Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 maja 2025 r., C-717/23

Sygn. akt C-717/23

62023CJ0717

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 15 maja 2025 r. ( *1 )

Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Produkcja, prezentowanie i sprzedaż wyrobów tytoniowych – Dyrektywa 2014/40/UE – Artykuł 2 pkt 40 – Pojęcie „wprowadzania do obrotu” – Artykuł 23 ust. 2 – Egzekwowanie prawa – Zakres stosowania – Wprowadzanie do obrotu wyrobów tytoniowych, których opakowanie zawiera niedozwolone elementy – Dostawa wyrobów tytoniowych przez hurtownika do punktu detalicznego – Grzywna nałożona na zarządzającego spółką działającą w charakterze hurtownika

W sprawie C‑717/23

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria) postanowieniem z dnia 17 listopada 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 listopada 2023 r., w postępowaniu:

Bundesminister für Soziales, Gesundheit, Pflege und Konsumentenschutz

przeciwko

MM,

przy udziale:

Bezirkshauptmannschaft Grieskirchen,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: K. Jürimäe (sprawozdawczyni), prezes izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego drugiej izby, M. Gavalec, Z. Csehi i F. Schalin, sędziowie,

rzecznik generalny: M. Szpunar,

sekretarz: I. Illéssy, administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 października 2024 r.,

rozważywszy uwagi, które przedstawili:

–

w imieniu MM – Ch. Schneider, Rechtsanwalt,

w imieniu rządu austriackiego – A. Posch i J. Schmoll, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu belgijskiego – C. Jacob i L. Van den Broeck, w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman i P.P. Huurnink, w charakterze pełnomocników,

w imieniu Komisji Europejskiej – E. Schmidt i F. van Schaik, w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 stycznia 2025 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 pkt 40, art. 13 ust. 1 lit. c) i art. 23 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylającej dyrektywę 2001/37/WE (Dz.U. 2014, L 127, s. 1).

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Bundesminister für Soziales, Gesundheit, Pflege und Konsumentenschutz (ministrem federalnym do spraw zdrowia, spraw społecznych, opieki i ochrony konsumentów, Austria) (zwanym dalej „ministrem”) a MM, zarządzającym spółką zajmującą się sprzedażą hurtową wyrobów tytoniowych, w przedmiocie grzywny nałożonej przez Bezirkshauptmannschaft Grieskirchen (okręgowy organ administracji w Grieskirchen, Austria) (zwany dalej „organem administracyjnym”) na MM w związku z wprowadzeniem do obrotu wyrobów tytoniowych, których etykieta opakowania jednostkowego narusza wymogi dotyczące prezentacji tych wyrobów.

Ramy prawne

Prawo Unii

Dyrektywa 2014/40

W motywach 8 i 59 dyrektywy 2014/40 wskazano:

„(8)

Zgodnie z art. 114 ust. 3 [TFUE] za podstawę wniosków ustawodawczych należy przyjąć wysoki poziom ochrony zdrowia, uwzględniając w szczególności wszelkie zmiany oparte na faktach naukowych. Wyroby tytoniowe nie są zwykłymi towarami, a wobec szczególnie szkodliwego wpływu tytoniu na zdrowie ludzkie należy nadać priorytet ochronie zdrowia, w szczególności ograniczeniu palenia wśród młodych ludzi.

[…]

(59)

[…] Należy […] zapewnić, by obowiązki nałożone na producentów, importerów i dystrybutorów tytoniu i powiązanych wyrobów nie tylko gwarantowały wysoki poziom ochrony zdrowia i konsumenta, ale także chroniły inne prawa podstawowe i były proporcjonalne względem prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. […]”.

Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi:

„Celem niniejszej dyrektywy jest zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących:

wybranych aspektów dotyczących etykietowania i opakowania wyrobów tytoniowych, w tym ostrzeżeń zdrowotnych, które należy zamieszczać na opakowaniach jednostkowych oraz wszystkich zbiorczych opakowaniach wyrobów tytoniowych, a także identyfikowalności i zabezpieczeń, które stosuje się do wyrobów tytoniowych w celu zapewnienia ich zgodności z niniejszą dyrektywą;

w celu ułatwienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów, mając na celu wysoki poziom ochrony zdrowia, zwłaszcza młodych ludzi, i wypełnienie obowiązków Unii wynikających z [ramowej konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu]”.

Zgodnie z art. 2 wspomnianej dyrektywy, zatytułowanym „Definicje”:

„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:

40)

»wprowadzanie do obrotu« oznacza udostępnianie wyrobów, niezależnie od miejsca ich produkcji, konsumentom w Unii [Europejskiej], za opłatą lub nieodpłatnie, w tym w drodze sprzedaży na odległość; w przypadku transgranicznej sprzedaży na odległość za miejsce wprowadzenia do obrotu wyrobu uznaje się państwo członkowskie, w którym znajduje się konsument;

41)

»punkt detaliczny« oznacza każdy punkt, w którym wyroby tytoniowe są wprowadzane do obrotu, w tym przez osobę fizyczną”.

Artykuł 13 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Prezentacja wyrobów”, stanowi:

„1. Ani etykiet[y] opakowania jednostkowego i opakowania zbiorczego, ani sam wyrób tytoniowy nie mogą zawierać jakiegokolwiek elementu lub cechy, które:

odnoszą się do smaku, zapachu, środków aromatyzujących lub innych dodatków bądź ich braku;

[…]”.

Artykuł 23 dyrektywy 2014/40, zatytułowany „Współpraca i egzekwowanie prawa”, stanowi w ust. 2 i 3:

„2. Państwa członkowskie zapewniają, aby nie wprowadzano do obrotu wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów, które nie spełniają wymogów niniejszej dyrektywy, w tym aktów wykonawczych i delegowanych w niej ustanowionych. Państwa członkowskie zapewniają, aby wyroby tytoniowe ani wyroby powiązane nie były wprowadzane do obrotu, jeśli nie dopełniono wobec nich obowiązków sprawozdawczych określonych w niniejszej dyrektywie.

3. Państwa członkowskie wprowadzają przepisy dotyczące sankcji, które są nakładane za naruszenie przepisów krajowych przyjętych na podstawie niniejszej dyrektywy oraz wprowadzają wszystkie środki niezbędne do zapewnienia, aby sankcje te były egzekwowane. Sankcje te są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Wszelkie sankcje finansowo-administracyjne, które mogą być nałożone za umyślne naruszenia, są ustalane tak, by równoważyły spodziewane korzyści gospodarcze, do jakich dążono, popełniając naruszenie”.

Rozporządzenie (UE) 2019/1020

W motywach 12, 14 i 43 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1020 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów oraz zmieniającego dyrektywę 2004/42/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 765/2008 i (UE) nr 305/2011 (Dz.U. 2019, L 169, s. 1) wskazano:

„(12)

Od podmiotów gospodarczych w całym łańcuchu dostaw należy oczekiwać, że będą postępowały w sposób odpowiedzialny i w pełni zgodny z obowiązującymi wymaganiami prawnymi mającymi zastosowanie przy wprowadzaniu produktów do obrotu lub udostępnianiu ich na rynku, aby zapewnić zgodność z unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym dotyczącym produktów. […]

(14)

Nowoczesne łańcuchy dostaw obejmują wiele rodzajów podmiotów gospodarczych, od których należy egzekwować przestrzeganie unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego, należycie uwzględniając przy tym przypadające im odpowiednie role w łańcuchu dostaw oraz zakres, w jakim przyczyniają się one do udostępniania produktów na rynku Unii. W związku z powyższym niniejsze rozporządzenie należy stosować w odniesieniu do podmiotów gospodarczych, których bezpośrednio dotyczy unijne prawodawstwo harmonizacyjne wymienione w załączniku I do niniejszego rozporządzenia […].

(43)

Organy nadzoru rynku działają w interesie podmiotów gospodarczych, użytkowników końcowych i społeczeństwa, aby poprzez odpowiednie środki egzekwowania zapewnić spójne zachowanie i spójną ochronę interesów publicznych objętych zakresem stosowania stosownego unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego dotyczącego produktów oraz aby zapewnić zgodność z tym prawodawstwem w całym łańcuchu dostaw poprzez odpowiednie kontrole, pamiętając, że w wielu przypadkach do sprawdzenia zgodności produktów z odpowiednim unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym nie wystarczą same kontrole administracyjne i potrzebne są kontrole fizyczne i laboratoryjne. W związku z powyższym w wykonywaniu swoich zadań organy nadzoru rynku powinny zapewnić wysoki stopień przejrzystości oraz powinny udostępniać publicznie wszelkie informacje, które uznają za istotne dla ochrony interesów użytkowników końcowych w Unii”.

Artykuł 1 rozporządzenia 2019/1020, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi w ust. 1:

„Celem niniejszego rozporządzenia jest poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego poprzez wzmocnienie nadzoru rynku produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym, o których mowa w art. 2, w celu zapewnienia, aby na rynku unijnym udostępniane były wyłącznie produkty spełniające wymagania zapewniające wysoki poziom ochrony interesów publicznych, takich jak zdrowie i bezpieczeństwo w ujęciu ogólnym, zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy, ochrona konsumentów, ochrona środowiska oraz bezpieczeństwa publicznego i każdego innego interesu publicznego chronionego tym prawodawstwem”.

Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres stosowania”, przewiduje w ust. 1:

„Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do produktów podlegających unijnemu prawodawstwu harmonizacyjnemu wymienionemu w załączniku I (zwanemu dalej »unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym«) w takim zakresie, w jakim unijne prawodawstwo harmonizacyjne nie zawiera przepisów szczególnych mających taki sam cel, które w sposób bardziej szczególny regulują określone aspekty nadzoru rynku i egzekwowania przepisów”.

Zgodnie z art. 3 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowanym „Definicje”:

„Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

„1)

»udostępnienie na rynku« oznacza dostarczenie produktu do celów dystrybucji, konsumpcji lub używania na rynku Unii w ramach działalności handlowej, odpłatnie lub nieodpłatnie;

»wprowadzenie do obrotu« oznacza udostępnienie produktu na rynku Unii po raz pierwszy;

Artykuł 16 rozporządzenia 2019/1020, zatytułowany „Środki nadzoru rynku”, stanowi w ust. 3:

„Do celów ust. 2 działanie naprawcze wymagane od podmiotu gospodarczego może obejmować między innymi:

uniemożliwienie udostępniania produktu na rynku;

Załącznik I do rozporządzenia 2019/1020, zatytułowany „Wykaz unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego”, wymienia akty Unii objęte unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym, o którym mowa w art. 2 tego rozporządzenia. Wśród tych aktów znajduje się, w pkt 55 tego załącznika, dyrektywa 2014/40.

Prawo austriackie

Paragraf 1 Tabak- und Nichtraucherinnen- bzw. Nichtraucherschutzgesetz (ustawy o tytoniu i ochronie osób niepalących) (BGBl. I, 431/1995), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (BGB1. I, 66/2019) (zwanej dalej „ustawą o tytoniu”), stanowi:

„Do celów niniejszej ustawy stosuje się następujące definicje:

»wprowadzanie do obrotu« oznacza udostępnianie wyrobów, niezależnie od miejsca ich produkcji, konsumentom w Unii, za opłatą lub nieodpłatnie;

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o tytoniu zakazane jest wprowadzanie do obrotu „wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów, które nie są zgodne z §§ 4–10e lub z przepisami wydanymi” na podstawie owej ustawy.

Paragraf 5d tej ustawy brzmi następująco:

„(1) Ani etykiety opakowania jednostkowego i opakowania zbiorczego, ani sam wyrób tytoniowy nie mogą zawierać jakiegokolwiek elementu lub cechy, które:

(3) Elementami lub cechami, które są zakazane zgodnie z ust. 1 i 2, są w szczególności teksty, symbole, nazwy, znaki towarowe, oznaczenia graficzne lub inne.

Paragraf 14 ustawy o tytoniu przewiduje w ust. 1:

„Kto

wprowadza do obrotu wyroby tytoniowe lub powiązane wyroby z naruszeniem § 2,

popełnia wykroczenie administracyjne, chyba że wykroczenie to podlega surowszej karze na mocy innych przepisów administracyjnych, i podlega karze grzywny w wysokości do 7500 EUR, a w przypadku ponownego popełnienia wykroczenia – karze grzywny w wysokości do 15000 EUR.

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

Decyzją z dnia 30 maja 2022 r. organ administracyjny nałożył na MM, zarządzającego spółką działającą w charakterze hurtownika wyrobów tytoniowych, karę administracyjną w wysokości 1000 EUR, która w przypadku jej nieściągnięcia mogła zostać przekształcona w karę pozbawienia wolności zastępującą grzywnę, ze względu na to, że spółka ta dostarczyła do kiosku (punktu detalicznego) papierosy w opakowaniu jednostkowym, które zawierało wzmianki „idealnie zaokrąglone” i „wolno suszone” (mit slow curing), które mogłyby odnosić się do smaku, z naruszeniem § 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o tytoniu w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 i § 5d ust. 1 pkt 3 tej ustawy.

MM wniósł skargę na tę decyzję do Landesverwaltungsgericht Oberösterreich (krajowego sądu administracyjnego Górnej Austrii, Austria). Orzeczeniem z dnia 1 września 2022 r. sąd ten uwzględnił tę skargę, uchylił decyzję z dnia 30 maja 2022 r. i umorzył postępowanie w sprawie kary administracyjnej wszczęte przeciwko MM.

Sąd ten uznał, że organ administracyjny oparł się w swojej decyzji na okoliczności, iż dostarczenie wyrobu tytoniowego do punktu detalicznego doprowadziło do „wprowadzenia go do obrotu” w rozumieniu § 1 pkt 2 ustawy o tytoniu. Ponieważ zaś przepis ten przyjmuje definicję pojęcia „wprowadzania do obrotu” zawartą w art. 2 pkt 40 dyrektywy 2014/40, wspomniany sąd uznał, że pojęcie to należy interpretować w sposób zawężający, jako obejmujące udostępnianie konsumentom wyrobów, niezależnie od miejsca ich produkcji, za opłatą lub nieodpłatnie. Ponieważ dyrektywa ta nie definiuje, co należy rozumieć przez takie „udostępnienie”, sąd ten uznał, że należy oprzeć się na definicji pojęcia „punktu detalicznego” zawartej w art. 2 pkt 41 wspomnianej dyrektywy.

Zdaniem owego sądu wynika z tego, że wyrób należy uznać za „wprowadzony do obrotu”, gdy jest on dostępny w punktach detalicznych lub w sprzedaży na odległość. „Udostępnianie” odpowiada zatem posiadaniu zapasów wyrobów tytoniowych w celu bezpośredniej dostawy konsumentom, tj. ostatniemu etapowi przed sprzedażą konsumentom, który co do zasady odbywa się w kiosku.

Landesverwaltungsgericht Oberösterreich (krajowy sąd administracyjny Górnej Austrii) doszedł do wniosku, że spółka, której zarządzającym jest MM, nie „wprowadziła do obrotu” spornego wyrobu tytoniowego, ponieważ dostarczyła go podmiotowi prowadzącemu punkt detaliczny, który jest przedsiębiorstwem, a nie konsumentem.

Ów organ administracyjny wniósł skargę rewizyjną (Revision) od orzeczenia z dnia 1 września 2022 r. do Verwaltungsgerichtshof (trybunału administracyjnego, Austria), to jest sądu odsyłającego. Minister wstąpił następnie do tego postępowania w miejsce organu administracyjnego.

Sąd odsyłający uważa, że w celu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym należy rozstrzygnąć, czy zakaz wprowadzania do obrotu wyrobu tytoniowego, którego opakowanie jednostkowe jest opatrzone etykietą naruszającą wymogi dotyczące prezentacji tego wyrobu przewidziane zarówno w prawie Unii, jak i w prawie krajowym, znajduje zastosowanie od etapu dostawy tego wyrobu przez hurtownika do punktu detalicznego, czy też dopiero na etapie jego dostawy przez punkt detaliczny konsumentom.

Sąd ten zauważa w tym względzie, że zgodnie z art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40 państwa członkowskie powinny zapewnić, aby nie wprowadzono do obrotu wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów, które nie spełniają wymogów tej dyrektywy. Zgodnie z art. 2 pkt 40 wspomnianej dyrektywy pojęcie „wprowadzania do obrotu” oznacza udostępnianie wyrobów, niezależnie od miejsca ich produkcji, konsumentom w Unii, za opłatą lub nieodpłatnie, w tym w drodze sprzedaży na odległość. Jednakże dyrektywa ta nie zawiera definicji pojęcia „udostępnienia produktów”, które ma zaś zasadnicze znaczenie dla wykładni wyżej wymienionego pojęcia „wprowadzania do obrotu”.

W tym kontekście wspomniany sąd podkreśla, po pierwsze, że niemiecka wersja językowa art. 2 pkt 40 dyrektywy 2014/40 nie wyklucza takiej wykładni pojęcia „wprowadzania do obrotu”, która obejmowałaby udostępnianie wyrobu punktowi detalicznemu.

Po drugie, Trybunał orzekł w pkt 20 wyroku z dnia 9 marca 2023 r., Pro Rauchfrei II (C‑356/22, EU:C:2023:174), że zgodnie ze zwykłym znaczeniem użytego w tym przepisie słowa „udostępniać” wyrób tytoniowy należy uznać za podlegający „wprowadzeniu do obrotu”, gdy konsumenci mogą się w niego zaopatrzyć. Ma to miejsce tylko wtedy, gdy wyrób jest dostępny w sprzedaży, nawet przed jego nabyciem i przed uiszczeniem za niego należności.

Jednakże sprawa zakończona tym wyrokiem, która dotyczyła wykładni innego przepisu tej dyrektywy, odnosiła się do stosowania pojęcia „wprowadzania do obrotu” do szczególnej formy sprzedaży wyrobów tytoniowych konsumentom w punkcie detalicznym, a nie, jak w sprawie w postępowaniu głównym, do udostępnienia przez hurtownika wyrobów tytoniowych punktowi detalicznemu. Sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy wykładnię przyjętą przez Trybunał we wspomnianym wyroku należy rozumieć w ten sposób, że „wprowadzanie do obrotu” wyrobów tytoniowych zakłada zawsze, niezależnie od odnośnego przepisu wspomnianej dyrektywy, że wyrób tytoniowy jest udostępniany konsumentom bezpośrednio, a nie na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw.

Po trzecie, sąd ten zauważa, że w odróżnieniu od ustawodawcy austriackiego ustawodawca niemiecki doprecyzował, dla celów definicji wyrażenia „wprowadzania do obrotu”, że udostępnianie wyrobów tytoniowych oznacza jakiekolwiek dostarczenie produktu do celów dystrybucji, konsumpcji lub używania na rynku Unii w ramach działalności handlowej. Niemiecki ustawodawca przyjął zatem definicję „wprowadzania do obrotu” zawartą w art. 3 pkt 2 rozporządzenia 2019/1020 w celu zapewnienia spójności między przepisami materialnymi a środkami nadzoru rynku.

W tych okolicznościach Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 23 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 40 i art. 13 ust. 1 lit. c) [dyrektywy 2014/40] należy interpretować w ten sposób, że zakaz wprowadzania do obrotu wyrobu tytoniowego, którego opakowanie jednostkowe zawiera elementy lub cechy odnoszące się do smaku, dotyczy już dostawy tego wyrobu tytoniowego przez hurtownika do punktu detalicznego, czy też dopiero sprzedaży konsumentom w punkcie detalicznym?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. W tym względzie do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu [zob. podobnie wyroki: z dnia 29 listopada 1978 r., Redmond,83/78, EU:C:1978:214, pkt 26; z dnia 28 listopada 2000 r., Roquette Frères,C‑88/99, EU:C:2000:652, pkt 18; z dnia 30 kwietnia 2024 r., M.N. (EncroChat),C‑670/22, EU:C:2024:372, pkt 78].

W niniejszej sprawie, jak wynika z postanowienia odsyłającego, bezsporne jest, że spółka, której MM jest zarządzającym, dostarczała do sprzedaży detalicznej wyroby tytoniowe, których etykieta opakowania jednostkowego zawierała element lub cechy odnoszące się do smaku w rozumieniu art. 13 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2014/40. Z postanowienia tego nie wynika jednak, by wykładnia tego przepisu była konieczna, aby umożliwić sądowi odsyłającemu rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że poprzez swoje pytanie sąd ten dąży w istocie do ustalenia, czy art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40 w związku z jej art. 2 pkt 40 należy interpretować w ten sposób, że nałożony na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, by wyroby tytoniowe, których etykieta opakowania jednostkowego narusza wymogi dotyczące prezentacji tych wyrobów, nie były wprowadzane do obrotu, jest ograniczony do etapu ich dostawy przez punkt detaliczny konsumentom.

Zgodnie z art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40 państwa członkowskie zapewniają, aby nie wprowadzano do obrotu wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów, które nie spełniają wymogów niniejszej dyrektywy, w tym aktów wykonawczych i delegowanych w niej ustanowionych. Artykuł 2 pkt 40 wspomnianej dyrektywy definiuje pojęcie „wprowadzania do obrotu” jako udostępnianie wyrobów, niezależnie od miejsca ich produkcji, konsumentom w Unii, za opłatą lub nieodpłatnie, w tym w drodze sprzedaży na odległość.

Na podstawie tej definicji Trybunał orzekł, że należy uznać, iż wyrób tytoniowy został „wprowadzony do obrotu”, jeżeli konsumenci mogą się w niego zaopatrzyć, to znaczy gdy tylko wyrób ten jest dostępny do sprzedaży (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Pro Rauchfrei II,C‑356/22, EU:C:2023:174, pkt 20).

Jednakże taka wykładnia pojęcia „wprowadzania do obrotu”, oparta na zwykłym znaczeniu wyrażenia „udostępnianie” znajdującego się w art. 2 pkt 40 dyrektywy 2014/40, nie pozwala, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 46 i 49 opinii, na ustalenie, czy państwa członkowskie są zobowiązane, w celu wypełnienia obowiązku nałożonego w art. 23 ust. 2 tej dyrektywy, do sprawowania kontroli jedynie na etapie sprzedaży przez sprzedawcę detalicznego konsumentowi, czy też również na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw.

Ponadto niemiecka wersja językowa tego przepisu, do której odnosi się sąd odsyłający, różniąca się w szczególności od wersji tego przepisu w językach francuskim lub angielskim, również nie może być rozstrzygająca. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można bowiem traktować jako jedynej podstawy jego wykładni lub przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych (zob. podobnie wyroki: z dnia 12 listopada 1969 r., Stauder,29/69, EU:C:1969:57, pkt 3; z dnia 21 marca 2024 r., Cobult,C‑76/23, EU:C:2024:253, pkt 25).

W celu udzielenia odpowiedzi na pytanie zadane przez sąd odsyłający należy zatem wziąć pod uwagę kontekst, w jaki wpisuje się art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40, oraz cele regulacji, której część przepis ten stanowi (zob. podobnie wyrok z dnia 30 stycznia 2019 r., Planta Tabak,C‑220/17, EU:C:2019:76, pkt 60).

Co się tyczy w pierwszej kolejności kontekstu, w jaki wpisuje się art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40, należy zauważyć, po pierwsze, że przepis ten ma zakres przekrojowy, ponieważ zmierza do tego, aby wyroby tytoniowe i powiązane wyroby, które nie spełniają wymogów któregokolwiek z przepisów tej dyrektywy, w tym ustanowionych w niej aktów wykonawczych i aktów delegowanych, nie były wprowadzane do obrotu.

Po drugie, w celu zagwarantowania skuteczności tego przepisu art. 23 ust. 3 tej dyrektywy nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia przepisów dotyczących sankcji, które są nakładane za naruszenie przepisów krajowych przyjętych na podstawie rzeczonej dyrektywy, oraz podjęcia wszelkich niezbędnych środków, aby sankcje te były egzekwowane. Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 55 opinii, wprowadzenie owych przepisów dotyczących sankcji odnosi się do wszystkich przepisów dyrektywy 2014/40, niezależnie od etapu łańcucha dostaw, na którym mają one zastosowanie, a zatem nie jest ograniczone do etapu dostawy konsumentom przez punkt detaliczny niespełniających wymogów wyrobów tytoniowych.

W tych okolicznościach przyjęcie wykładni obowiązku nałożonego na państwa członkowskie w art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40, która to wykładnia ograniczałaby się do udostępniania wyrobów tytoniowych konsumentom, nie tylko byłoby niespójne z przewidzianą w ust. 3 tego art. 23 możliwością karania każdego zachowania niezgodnego z przepisami tej dyrektywy, niezależnie od etapu łańcucha dostaw, do którego przepisy te mają zastosowanie, lecz także podważałoby skuteczność obowiązku kontroli nałożonego na państwa członkowskie, a w konsekwencji – samą tę dyrektywę.

Po trzecie, wykładnia tego obowiązku dokonana przez państwa członkowskie, zgodnie z którą ów obowiązek dotyczy różnych etapów łańcucha dostaw i nie ogranicza się jedynie do etapu dostawy konsumentom przez punkt detaliczny wyrobów tytoniowych, znajduje również potwierdzenie w szerszym kontekście regulacyjnym, w który wpisuje się dyrektywa 2014/40.

W tym względzie z art. 2 rozporządzenia 2019/1020 i z pkt 55 załącznika I do tego rozporządzenia wynika, że wspomniane rozporządzenie ma zastosowanie do produktów objętych dyrektywą 2014/40. Zgodnie z art. 1 tego rozporządzenia celem rozporządzenia 2019/1020 jest wzmocnienie nadzoru rynku produktów objętych unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym wchodzącym w zakres jego stosowania w celu zapewnienia, aby na rynku unijnym udostępniane były wyłącznie produkty zgodne z wymogami.

Zgodnie z art. 3 pkt 2 rozporządzenia 2019/1020 pojęcie „wprowadzenia do obrotu” należy rozumieć jako „pierwsze udostępnienie produktu na rynku Unii”, czyli, zgodnie z art. 3 pkt 1 tego rozporządzenia, pierwsze „dostarczenie produktu do celów dystrybucji, konsumpcji lub używania na rynku Unii i w ramach działalności handlowej, odpłatnie lub nieodpłatnie”.

Tymczasem wykładnia obowiązku nałożonego na państwa członkowskie w art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40, która byłaby ograniczona do dostawy przez punkt detaliczny konsumentom wyrobów tytoniowych, nie byłaby spójna z celem rozporządzenia 2019/1020. Jest tak tym bardziej, że jak wynika z motywów 12 i 14 tego rozporządzenia, wspomniane rozporządzenie należy stosować do wszystkich podmiotów gospodarczych uczestniczących w łańcuchach dostaw i bezpośrednio objętych określonym w tym rozporządzeniu unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym.

Ponadto w motywie 43 tego rozporządzenia wskazano, że organy nadzoru rynku działają w interesie podmiotów gospodarczych, użytkowników końcowych i społeczeństwa, aby zapewnić zgodność z tym prawodawstwem w całym łańcuchu dostaw poprzez odpowiednie kontrole. Wśród środków nadzoru rynku, które mogą zostać nałożone przez te organy, znajduje się zaś, w art. 16 ust. 3 lit. b) rozporządzenia 2019/1020, możliwość uniemożliwienia udostępniania produktu na rynku.

Z kontekstu, w jaki wpisuje się art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40, wynika zatem, że obowiązek nałożony na państwa członkowskie, o którym mowa w tym przepisie, nie może być interpretowany jako ograniczony do etapu dostawy przez punkt detaliczny konsumentom wyrobów tytoniowych.

W drugiej kolejności realizowany przez tę dyrektywę cel ochrony zdrowia i konsumentów potwierdza taką wykładnię.

Rzeczona dyrektywa, oparta na art. 114 TFUE, służy, zgodnie z jej art. 1, osiągnięciu podwójnego celu, polegającego na ułatwieniu prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów przy uwzględnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego, zwłaszcza młodych ludzi (wyroki: z dnia 4 maja 2016 r., Polska/Parlament i Rada, C‑358/14, EU:C:2016:323, pkt 80; a także z dnia 30 stycznia 2019 r., Planta Tabak,C‑220/17, EU:C:2019:76, pkt 38). Zamiar prawodawcy Unii, aby zapewnić wysoki poziom ochrony zdrowia i konsumentów, został jednoznacznie wyrażony w motywach 8 i 59 dyrektywy 2014/40.

Gdyby obowiązek kontroli nałożony na państwa członkowskie w art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40 miał zostać ograniczony do etapu dostawy przez punkt detaliczny konsumentom wyrobów tytoniowych, prowadziłoby to, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 69 opinii, do powstania znacznego ryzyka udostępnienia konsumentom wyrobów niespełniających wymogów określonych w tej dyrektywie, a zatem szkodliwych dla ich zdrowia.

Aby osiągnąć cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia i konsumentów, ów obowiązek kontroli zakłada sprawowanie kontroli na różnych etapach łańcucha dostaw poprzez zapewnienie, że w odniesieniu do każdej czynności, która nieuchronnie prowadzi in fine do udostępniania produktu konsumentom, państwa członkowskie weryfikują przestrzeganie wymogów dyrektywy 2014/40.

W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 23 ust. 2 dyrektywy 2014/40 w związku z jej art. 2 pkt 40 należy interpretować w ten sposób, że nałożony na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, by wyroby tytoniowe, których etykieta opakowania jednostkowego narusza wymogi dotyczące prezentacji tych wyrobów, nie były wprowadzane do obrotu, nie jest ograniczony do etapu dostawy tych wyrobów przez punkt detaliczny konsumentom.

W przedmiocie kosztów

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 23 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylającej dyrektywę 2001/37/WE w związku z art. 2 pkt 40 dyrektywy 2014/40

należy interpretować w ten sposób, że:

nałożony na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, by wyroby tytoniowe, których etykieta opakowania jednostkowego narusza wymogi dotyczące prezentacji tych wyrobów, nie były wprowadzane do obrotu, nie jest ograniczony do etapu dostawy tych wyrobów przez punkt detaliczny konsumentom.

Podpisy

( *1 ) Język postępowania: niemiecki.