Art. 114 u.e.r.f.u.s.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tekst ujednolicony (nieurzędowy) według stanu na 14 kwietnia 2026 r.: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1749 ze zmianami z Dz.U. 2026 poz. 26 i Dz.U. 2026 poz. 425.
Art. 114.
1.
W sprawie zakończonej prawomocną decyzją Organ rentowyOrgan właściwy do ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz ich wypłaty. W zależności od systemu może nim być między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
1)
po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
2)
decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
3)
dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
4)
decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
5)
decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
6)
przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego. 1a. (utracił moc) 1b. Z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2 i 3 decyzja może zostać uchylona lub zmieniona również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a uchylenie lub zmiana decyzji są niezbędne do zapobieżenia poważnej SzkodaUszczerbek w majątku poszkodowanego. Obejmuje straty, które poniósł, i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Krzywda niemajątkowa jest objęta zadośćuczynieniem.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu dla Interes publicznyDobro wspólne odnoszące się do ogółu społeczeństwa albo określonej wspólnoty, którego ochrona może uzasadniać działanie organu publicznego. Pojęcie ma charakter ocenny i jest konkretyzowane w zależności od dziedziny prawa.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu.
1c.
Z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2 i 3 można uchylić lub zmienić decyzję także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego.
1d.
O wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji, o której mowa w ust. 1, organ rentowy zawiadamia niezwłocznie osobę zainteresowaną.
1e.
Uchylenie lub zmiana decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej wydania upłynął okres:
1)
10 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 2–4;
2)
5 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 1 i 5;
3)
3 lat - w przypadku określonym w ust. 1 pkt 6.
1f.
Przepisu ust. 1e nie stosuje się, jeżeli:
1)
w wyniku uchylenia lub zmiany decyzji z przyczyn określonych w ust. 1 osoba zainteresowana nabędzie prawo do świadczenia lub świadczenie w wyższej wysokości;
2)
uchyleniu lub zmianie podlega decyzja o ustaleniu kapitału początkowego, który nie został uwzględniony do obliczania wysokości emerytury ustalonej prawomocną decyzją.
1g.
Organ rentowy odstępuje od uchylenia lub zmiany decyzji, z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 6, jeżeli uchylenie lub zmiana decyzji wiązałyby się z nadmiernym obciążeniem dla osoby zainteresowanej, ze względu na jej sytuację osobistą lub materialną, wiek, stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności.
2.
Jeżeli prawo do świadczeń lub ich wysokość ustalono orzeczeniem sądu, organ rentowy w przypadkach określonych w ust. 1:
1)
wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo do świadczeń lub podwyższającą ich wysokość;
2)
występuje do właściwego sądu ze skargą o wznowienie postępowania, gdy z dokonanych ustaleń wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub świadczenia przysługują w niższej wysokości;
3)
wstrzymuje wypłatę świadczeń w całości lub części, jeżeli emeryt lub rencista korzystał ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych dokumentów lub zeznań albo w innych wypadkach złej woli.
Orzeczenia do art. 114 u.e.r.f.u.s.
Ten przepis powołuje 2 054 orzeczenia, w tym ust. 1: 1 447, ust. 1a: 1, ust. 2: 61.
Wszystkie
Sąd Najwyższy
Sądy apelacyjne
Sądy okręgowe
Sądy rejonowe
Sądy administracyjne
Sortuj: najczęściej cytowane
- III AUa 259/26Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrok z 21.08.2026
dodatki do emerytur i rent
- VIII U 1980/26Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 03.08.2026
świadczenia emerytalno-rentowe - ponowne ustalenie
- VIII U 1717/26Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 03.08.2026
świadczenia emerytalno-rentowe - ponowne ustalenie
- VIII U 972/26Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 16.07.2026
- V U 423/26Sąd Okręgowy w Kaliszu, wyrok z 13.07.2026
wysokość emerytury; wznowienie postępowania
- VII U 1564/24Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, wyrok z 13.07.2026
wysokość emerytury
- VIII U 2167/26Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 07.07.2026
emerytura
- V U 25/26Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, wyrok z 22.06.2026
wysokość świadczenia
- III U 443/25Sąd Okręgowy w Suwałkach, wyrok z 18.06.2026
kapitał początkowy
- III AUa 1110/25Sąd Apelacyjny w Łodzi, wyrok z 11.06.2026
wysokość emerytury
