego można przyjąć, że przestępstwo może bądź nie może być objęte abolicją.
Po piąte, dyrektywa 2017/541 wymaga, by przestępstwa rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym podlegały skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym sankcjom karnym. Tymczasem zastosowanie LOA skutkowałoby uwolnieniem od odpowiedzialności osób oskarżonych o popełnienie takich przestępstw.
Po szóste, Unia skorzystała ze swoich kompetencji, przyjmując dyrektywę 2017/541, której przepisów ustawodawca krajowy powinien przestrzegać, w przeciwnym razie naruszyłby zasadę pierwszeństwa prawa Unii.
Po siódme, ponieważ zakres zastosowania LOA jest ograniczony do czynów popełnionych w okresie od 1 listopada 2011 r. do 13 listopada 2023 r. w kontekście ruchu na rzecz niepodległości Katalonii, sąd odsyłający zastanawia się, czy nie może on prowadzić do dyskryminującego traktowania, sprzecznego z prawem Unii, na szkodę kogokolwiek, kto w tym samym okresie popełnił analogiczne przestępstwa, które jednak miały miejsce w innym kontekście, przy czym takie dyskryminujące traktowanie nie jest uzasadnione względami interesu ogólnego.
Wreszcie, po ósme, zdaniem tego sądu, istnieje potrzeba zwrócenia się do Trybunału z pytaniem, czy abolicja, taka jak przewidziana w LOA, jest zgodna z prawem do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Unii, a także z zasadniczą funkcją państw członkowskich polegającą na zapewnieniu swojej integralności terytorialnej.
W tych okolicznościach Audiencia Nacional (wysoki sąd krajowy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy dyrektywę [2017/541] należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustawie krajowej, takiej jak [LOA], która uniemożliwia ściganie i, w stosownym przypadku, karanie osób, które aktywnie uczestniczą w działaniach grupy terrorystycznej, poprzez to, że powoduje wygaśnięcie ich odpowiedzialności karnej?
2) Czy dyrektywę [2017/541], a w szczególności art. 13 tej dyrektywy, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustawie krajowej, takiej jak [LOA], która uniemożliwia ściganie i, w stosownym przypadku, karanie osób, które aktywnie uczestniczą w działaniach grupy terrorystycznej, poprzez to, że powoduje wygaśnięcie ich odpowiedzialności karnej, ponieważ ustawa ta wymaga do celów karalności, oprócz uczestnictwa w grupie terrorystycznej, spełnienia dodatkowej przesłanki polegającej na tym, że ten udział doprowadził do umyślnych i rzeczywistych poważnych naruszeń praw człowieka?
3) Czy dyrektywę [2017/541] należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustawie krajowej, takiej jak [LOA], w której rozróżnia się – w ramach przestępstw terrorystycznych i przestępstw związanych z grupami terrorystycznymi w rozumieniu tej dyrektywy – to, czy rzeczywiście i umyślnie doprowadzono do poważnych naruszeń praw człowieka, czy też nie, w związku z czym rozróżnienie to umożliwia zwolnienie z odpowiedzialności karnej niektórych przestępstw terrorystycznych lub przestępstw związanych z grupami terrorystycznymi?
4) Czy przewidzianą w prawie Unii i wynikającą z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zasadę pewności prawa należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, takiemu jak [LOA], które uzależnia zwolnienie z odpowiedzialności karnej w drodze abolicji osób oskarżonych o czyny objęte zakresem dyrektywy [2017/541] od tego, żeby nie doprowadzono umyślnie do poważnych naruszeń praw człowieka, w szczególności naruszeń uregulowanych w art. 2 i 3 [EKPC] oraz w międzynarodowym prawie humanitarnym, nie precyzując, jakie czyny stanowią takie naruszenia, ani jaki próg wagi należy przekroczyć, aby abolicja nie miała zastosowania? Ewentualnie, czy wynikające z prawa Unii Europejskiej zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań i pewności prawa stoją na przeszkodzie uregulowaniu, takiemu jak to zawarte w art. 1 [LOA], które to uregulowanie określa nieprecyzyjne, zarówno przedmiotowe, jak i podmiotowe przesłanki pociągnięcia lub braku pociągnięcia do odpowiedzialności karnej?
5) Czy dyrektywę [2017/541] należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustawie krajowej, takiej jak [LOA], która uniemożliwia ściganie i, w stosownym przypadku, karanie osób, które wytwarzają, posiadają, nabywają, przewożą, dostarczają materiały wybuchowe lub używają ich w celach terrorystycznych, poprzez to, że powoduje wygaśnięcie ich odpowiedzialności karnej?
6) Czy dyrektywę [2017/541] należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustawie krajowej, takiej jak [LOA], która uniemożliwia ściganie i, w stosownym przypadku, karanie – poprzez to, że powoduje wygaśnięcie ich odpowiedzialności karnej – osób, które w celach terrorystycznych inicjują realizację działań z użyciem przemocy poprzez wyznaczenie celów, wobec których spowodują rozległe zniszczenia, ze względu na to, że cele te są sprzeczne z ideologią grupy terrorystycznej, prowadzenie monitorowania lub dokumentacji fotograficznej miejsc publicznych, które mają zostać zniszczone – w szczególności siedzib prokuratury, sił i formacji bezpieczeństwa państwa, instytucji wspólnoty autonomicznej lub pojazdów policyjnych – w celu zapewnienia odpowiedniej realizacji planu zakładającego użycie przemocy, przyjętego przez grupę terrorystyczną, aby skutecznie dokonać wspomnianych zniszczeń?
7) Czy wynikającą z orzecznictwa [Trybunału] zasadę pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej oraz przewidzianą w art. 4 ust. 3 TUE zasadę lojalnej współpracy należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, takiemu jak [LOA], które to ustawodawstwo krajowe zwalnia z odpowiedzialności karnej poprzez abolicję osoby oskarżone o czyny objęte zakresem dyrektywy [2017/541]?
8) Czy art. 20 i 21 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, takiemu jak [LOA], które to ustawodawstwo krajowe zwalnia z odpowiedzialności karnej poprzez abolicję osoby oskarżone o popełnienie w Hiszpanii przestępstw objętych zakresem dyrektywy [2017/541] ze względu na cel ideologiczny realizowany poprzez te przestępstwa?
9) Czy art. 4 ust. 2 TUE oraz art. 20 ust. 2 lit. a) i art. 21 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu, takiemu jak [LOA], które to ustawodawstwo krajowe zwalnia, w drodze abolicji, z odpowiedzialności karnej osoby oskarżone o terroryzm ze względu na to, że przestępstwa zostały popełnione w celu odłączenia części terytorium wspomnianego państwa członkowskiego?”.
W przedmiocie wniosku o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo
Po przedstawieniu opinii przez rzecznika generalnego w dniu 13 listopada 2025 r. partia polityczna oraz stowarzyszenia, o których mowa w pkt 22 niniejszego wyroku, odrębnym pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 27 listopada 2025 r. wniosły o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo.
Na poparcie wniosku strony te wskazały, że w opinii rzecznika generalnego analizowano roztrząsaną na rozprawie kwestię, o którą sąd odsyłający nie pytał Trybunału i której Trybunał nie powinien oceniać, mianowicie względy, które spowodowały przyjęcie LOA przez hiszpańskiego ustawodawcę.
Na podstawie art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem może on, w każdej chwili, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, postanowić o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo, w szczególności jeśli uzna, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy nie są wystarczająco wyjaśnione, lub jeśli po zamknięciu ustnego etapu postępowania strona przedstawiła nowy fakt mogący mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia Trybunału.
Takie okoliczności nie zachodzą w niniejszej sprawie.
Opinia rzecznika generalnego w niniejszej sprawie nie może bowiem stanowić nowego faktu w rozumieniu tego art. 83 (zob. podobnie wyrok z dnia 26 lutego 2026 r., VIRUS i in., C‑131/24, EU:C:2026:109, pkt 33).
Należy ponadto przypomnieć, po pierwsze, że statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz regulamin postępowania nie dają zainteresowanym, o których mowa w art. 23 tego statutu, możliwości przedkładania uwag w odpowiedzi na opinię przedstawioną przez rzecznika generalnego (wyrok z dnia 26 lutego 2026 r., VIRUS i in., C‑131/24, EU:C:2026:109, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
Po drugie, na podstawie art. 252 akapit drugi TFUE rzecznik generalny przedstawia publicznie, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, uzasadnioną opinię w sprawach, które zgodnie ze statutem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wymagają jego zaangażowania. Nie chodzi tu zatem o opinię skierowaną do sędziów lub stron, która pochodzi od organu spoza Trybunału, lecz o opinię indywidualną, uzasadnioną i publicznie wyrażoną przez członka samej instytucji. W tych okolicznościach opinia rzecznika generalnego nie może być przedmiotem dyskusji między stronami. Ponadto Trybunał nie jest związany ani wnioskami zawartymi w tej opinii, ani uzasadnieniem, w oparciu o które rzecznik generalny je sformułował. W konsekwencji okoliczność, że jedna z zainteresowanych stron nie zgadza się z opinią rzecznika generalnego, bez względu na to, jakie kwestie poruszono w tej opinii, nie może sama w sobie stanowić uzasadnienia dla otwarcia ustnego etapu postępowania na nowo (wyrok z dnia 26 lutego 2026 r., VIRUS i in., C‑131/24, EU:C:2026:109, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto Trybunał uważa, biorąc pod uwagę wszystkie elementy, którymi dysponuje, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy są wystarczająco wyjaśnione, aby mógł orzec w przedmiocie niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
W tych okolicznościach Trybunał uznaje, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, , że nie ma podstaw do wydania postanowienia o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
EGC i GTA oraz prokuratura podnoszą zarzut niedopuszczalności pytań prejudycjalnych, które ich zdaniem nie mają znaczenia dla wydania orzeczenia w sprawie w postępowaniu głównym. Ich zdaniem, ponieważ art. 2 lit. c) LOA wyklucza z jej zakresu zastosowania czyny, które ze względu na ich cel można zakwalifikować jako terroryzm i które doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, pytania te są hipotetyczne.
Jeśli chodzi o rząd hiszpański, podnosi on hipotetyczny charakter pytania czwartego ze względu na brak w niniejszej sprawie umyślnego popełnienia poważnych naruszeń praw człowieka.
W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i ocena znaczenia przedstawionych Trybunałowi pytań. W konsekwencji, jeżeli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia. Wynika stąd, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest zatem możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego lub prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione (wyroki: z dnia 13 lipca 2000 r., Idéal tourisme, C‑36/99, EU:C:2000:405, pkt 20; z dnia 2 grudnia 2025 r., Stichting Right to Consumer Justice i Stichting App Stores Claims, C‑34/24, EU:C:2025:936, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym przypadku z postanowienia odsyłającego wynika, że poprzez swoich osiem pytań sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy przesłanki, w których LOA wyklucza ze swego zakresu zastosowania przestępstwa objęte dyrektywą 2017/541 i określa przesłanki stosowania abolicji, są zgodne z tą dyrektywą, jak również z innymi normami i zasadami prawa Unii. Wątpliwości, jakie w tej kwestii żywi sąd odsyłający, wynikają z faktu, że podczas gdy przestępstwa rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym co do zasady podlegają abolicji, wchodzą one zdaniem tego sądu w zakres pojęcia „uczestnictwa w grupie terrorystycznej” w rozumieniu tej dyrektywy. Wynika stąd, że odpowiedź na te pytania jest niezbędna, by umożliwić temu sądowi wydanie orzeczenia w sprawie w postępowaniu głównym.
Natomiast poprzez pytanie dziewiąte sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wykładnię art. 4 ust. 2 TUE oraz art. 20 ust. 2 lit. a) i art. 21 ust. 1 TFUE.
Sąd ten dąży zasadniczo do ustalenia, czy przepisy te stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, takim jak LOA, w zakresie, w jakim uwalnia ona od wszelkiej odpowiedzialności karnej osoby oskarżone o czyny popełnione w celu doprowadzenia do secesji części terytorium danego państwa członkowskiego. W tym względzie, zdaniem sądu odsyłającego, LOA może stwarzać ryzyko powtórzenia lub upowszechnienia się takich czynów, co naruszałoby integralność terytorialną państw członkowskich oraz swobodę przemieszczania się i pobytu obywateli Unii.
Jak wynika z samego brzmienia art. 267 TFUE, orzeczenie w trybie prejudycjalnym, o które zwraca się sąd krajowy, musi być „niezbędne”, aby umożliwić sądowi odsyłającemu „wydanie wyroku” w zawisłej przed nim sprawie. W ramach takiej procedury jest konieczne zatem zaistnienie między owym sporem a przepisami prawa Unii, o których wykładnię się zwrócono, łącznika przejawiającego się w tym, że owa wykładnia jest obiektywnie niezbędna z punktu widzenia orzeczenia, jakie ma wydać sąd odsyłający [zob. podobnie wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 45, 48; a także z dnia 18 grudnia 2025 r., Tenergie (Wniosek o umorzenie należności celnych), C‑259/24, EU:C:2025:1013, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo].
W tym przypadku jest oczywiste, że kwestia, czy – generalnie – środek abolicyjny może naruszać integralność terytorialną państwa członkowskiego lub prawo do swobodnego przemieszczania się obywateli Unii, wskazane, z jednej strony, w art. 4 ust. 2 TUE i z drugiej strony w art. 20 ust. 2 lit. a) i w art. 21 ust. 1 TFUE, nie wykazuje związku z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.
Spór ten ma bowiem za przedmiot postępowanie karne przeciwko osobom oskarżonym o czyny, które mogą być objęte zakresem zastosowania LOA, a zatem wnioskowana wykładnia nie jest obiektywnie niezbędna z punktu widzenia orzeczenia, jakie ma wydać sąd odsyłający.
Wynika stąd, że pierwsze osiem pytań jest dopuszczalnych, podczas gdy pytanie dziewiąte należy uznać za niedopuszczalne.
Co do istoty
Poprzez pytania od pierwszego do ósmego, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywę 2017/541, odczytywaną w świetle zasad pierwszeństwa i lojalnej współpracy, pewności prawa i niedyskryminacji, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie krajowej ustawie o abolicji, która przewiduje wygaśnięcie odpowiedzialności karnej każdego, kto w trakcie zakreślonego okresu i w kontekście dążenia do uzyskania niepodległości części terytorium krajowego jednego z państw członkowskich popełnił czyny wskazane w tej dyrektywie, które nie doprowadziły do wyrządzenia umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, przy czym ustawa ta nie precyzuje ani dokładnego charakteru, ani progu wagi tych czynów.
Na wstępie należy zauważyć, że będąca przedmiotem pytań tego sądu LOA przewiduje w art. 2 lit. c), że z zakresu stosowania abolicji są wyłączone czyny, które ze względu na ich cel można zakwalifikować jako terroryzm zgodnie z dyrektywą 2017/541 i które również doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, w szczególności tych objętych art. 2 i 3 EKPC oraz międzynarodowym prawem humanitarnym.
Przewidziane w art. 2 lit. c) LOA wyłączenie z zakresu stosowania abolicji jest obwarowane dwoma przesłankami, wymagającymi ich kumulatywnego spełnienia. I tak czyny wyłączone z abolicji powinny, po pierwsze, ze względu na ich cel być możliwe do zakwalifikowania jako terroryzm zgodnie z tą dyrektywą, a po drugie – doprowadzić do wyrządzenia umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka. To właśnie w świetle tych przesłanek należy udzielić odpowiedzi na pytania sądu odsyłającego.
W tym względzie należy przypomnieć, że nawet jeżeli zastosowanie lub odwołanie abolicji należy do kompetencji państw członkowskich [zob. podobnie wyrok z dnia 16 grudnia 2021 r., AB i in. (Odwołanie amnestii), C‑203/20, EU:C:2021:1016, pkt 40], to przy wykonywaniu tej kompetencji państwa członkowskie wciąż mają obowiązek dotrzymywać zobowiązań wynikających dla nich z prawa Unii [zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2024 r., Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano, C‑178/22, EU:C:2024:371, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo].
W tym przypadku z art. 1 dyrektywy 2017/541 wynika, że zgodnie z art. 83 ust. 1 TFUE ustanawia ona normy minimalne dotyczące definicji przestępstw i sankcji w dziedzinie przestępstw terrorystycznych, przestępstw dotyczących grupy terrorystycznej oraz przestępstw związanych z działalnością terrorystyczną, jak również środki ochrony i wsparcia ofiar terroryzmu i pomocy tym ofiarom.
Ponadto art. 3, 4, 13, 14 i 15 tej dyrektywy zobowiązują państwa członkowskie, po pierwsze, do określenia jako przestępstwa terrorystyczne szeregu czynów popełnionych w celu terrorystycznym, po drugie, do penalizowania przestępstw dotyczących grupy terrorystycznej lub związanych z działalnością terrorystyczną, jak również pomocnictwa w tych przestępstwach, podżegania do ich popełnienia oraz usiłowania ich popełnienia, a także, po trzecie, do ustanowienia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji karnych, które powinny być surowsze niż przewidziane w prawie krajowym w braku zamiaru terrorystycznego.
Zgodnie z art. 288 akapit trzeci TFUE dyrektywa wiąże każde państwo członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Wprawdzie postanowienie to zastrzega dla państw członkowskich swobodę wyboru metod i środków służących zapewnieniu wykonania dyrektywy, swoboda ta nie ma jednak wpływu na zobowiązanie państw członkowskich będących adresatami dyrektywy do podjęcia, w ramach krajowych porządków prawnych, wszelkich środków niezbędnych do zapewnienia pełnej skuteczności dyrektywy zgodnie z jej zamierzonym celem [wyrok z dnia 26 lutego 2026 r., Komisja/Belgia (Dyrektywa 2016/1164 – Podwójne opodatkowanie), C‑524/23, EU:C:2026:111, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo].
Bezsporne jest, że zgodnie z obowiązkiem wspomnianym w poprzednim punkcie niniejszego wyroku dyrektywa 2017/541 została należycie transponowana do prawa hiszpańskiego przed upływem okresu transpozycji tej dyrektywy. Sąd odsyłający zauważa jednak, że odmowa, w drodze abolicji, zastosowania sankcji przewidzianych w ustawie, która ją transponowała, może naruszać przepisy rzeczonej dyrektywy.
W tej kwestii należy zauważyć, że dyrektywa 2017/541 nie zawiera żadnego przepisu szczególnego dotyczącego krajowych mechanizmów wygaszania odpowiedzialności karnej, takich jak abolicja, oraz że nie określa ona zatem wyraźnie granic takich mechanizmów.
Tymczasem zastosowanie abolicji takiej jak przewidziana w LOA skutkuje tym, że czyny, które mogą być zakwalifikowane jako terroryzm i wchodzące w zakres zastosowania tej ustawy, w tym przypadku czyny popełnione w okresie od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 13 listopada 2023 r. w szczególnym kontekście ruchu na rzecz niepodległości Katalonii, nie mogą już być ścigane w Hiszpanii.
W zakresie, w jakim ustawa o abolicji, taka jak LOA, prowadzi do ograniczenia między innymi sankcji przewidzianych zgodnie z art. 15 dyrektywy 2017/541, należy uznać, że ta ustawa o abolicji bezpośrednio wpływa na stosowanie tej dyrektywy.
Jednakże, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 76 opinii, uchwalenie ustawy o abolicji jest co do zasady prerogatywą – przysługującą każdemu państwu członkowskiemu, w szczególności gdy dąży ono do osiągnięcia celu polegającego na pojednaniu narodowym lub poszukuje kompromisu politycznego – w zakresie nieścigania pewnych określonych czynów, nawet posiadających znamiona poważnych przestępstw, ponieważ abolicja zastosowana z tego tytułu może być pomyślana jako instrument zdatny do uspokojenia poważnego konfliktu politycznego lub społecznego.
Zważywszy na ten specyficzny charakter ustawy o abolicji, brak jakiegokolwiek odniesienia do tego szczególnego mechanizmu wygaszania odpowiedzialności karnej w dyrektywie 2017/541 należy rozumieć w ten sposób, że ustanowione w niej, zgodnie z jej art. 1, normy minimalne dotyczące definicji przestępstw i sankcji w dziedzinie przestępstw terrorystycznych, przestępstw dotyczących grupy terrorystycznej oraz przestępstw związanych z działalnością terrorystyczną co do zasady nie skutkują wykluczeniem korzystania z abolicji przez państwa członkowskie w zakresie zastosowania tej dyrektywy.
W tym przypadku Tribunal Constitucional (sąd konstytucyjny, Hiszpania) w wyroku 137/2025 z dnia 26 czerwca 2025 r. [BOE nr 183 z dnia 31 lipca 2025 r., s. 103781 (ES:TC:2025:137)], po stwierdzeniu, że abolicja uchwalona w drodze LOA ma na celu zmniejszenie napięć instytucjonalnych i politycznych, jakie powstały w wyniku dążenia do uzyskania niepodległości Katalonii oraz ułatwienie scenariusza pojednania, orzekł, że LOA jest co do zasady zgodna z konstytucją.
To powiedziawszy, należy w pierwszej kolejności, w zakresie, w jakim ustawa o abolicji, taka jak LOA, prowadzi, jak to wynika z pkt 65 niniejszego wyroku, do ograniczenia sankcji przewidzianych zgodnie z art. 15 dyrektywy 2017/541, upewnić się, że ta ustawa nie jest w stanie zagrozić skuteczności (effet utile) tej dyrektywy.
Byłoby tak w sytuacji, gdyby ta ustawa o abolicji skutkowała podważeniem skutecznego stosowania owej dyrektywy w danym państwie członkowskim.
Tymczasem fakt, że ta ustawa ogranicza się do przewidzenia, a posteriori, braku ścigania za określone przestępstwa popełnione jedynie w szczególnym kontekście ruchu na rzecz niepodległości Katalonii, jest spójny ze szczególnym celem, o którym mowa w pkt 68 niniejszego wyroku.
W tym względzie, na podstawie swego art. 2 lit. c) LOA wyłącza wszelką abolicję w odniesieniu do czynów, które doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, w szczególności tych objętych art. 2 i 3 EKPC oraz międzynarodowym prawem humanitarnym.
Tak więc, zważywszy na kumulatywne przesłanki przewidziane w art. 2 lit. c) LOA, ustawa ta pozwala na ściganie i ukaranie aktów terrorystycznych, które doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, nawet jeżeli akty te zostały popełnione w kontekście ruchu na rzecz niepodległości Katalonii.
Ponadto z preambuły oraz z art. 9–11 LOA wynika, że – z poszanowaniem autonomii sądownictwa – do właściwych sądów należy zidentyfikowanie konkretnych czynów, które są wyłączone z abolicji na podstawie art. 2 lit. c).
W tych okolicznościach okazuje się, że wygaśnięcie odpowiedzialności przewidziane w ustawie o abolicji, takiej jak LOA, uchwalonej w celu zmniejszenia napięć instytucjonalnych i politycznych oraz ułatwienia scenariusza pojednania, i której szczególny przedmiot jest określony odpowiednio do takich celów, nie jest w stanie zagrozić skuteczności (effet utile) dyrektywy 2017/541.
Jeżeli chodzi, w drugiej kolejności, o zgodność takiej ustawy o abolicji z innymi zasadami przywołanymi przez sąd odsyłający, a po pierwsze o zgodność definicji przestępstw terrorystycznych, które mogą zostać objęte abolicją, zawartej w art. 1 i w art. 2 lit. c) LOA z wymogami wynikającymi z zasady pewności prawa, należy przypomnieć, że zasada pewności prawa wymaga, z jednej strony, by normy prawa były jasne i precyzyjne, zaś z drugiej strony, aby ich stosowanie było przewidywalne dla jednostek, w szczególności gdy normy te mogą mieć dla nich negatywne konsekwencje. Tak więc dane uregulowania powinny umożliwiać zainteresowanym dokładne zapoznanie się z zakresem obowiązków, jakie na nich nakłada, oraz poznanie jednoznacznie swoich praw i obowiązków i podjęcie w związku z tym odpowiednich działań (zob. podobnie wyroki: z dnia 29 lipca 2024 r., Belgian Association of Tax Lawyers i in., C‑623/22, EU:C:2024:639, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 22 stycznia 2026 r., AK Dlhopolec i in., C‑590/24, EU:C:2026:41, pkt 73).
Zgodnie z preambułą LOA jej „celem […] jest zapewnienie pewności prawa, poszanowania zasady legalności oraz ram prawnych dla bezstronnej ochrony praw podstawowych”. Z tej perspektywy „czyny, które mogą zostać objęte abolicją, określono w sposób precyzyjny i szczegółowy, w celu zagwarantowania pewności prawa i równości wobec prawa”.
W tej kwestii należy zauważyć, że LOA, jak podkreślono w jej preambule, opiera się na „wyraźnym rozróżnieniu między władzami ustawodawczą i sądowniczą przy wprowadzaniu w życie abolicji”, które nie prowadzi do niemożności stosowania kodeksu karnego ani do wygaśnięcia odpowiedzialności karnej z mocy prawa, lecz do powstania okoliczności wyłączającej ściganie, której istnienie powinny stwierdzać organy sądowe, na każdym etapie postępowania karnego, w odniesieniu do przestępstw wchodzących w zakres zastosowania abolicji zdefiniowany w art. 1 tej ustawy.
Tak więc LOA, zgodnie z treścią samej jej preambuły, określa zakres zastosowania abolicji w sposób obiektywny i abstrakcyjny. Stwierdzenie to dotyczy zarówno czynów, które mogą zostać objęte abolicją przy zaistnieniu przesłanek materialnych i temporalnych określonych w art. 1 tej ustawy, jak i wyłączeń z abolicji, przewidzianych w jej art. 2. Jedynie do właściwych sądów krajowych należy wykładnia i stosowanie przepisów regulujących zakres zastosowania LOA, zawartych w jej art. 1, jak i wyłączenia z tego zakresu, wśród których figuruje w szczególności art. 2 lit. c) tej ustawy.
W tym kontekście należy przypomnieć, że technika legislacyjna polegająca na używaniu raczej abstrakcyjnych sformułowań lub ogólnych kategorii niż wyczerpujących wykazów, nie jest w stanie podważyć zasady pewności prawa, pod warunkiem, że ich wykładnia jest racjonalnie przewidywalna (zob. podobnie wyroki: z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 165, 167); a także z dnia 22 stycznia 2026 r., AK Dlhopolec i in., C‑590/24, EU:C:2026:41, pkt 75, 76).
Jeżeli chodzi o art. 1 LOA, to opisuje on czyny powodujące powstanie odpowiedzialności karnej, administracyjnej lub za naruszenie dyscypliny finansów publicznych popełnione w kontekście ruchu na rzecz niepodległości Katalonii oraz precyzuje okres, w którym czyny te musiały zostać popełnione, by mogły być objęte abolicją, to jest okres od 1 listopada 2011 r. do 13 listopada 2023 r. Owo obiektywne określenie w art. 1 LOA jej zakresu zastosowania nie wydaje się zawierać elementów mogących stwarzać trudności – ani właściwym sądom co do jego wykładni, ani jednostkom co do jego przewidywalności.
Jeżeli chodzi o art. 2 lit. c) LOA, to – jak uściślono w pkt 73 niniejszego wyroku – z abolicji przewidzianej w tej ustawie są wyłączone czyny, które, z jednej strony, ze względu na ich cel można zakwalifikować jako terroryzm zgodnie z dyrektywą 2017/541 oraz, z drugiej strony, doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, w szczególności tych objętych art. 2 i 3 EKPC oraz międzynarodowym prawem humanitarnym. Ta przesłanka wyłączenia odsyła do pojęć prawnych prawa karnego, takich jak zamiar, związek przyczynowy i waga naruszenia praw człowieka, które to pojęcia nie mogą stwarzać właściwym sądom trudności w stosowaniu do celów – w stosownym przypadku – wyłączenia czynu z dobrodziejstwa abolicji.
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że abstrakcyjna definicja czynów wchodzących w zakres wyłączenia z abolicji przewidzianego w art. 2 lit. c) LOA, a zwłaszcza okoliczność, że ustawa ta ani nie określa szczegółowo dokładnego charakteru ogółu tych czynów, ani nie ustala progu przypisanej im wagi, nie narusza wymogów pewności prawa, skoro właściwe sądy są w stanie określić, w odniesieniu do dyrektywy 2017/541, przestępstwa terrorystyczne wyłączone z abolicji.
Jeżeli chodzi, po drugie, o przestrzeganie zasad równego traktowania i niedyskryminacji zapisanych w art. 20 i 21 Karty, to z pkt 65 niniejszego wyroku wynika, że ograniczenie stosowania sankcji przewidzianych zgodnie z dyrektywą 2017/541 bezpośrednio wpływa na jej stosowanie. Istnieje zatem powiązanie między LOA a tą dyrektywą, które wykracza poza bliskość odnośnych materii lub pośrednie wpływy jednej z tych materii na drugą, w związku z czym mamy tu do czynienia z sytuacją, która wchodzi w zakres pojęcia „stosowania prawa Unii” w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., protectus, C‑185/23, EU:C:2024:657, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału zasada równego traktowania, której zasada niedyskryminacji stanowi szczególny wyraz, wymaga, aby porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, a sytuacje odmienne nie były traktowane jednakowo, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione. Obowiązujący dla celów ustalenia, czy ma miejsce naruszenie zasady równego traktowania, wymóg występowania porównywalnych sytuacji należy ocenić z uwzględnieniem całościowej charakterystyki tych sytuacji, w szczególności w świetle przedmiotu i celu aktu prawnego ustanawiającego dane rozróżnienie, mając na uwadze, że w tym celu należy uwzględnić zasady i cele obowiązujące w dziedzinie, do której dany akt prawny należy [wyrok z dnia 26 lutego 2026 r., Komisja/Węgry (Prawo do świadczenia usług medialnych na częstotliwości radiowej), C‑92/23, EU:C:2026:108, pkt 192 i przytoczone tam orzecznictwo].
Jednak w ramach ustawy o abolicji, takiej jak LOA, której wyraźnie wskazanym celem jest ułatwienie pojednania politycznego w jedynym kontekście szczególnego ruchu politycznego, przestępstw popełnionych w tym kontekście i przestępstw popełnionych w innych kontekstach nie można postrzegać jako należących do sytuacji porównywalnych.
Jeżeli chodzi, po trzecie, o zasady pierwszeństwa i lojalnej współpracy, to z powyższych rozważań wynika, że uchwalenie ustawy o abolicji, takiej jak LOA, nie narusza skuteczności (effet utile) dyrektywy 2017/541 odczytywanej w świetle zasad pewności prawa, równego traktowania i niedyskryminacji. Wynika stąd, że uchwalenie takiej ustawy nie jest w stanie naruszać zasady pierwszeństwa, na mocy której wszystkie organy państw członkowskich mają obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności różnych norm prawa Unii (wyrok z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo), ani zasady lojalnej współpracy, zapisanej w art. 4 ust. 3 TUE, która zobowiązuje państwa członkowskie między innymi do powstrzymania się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrażać urzeczywistnieniu celów Unii [wyrok z dnia 29 kwietnia 2025 r., Komisja/Malta (Obywatelstwo w zamian za inwestycje), C‑181/23, EU:C:2025:283, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo].
W świetle ogółu powyższych rozważań na pytania od pierwszego do ósmego należy udzielić następującej odpowiedzi: dyrektywę 2017/541, odczytywaną w świetle zasad pierwszeństwa i lojalnej współpracy, pewności prawa, równego traktowania i niedyskryminacji, należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie krajowej ustawie o abolicji, która w celu zmniejszenia napięć instytucjonalnych i politycznych oraz ułatwienia scenariusza pojednania przewiduje wygaśnięcie odpowiedzialności karnej każdego, kto w trakcie zakreślonego okresu i w kontekście dążenia do uzyskania niepodległości części terytorium krajowego jednego z państw członkowskich popełnił czyny wskazane w tej dyrektywie, które nie doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, przy czym ustawa ta nie precyzuje ani dokładnego charakteru, ani progu wagi tych czynów, jeżeli właściwe sądy są w stanie ustalić przestępstwa terrorystyczne wyłączone z abolicji.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/541 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie zwalczania terroryzmu i zastępującą decyzję ramową Rady 2002/475/WSiSW oraz zmieniającą decyzję Rady 2005/671/WSiSW, odczytywaną w świetle zasad pierwszeństwa i lojalnej współpracy, pewności prawa, równego traktowania i niedyskryminacji,
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi ona na przeszkodzie krajowej ustawie o abolicji, która w celu zmniejszenia napięć instytucjonalnych i politycznych oraz ułatwienia scenariusza pojednania przewiduje wygaśnięcie odpowiedzialności karnej każdego, kto w trakcie zakreślonego okresu i w kontekście dążenia do uzyskania niepodległości części terytorium krajowego jednego z państw członkowskich popełnił czyny wskazane w tej dyrektywie, które nie doprowadziły do umyślnych poważnych naruszeń praw człowieka, przy czym ustawa ta nie precyzuje ani dokładnego charakteru, ani progu wagi tych czynów, jeżeli właściwe sądy są w stanie ustalić przestępstwa terrorystyczne wyłączone z abolicji.
Podpisy
* Język postępowania: hiszpański.
