Sygn. akt C-669/24
Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 10 września 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Dyrektywa (UE) 2018/1972 – Europejski kodeks łączności elektronicznej – Umowa o świadczenie usług łączności elektronicznej – Uprawnienie dostawcy do jednostronnej zmiany – Artykuł 105 ust. 4 akapit pierwszy – Prawo użytkowników końcowych do rozwiązania umowy
W sprawie C‑669/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie, Niemcy) postanowieniem z dnia 26 września 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 października 2024 r., w postępowaniu:
Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband e.V.
przeciwko
Vodafone GmbH,
przy udziale:
Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation und Eisenbahnen,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: F. Schalin, prezes izby, M. Gavalec (sprawozdawca) i Z. Csehi, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– w imieniu Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband e.V. – T. Rader, Rechtsanwalt,
– w imieniu Vodafone GmbH – C. Rohnke, Rechtsanwalt,
– w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierał E. Manzo, avvocato dello Stato,
– w imieniu rządu rumuńskiego – E. Gane, R. Antonie oraz L. Ghiță, w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej – G. Conte, O. Gariazzo oraz G. Meeßen, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającej Europejski kodeks łączności elektronicznej (Dz.U. 2018, L 321, s. 36).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband e.V. (federalnym związkiem ośrodków i stowarzyszeń konsumenckich, Niemcy, zwanym dalej „BV”) a Vodafone GmbH, dostawcą usług telekomunikacyjnych, w przedmiocie stosowania w ogólnych warunkach umów tej spółki postanowienia przyznającego jej możliwość jednostronnej zmiany warunków umownych.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 93/13
Artykuł 3 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29) stanowi:
„1. Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, uznaje się za nieuczciwe, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
[…]
3. Załącznik zawiera przykładowy i niewyczerpujący wykaz warunków, które mogą być uznane za nieuczciwe”.
Zgodnie z załącznikiem do tej dyrektywy, zatytułowanym „Warunki określone w art. 3 ust. 3”:
„1. Warunki, których celem lub skutkiem jest:
j) umożliwienie sprzedawcy lub dostawcy według własnego uznania jednostronnej zmiany warunków bez uzasadnionego powodu wymienionego w umowie;
2. Zakres lit. g), j) i l)
b) […]
Stosowanie lit. j) nie narusza warunków, na mocy których sprzedawca lub dostawca zastrzega sobie prawo do jednostronnego dokonywania zmian umowy zawartej na czas nieokreślony, pod warunkiem że będzie on zobowiązany do uprzedniego poinformowania konsumenta, który uzyska prawo rozwiązania umowy.
[…]”.
Dyrektywa 2018/1972
Motywy 257, 258, 275 i 276 dyrektywy 2018/1972 mają następujące brzmienie:
„(257) Rozbieżne wdrażanie zasad dotyczących ochrony użytkownika końcowego spowodowało znaczne bariery dla rynku wewnętrznego wpływające zarówno na dostawców usług łączności elektronicznej, jak i na użytkowników końcowych. Bariery te należy zmniejszyć, stosując jednakowe zasady zapewniające wysoki wspólny poziom ochrony w całej Unii [Europejskiej]. Skalibrowana pełna harmonizacja praw użytkowników końcowych objętych niniejszą dyrektywą powinna w znacznym stopniu zwiększać pewność prawa zarówno dla użytkowników końcowych, jak i dostawców usług łączności elektronicznej i powinna znacznie obniżyć bariery wejścia na rynek oraz nadmierne obciążenie związane z przestrzeganiem przepisów wynikające z ich rozdrobnienia. […] Pełna harmonizacja powinna dotyczyć wyłącznie kwestii objętych przepisami niniejszej dyrektywy dotyczącymi praw użytkowników końcowych. […]
(258) Umowy to dla użytkowników końcowych ważne narzędzie zapewnienia przejrzystości informacji i pewności prawa. Większość dostawców usług działających w środowisku konkurencyjnym zawiera umowy ze swoimi klientami, ponieważ są one handlowo pożądane. W uzupełnieniu do niniejszej dyrektywy do transakcji konsumenckich dotyczących sieci i usług łączności elektronicznej stosują się wymagania obowiązującego prawa Unii dotyczącego ochrony konsumentów w odniesieniu do umów, a w szczególności dyrektywa [93/13] i dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE [z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady] (Dz.U. 2011, L 304, s. 64)]. […]
(275) Wszelkie zmiany warunków umownych proponowane przez dostawców publicznie dostępnych usług łączności elektronicznej innych niż usług łączności interpersonalnej niewykorzystujące numerów, które to zmiany nie pociągają za sobą korzyści dla użytkownika końcowego – na przykład w związku z opłatami, taryfami, limitami ilości danych, szybkością przesyłu danych, zasięgiem lub przetwarzaniem danych osobowych – powinny dawać użytkownikowi końcowemu prawo do rozwiązania umowy bez ponoszenia żadnych kosztów, nawet jeżeli są one powiązane z pewnymi korzystnymi zmianami. Każda zmiana warunków umownych przez dostawcę powinna zatem upoważniać użytkownika końcowego do rozwiązania umowy, chyba że każda taka zmiana jest sama w sobie korzystna dla użytkownika końcowego lub zmiany te mają charakter czysto administracyjny, np. zmiana adresu dostawcy i nie mają negatywnego wpływu na użytkownika końcowego lub zmiany te wynikają ze zmian ustawowych lub regulacyjnych, takich jak nowe wymogi dotyczące informacji umownych nałożone prawem unijnym lub krajowym. W przypadku gdy zmiana jest wyłącznie na korzyść użytkownika końcowego, powinna być oceniana na podstawie obiektywnych kryteriów. Prawo użytkownika końcowego do rozwiązania umowy powinno być wykluczone wyłącznie wtedy, gdy dostawca może wykazać, że wszystkie zmiany w umowie są wyłącznie na korzyść użytkownika końcowego lub mają charakter czysto administracyjny i nie wpływają negatywnie na użytkownika końcowego.
(276) Użytkownicy końcowi powinni być informowani o wszelkich zmianach warunków umownych za pomocą trwałego nośnika. Użytkownicy końcowi inni niż konsumenci, mikroprzedsiębiorstwa lub małe przedsiębiorstwa lub organizacje non profit nie powinni korzystać z prawa do rozwiązania umowy w przypadku zmiany umowy w odniesieniu do usług transmisji stosowanych w usługach łączności maszyna–maszyna. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość wprowadzenia określonych sposobów ochrony użytkowników końcowych w odniesieniu do rozwiązania umowy, w przypadku gdy użytkownik końcowy zmienia miejsce zamieszkania. Przepisy dotyczące rozwiązania umowy powinny pozostawać bez uszczerbku dla innych przepisów prawa unijnego lub krajowego dotyczących podstaw rozwiązania umowy lub możliwości zmiany warunków umownych przez dostawcę lub użytkownika końcowego”.
Artykuł 3 dyrektywy 2018/1972, zatytułowany „Cele ogólne”, przewiduje w ust. 2 lit. d):
„W kontekście niniejszej dyrektywy krajowe organy regulacyjne i inne właściwe organy, a także [Organ Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej (BEREC)], Komisja [Europejska] i państwa członkowskie dążą do realizacji każdego z następujących celów ogólnych, wymienionych w przypadkowej kolejności:
d) wspieranie interesów obywateli Unii poprzez zapewnianie łączności i powszechnej dostępności i korzystania z sieci o bardzo wysokiej przepustowości, w tym sieci stacjonarnych, ruchomych i bezprzewodowych, oraz usług łączności elektronicznej; poprzez umożliwienie czerpania maksymalnych korzyści pod względem możliwości wyboru, ceny i jakości w oparciu o wydajną konkurencję; poprzez dbanie o bezpieczeństwo sieci i usług; poprzez zapewnianie wysokiego i powszechnego poziomu ochrony użytkowników końcowych dzięki niezbędnym przepisom sektorowym oraz poprzez zaspokajanie potrzeb – takich jak przystępne ceny – konkretnych grup społecznych, w szczególności użytkowników końcowych z niepełnosprawnościami, użytkowników końcowych będących osobami starszymi i użytkowników końcowych o szczególnych potrzebach społecznych, a także zapewnianie wyboru i równoważnego dostępu dla użytkowników końcowych z niepełnosprawnościami”.
Artykuł 101 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje:
„Państwa członkowskie nie utrzymują w swoim prawie krajowym ani do niego nie wprowadzają przepisów dotyczących ochrony użytkowników końcowych, odbiegających od art. 102–115, w tym bardziej lub mniej rygorystycznych przepisów w celu zapewnienia różnego poziomu ochrony, chyba że przepisy niniejszego tytułu stanowią inaczej”.
Artykuł 105 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Okres obowiązywania umowy i rozwiązanie umowy”, stanowi w ust. 4:
„Użytkownicy końcowi mają prawo rozwiązać swoją umowę bez ponoszenia jakichkolwiek dalszych kosztów z chwilą otrzymania zawiadomienia o zmianach warunków umownych proponowanych przez podmiot świadczący publicznie dostępne usługi łączności elektronicznej inne niż usługi łączności interpersonalnej niewykorzystujące numerów, chyba że proponowane zmiany są wyłącznie na korzyść użytkowników końcowych, mają charakter czysto administracyjny i nie wywołują negatywnych skutków dla użytkowników końcowych lub są bezpośrednio nakładane przez przepisy unijne lub krajowe.
Dostawcy zawiadamiają użytkowników końcowych z przynajmniej miesięcznym wyprzedzeniem o każdej zmianie warunków umownych oraz jednocześnie informują ich o przysługującym im prawie rozwiązania umowy bez ponoszenia jakichkolwiek dalszych kosztów w przypadku niezaakceptowania nowych warunków. Z prawa do rozwiązania umowy można skorzystać w terminie jednego miesiąca od zawiadomienia. Państwa członkowskie mogą przedłużyć ten termin o kolejne trzy miesiące. Państwa członkowskie zapewniają, aby zawiadomienia dokonywano w jasny i zrozumiały sposób na trwałym nośniku”.
Prawo niemieckie
Zgodnie z § 57 ust. 1 Telekommunikationsgesetz (ustawy o telekomunikacji) z dnia 23 czerwca 2021 r. (BGBI. 2021 I, s. 1858), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „TKG”):
„Jeżeli dostawca publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych zastrzega sobie prawo do dokonania jednostronnej zmiany umowy w drodze ogólnych warunków umów i jednostronnie zmienia warunki umowne, użytkownik końcowy może rozwiązać umowę bez zachowania terminu wypowiedzenia i bez ponoszenia kosztów, chyba że zmiany:
1) są wyłącznie na korzyść użytkownika końcowego,
2) mają charakter administracyjny i nie zawierają żadnych postanowień niekorzystnych dla użytkownika końcowego,
3) są bezpośrednio wymagane przez prawo Unii lub prawo krajowe”.
Paragraf 307 Bürgerliches Gesetzbuch (kodeksu cywilnego), w brzmieniu mającym zastosowanie w postępowaniu głównym (zwanego dalej „BGB”), przewiduje:
„1. Postanowienia ogólnych warunków umów są bezskuteczne, jeżeli dla drugiej strony umowy ze stroną posługującą się ogólnymi warunkami umów są niewspółmiernie niekorzystne w sposób sprzeczny z zasadą dobrej wiary. Niewspółmiernie niekorzystne traktowanie może wynikać także z tego, że dane postanowienie nie jest jasne i zrozumiałe.
2. Niekorzystne traktowanie należy przyjąć w razie wątpliwości, jeśli dane postanowienie:
1) jest nie do pogodzenia z zasadniczymi założeniami ustawowej regulacji, od której jest czynione odstępstwo, lub
2) ogranicza istotne prawa lub obowiązki wynikające z charakteru umowy w ten sposób, że zagrożone jest osiągnięcie celu umowy.
3. Ustępy 1 i 2 oraz §§ 308 i 309 stosują się tylko do postanowień w ogólnych warunkach umów, na podstawie których uzgadniane są uregulowania odmienne od przepisów ustawowych lub je uzupełniające. Inne przepisy mogą nie mieć zastosowania na podstawie ust. 1 zdanie pierwsze w związku z ust. 1 zdanie drugie”.
Zgodnie z § 308 BGB:
„W ogólnych warunkach umów bezskuteczne są w szczególności: […]
4) […] warunek, zgodnie z którym strona posługująca się ogólnymi warunkami umów zastrzega sobie prawo do zmiany obiecanego świadczenia lub odstąpienia od niego, chyba że druga strona nie ma uzasadnionych powodów, aby nie wyrazić zgody na taką zmianę lub odstępstwo, biorąc pod uwagę interesy strony posługującej się ogólnymi warunkami umów”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
BV, będący stowarzyszeniem ochrony konsumentów, działający jako podmiot uprawniony do wytaczania powództw mających na celu ochronę zbiorowych interesów konsumentów, wniósł do Landgericht Düsseldorf (sądu krajowego w Düsseldorfie, Niemcy) powództwo przeciwko Vodafone o zaniechanie naruszeń. To powództwo o zaniechanie miało na celu zakazanie temu ostatniemu w szczególności używania w ogólnych warunkach umów zawieranych z jego klientami dotyczących niektórych elektronicznych usług telekomunikacyjnych warunku, na mocy którego zastrzega on sobie prawo do jednostronnej zmiany warunków umownych na podstawie uznaniowej oceny uwzględniającej względy słuszności.
Na poparcie swojego powództwa o zaniechanie BV podniósł, że warunek ten jest sprzeczny z § 307 ust. 1 zdania pierwsze i drugie oraz § 308 pkt 4 BGB i nie może być uzasadniony poprzez § 57 ust. 1 zdanie pierwsze TKG. W tym względzie BV podniósł w szczególności, że z § 308 pkt 4 BGB wynika, iż warunek jednostronnej zmiany stosowany w ogólnych warunkach umów jest ważny tylko wtedy, gdy druga strona nie ma żadnego uzasadnionego powodu, aby nie wyrazić zgody na planowaną zmianę lub odstępstwo, biorąc pod uwagę interesy strony posługującej się ogólnymi warunkami umów.
Vodafone podniósł przeciw powyższemu, że kwestionowany warunek odpowiada brzmieniu § 57 ust. 1 zdanie pierwsze TKG, który przyznaje dostawcom możliwość zastrzeżenia w ogólnych warunkach umów prawa do jednostronnej zmiany. Jego zdaniem przepis ten zawiera normę wyczerpującą. Tym samym, ponieważ kwestionowany warunek jedynie powiela brzmienie tej normy, nie może on być przedmiotem kontroli ważności w świetle przepisów szczególnych dotyczących ogólnych warunków umów. W każdym razie Vodafone podniósł, że wspomniany warunek nie stawia klienta w nieuzasadniony sposób w niekorzystnym położeniu ze względu z jednej strony na wymóg uwzględnienia zasad słuszności, a z drugiej strony na szczególne prawo do wypowiedzenia przyznane klientowi w zamian. Wreszcie § 57 ust. 1 zdanie pierwsze TKG w zakresie, w jakim przepis ten wymaga, aby prawo do zmiany umowy znajdowało się w ogólnych warunkach umów, jest sprzeczny z wymogiem pełnej harmonizacji, o którym mowa w art. 101 ust. 1 dyrektywy 2018/1972. Należy go zatem interpretować zgodnie z tą dyrektywą w ten sposób, że przyznaje on prawo do jednostronnej zmiany niepodlegające ograniczeniom wynikającym z § 308 pkt 4 BGB.
Landgericht Düsseldorf (sąd krajowy w Düsseldorfie) oddalił powództwo, wskazując, że sporny warunek nie stanowi odstępstwa od przepisów prawa ani ich nie uzupełnia, wobec czego kontrola jego treści jest wyłączona na podstawie § 307 ust. 3 BGB. Zdaniem tego sądu, nawet gdyby przyjąć możliwość takiej kontroli, kwestionowany warunek jest dopuszczalny, ponieważ przyznaje użytkownikom końcowym specjalne i nieodpłatne prawo do rozwiązania umowy, dzięki któremu użytkownicy ci mogą rozwiązać umowę przed wejściem w życie zapowiedzianych zmian. Ponadto uznał on, że § 57 ust. 1 zdanie pierwsze TKG zakłada, iż prawo do jednostronnej zmiany może być przewidziane w ogólnych warunkach umów i że przepis ten reguluje w zamian za to prawo warunki rozwiązania umowy przez strony umowy.
BV wniósł apelację od tego wyroku do Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższego sądu krajowego w Düsseldorfie, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, podnosząc, że art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972 i § 57 ust. 1 zdanie pierwsze TKG nie przyznają przedsiębiorcy prawa do jednostronnej zmiany, lecz ograniczają się do uregulowania skutków prawnych jego wykonania. Vodafone wniósł o oddalenie apelacji.
Sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972. Uważa on, że przepis ten można interpretować na kilka sposobów. W tym kontekście podkreśla on, że w Niemczech jest on często interpretowany jako przyznający usługodawcy ustawowe prawo do jednostronnej zmiany. Jednakże możliwa jest również odmienna wykładnia, zgodnie z którą wspomniany przepis reguluje jedynie skutki prawne przysługującego dostawcy prawa do jednostronnej zmiany, którego podstawę prawną regulują inne przepisy.
W tym kontekście Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972 należy interpretować w ten sposób, że podmiotom świadczącym publicznie dostępne usługi łączności elektronicznej inne niż usługi łączności interpersonalnej niewykorzystujące numerów zostaje przyznane prawo do dokonania z mocy ustawy jednostronnej zmiany warunków umownych, a klienci końcowi otrzymują w zamian za to szczególne prawo do rozwiązania umowy, czy też przepis ten zakłada istnienie z innych powodów prawa dostawców do dokonania jednostronnej zmiany warunków umownych i reguluje jedynie wynikające z tego tytułu szczególne prawo klienta końcowego do rozwiązania umowy?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Poprzez swoje jedyne pytanie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972 należy interpretować w ten sposób, że przyznaje on dostawcom usług łączności elektronicznej prawo do jednostronnej zmiany warunków umownych, czy też zakłada on istnienie takiego prawa i ogranicza się do uregulowania prawa do rozwiązania umowy przyznanego użytkownikom końcowym, w wypadku gdy dostawca wykonał to prawo do jednostronnej zmiany.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, ale także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 12 marca 2026 r., Magyar Telekom, C‑514/24, EU:C:2026:184, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
W pierwszej kolejności art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972 przewiduje, że użytkownicy końcowi mają prawo rozwiązać swoją umowę bez ponoszenia jakichkolwiek dalszych kosztów, jeżeli podmiot świadczący publicznie dostępne usługi łączności elektronicznej powiadomi ich, że zamierza zmienić warunki umowy. Przepis ten precyzuje, że prawo to nie przysługuje im jednak, jeżeli proponowane zmiany są wyłącznie na ich korzyść, mają charakter czysto administracyjny i nie wywołują negatywnych skutków dla tych użytkowników lub są bezpośrednio nakładane przez przepisy unijne lub krajowe.
Motyw 275 tej dyrektywy wskazuje podobnie, że każda zmiana warunków umownych przez dostawcę powinna upoważniać użytkownika końcowego do rozwiązania umowy bez ponoszenia żadnych kosztów, z zastrzeżeniem tych samych wyjątków, które zostały wyszczególnione w poprzednim punkcie.
Z brzmienia art. 105 ust. 4 akapit pierwszy wspomnianej dyrektywy w związku z motywem 275 wynika zatem, że przepis ten reguluje konsekwencje dla użytkownika końcowego zmiany warunków umowy proponowanej przez dostawcę usług łączności elektronicznej. Przewiduje on przypadek, w którym taka zmiana daje prawo do odstąpienia od umowy bez ponoszenia kosztów, a także wyjątki od tego prawa. Nie określa on natomiast ani podstawy prawnej jednostronnej zmiany, ani warunków, które powinien spełnić dostawca, aby mógł jednostronnie zmienić umowę. Wspomniany przepis zakłada zatem istnienie takiego prawa, nie przyznając go.
W drugiej kolejności wykładnia ta znajduje potwierdzenie w kontekście, w jaki wpisuje się art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972.
Artykuł 105 tej dyrektywy, zatytułowany „Okres obowiązywania umowy i rozwiązanie umowy”, zawarty w tytule III wspomnianej dyrektywy, zatytułowanym „Prawa użytkowników końcowych”, przewiduje bowiem zasadę ogólną, której głównym celem jest uregulowanie poszczególnych przypadków i warunków wykonywania przez użytkowników końcowych prawa do rozwiązania swoich umów. Należy jednak podkreślić, że nie reguluje on praw dostawców, a tym bardziej nie przyznaje im prawa do jednostronnej zmiany.
Należy również zauważyć, że art. 101 dyrektywy 2018/1972 przewiduje, iż art. 105 tej dyrektywy dokonuje pełnej harmonizacji jedynie w zakresie, w jakim dotyczy on ochrony użytkowników końcowych, z wyłączeniem ochrony dostawców. Podobnie motyw 257 wspomnianej dyrektywy uściśla, że ta pełna harmonizacja powinna dotyczyć wyłącznie kwestii objętych przepisami tej dyrektywy dotyczącymi praw użytkowników końcowych.
Ponadto z motywu 258 dyrektywy 2018/1972 wynika, że do transakcji konsumenckich dotyczących sieci i usług łączności elektronicznej stosują się wymagania obowiązującego prawa Unii dotyczącego ochrony konsumentów w odniesieniu do umów, a w szczególności wymagania przewidziane w dyrektywach 93/13 i 2011/83.
W tym względzie pkt 1 lit. j) załącznika do dyrektywy 93/13 wymienia wśród warunków, które mogą zostać uznane za nieuczciwe na podstawie art. 3 ust. 1 i 3 tej dyrektywy, warunki, których celem lub skutkiem jest umożliwienie sprzedawcy lub dostawcy jednostronnej zmiany warunków bez uzasadnionego powodu wymienionego w umowie. W pkt 2 lit. b) tego załącznika uściślono jednak, że stosowanie pkt 1 lit. j) tego załącznika nie narusza warunków, na mocy których sprzedawca lub dostawca zastrzega sobie prawo do jednostronnego dokonywania zmian umowy zawartej na czas nieokreślony, pod warunkiem że będzie on zobowiązany do uprzedniego poinformowania konsumenta i że da mu możliwość rozwiązania umowy.
Wynika z tego, że warunki, na jakich dostawca może zastrzec sobie uprawnienie do jednostronnej zmiany, wchodzą w zakres dyrektywy 93/13, a nie dyrektywy 2018/1972. Ponadto art. 8 dyrektywy 93/13 zezwala państwom członkowskim na przyjęcie lub utrzymanie bardziej rygorystycznych przepisów zgodnych z traktatem FUE w celu zapewnienia wyższego stopnia ochrony konsumentów.
Następnie analiza kontekstu potwierdza wykładnię literalną art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972, zgodnie z którą przepis ten nie przyznaje dostawcom prawa do jednostronnej zmiany umów, lecz zakłada istnienie takiego prawa na podstawie innych mających zastosowanie norm. W związku z tym wykonywanie tego prawa do zmiany nadal podlega warunkom i wymaganiom wynikającym z prawa unijnego i krajowego w dziedzinie ochrony konsumentów.
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału warunek jednostronnej zmiany może wprawdzie odpowiadać uzasadnionemu interesowi dostawcy, musi on jednak spełniać wymogi dobrej wiary, równowagi i przejrzystości wynikające w szczególności z dyrektywy 93/13 (zob. podobnie wyrok z dnia 21 marca 2013 r., RWE Vertrieb, C‑92/11, EU:C:2013:180, pkt 46, 47).
Motyw 276 dyrektywy 2018/1972 potwierdza tę wykładnię, wskazując, że przepisy dotyczące rozwiązania umowy powinny pozostawać bez uszczerbku dla innych przepisów prawa unijnego lub krajowego dotyczących podstaw rozwiązania umowy lub możliwości zmiany warunków umownych przez dostawcę lub użytkownika końcowego.
W trzeciej i ostatniej kolejności wykładnia przyjęta w pkt 30 niniejszego wyroku jest zgodna z celem ochrony użytkowników końcowych, o którym mowa w art. 3 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2018/1972. Szczególna ochrona, jaką dyrektywa ta zapewnia w odniesieniu do rozwiązywania umów, stanowi zatem uzupełnienie gwarancji wynikających z innych przepisów prawa unijnego i prawa krajowego mających zastosowanie do zmian umów. W tym względzie należy zauważyć, że ze względu na to, iż użytkownik końcowy jest słabszą stroną stosunku umownego z przedsiębiorcą, powinien on korzystać ze zwiększonej ochrony. Skuteczność takiej ochrony może być zagwarantowana jedynie przez całokształt środków ustanowionych w różnych uregulowaniach. Stwierdzenie to znajduje również potwierdzenie w motywie 276 tej dyrektywy, który mówi, że przepisy dotyczące rozwiązania umowy powinny pozostawać bez uszczerbku dla innych przepisów prawa unijnego lub krajowego.
Tymczasem wykładnia, zgodnie z którą art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972 sam w sobie przyznaje dostawcom prawo do jednostronnej zmiany, mogłaby wyłączyć wykonywanie tego prawa z warunków przewidzianych w ogólnych przepisach prawa unijnego lub krajowego dotyczących ochrony konsumentów. Byłaby ona sprzeczna zarówno z celem realizowanym przez tę dyrektywę, jak i z jej motywem 276 i w związku z tym nie można jej przyjąć.
W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2018/1972 należy interpretować w ten sposób, że nie przyznaje on podmiotom świadczącym publicznie dostępne usługi łączności elektronicznej inne niż usługi łączności interpersonalnej niewykorzystujące numerów prawa do jednostronnej zmiany warunków umownych, lecz zakłada istnienie takiego prawa na podstawie innych mających zastosowanie przepisów i ogranicza się do uregulowania przysługującego użytkownikom końcowym prawa do rozwiązania umowy, w sytuacji gdy dostawca wykonuje prawo do jednostronnej zmiany, bez uszczerbku dla warunków i wymogów przewidzianych w tym względzie w prawie unijnym i krajowym w dziedzinie ochrony konsumentów.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 105 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającej Europejski kodeks łączności elektronicznej
należy interpretować w ten sposób, że:
nie przyznaje on podmiotom świadczącym publicznie dostępne usługi łączności elektronicznej inne niż usługi łączności interpersonalnej niewykorzystujące numerów prawa do jednostronnej zmiany warunków umownych, lecz zakłada istnienie takiego prawa na podstawie innych mających zastosowanie przepisów i ogranicza się do uregulowania przysługującego użytkownikom końcowym prawa do rozwiązania umowy, w sytuacji gdy dostawca wykonuje prawo do jednostronnej zmiany, bez uszczerbku dla warunków i wymogów przewidzianych w tym względzie w prawie unijnym i krajowym w dziedzinie ochrony konsumentów.
Podpisy
* Język postępowania: niemiecki.
