Art. 1
Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2011 nr 85 poz. 458. Brzmienie bez zmian od 23 października 2011 r.
Art. 1.
W ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
(Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:
1)
art. 156 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 156.
Jeżeli zawarcie umowy przenoszącej własność następuje w Wykonanie zobowiązaniaSpełnienie przez dłużnika świadczenia zgodnie z treścią zobowiązania, jego celem społeczno-gospodarczym oraz zasadami współżycia społecznego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu wynikającego
z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do Przeniesienie własnościPrzejście prawa własności rzeczy lub prawa majątkowego z jednej osoby na inną na podstawie czynności prawnej albo zdarzenia przewidzianego w ustawie. Przeniesienie własności nieruchomości wymaga umowy w formie aktu notarialnego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, z Zapis zwykłyRozrządzenie testamentowe, przez które spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę albo zapisobiercę do spełnienia świadczenia na rzecz oznaczonej osoby. Nie powoduje automatycznego nabycia przedmiotu zapisu przez zapisobiercę.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu,
z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przenoszącej własność
zależy od istnienia tego zobowiązania.
”
;
2)
w art. 510 § 2 otrzymuje brzmienie:
„
§ 2.
Jeżeli zawarcie umowy przelewu następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio
zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności, z zapisu zwykłego,
z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przelewu zależy
od istnienia tego zobowiązania.
”
;
3)
w art. 922 § 3 otrzymuje brzmienie:
„
§ 3.
Do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w
jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania
spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów
zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.
”
;
4)
w art. 932 dodaje się § 6 w brzmieniu:
„
§ 6.
Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy
lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy
wynosi połowę spadku.
”
;
5)
w art. 939 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Małżonek dziedziczący z ustawy w zbiegu z innymi spadkobiercami, wyjąwszy zstępnych
spadkodawcy, którzy mieszkali z nim razem w chwili jego śmierci, może żądać ze spadku
ponad swój udział spadkowy przedmiotów urządzenia domowego, z których za życia spadkodawcy
korzystał wspólnie z nim lub wyłącznie sam. Do roszczeń małżonka z tego tytułu stosuje
się odpowiednio przepisy o zapisie zwykłym.
”
;
6)
w art. 967 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Jeżeli osoba powołana jako spadkobierca testamentowy nie chce lub nie może być spadkobiercą,
spadkobierca ustawowy, któremu przypadł przeznaczony dla tej osoby udział spadkowy,
obowiązany jest, w braku odmiennej woli spadkodawcy, wykonać obciążające tę osobę
zapisy zwykłe, polecenia i inne rozrządzenia spadkodawcy.
”
;
7)
w księdze czwartej w tytule III w dziale III przed art. 968 dodaje się oznaczenie
w brzmieniu:
„
Rozdział I
Zapis zwykły”;
8)
art. 968 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 968.
§ 1.
Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego
lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej
osoby (zapis zwykły).
§ 2.
Spadkodawca może obciążyć zapisem zwykłym także zapisobiercę (dalszy zapis).
”
;
9)
w księdze czwartej w tytule III w dziale III po art. 981 dodaje się rozdział II w
brzmieniu:
„
Rozdział II
Zapis windykacyjny
Art. 9811.
§ 1.
W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić,
że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny).
§ 2.
Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być:
1)
rzecz oznaczona co do tożsamości,
2)
zbywalne prawo majątkowe,
3)
przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne,
4)
ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności.
Art. 9812.
Zapis windykacyjny jest bezskuteczny, jeżeli w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu
nie należy do spadkodawcy albo spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia. Jeżeli
przedmiotem zapisu jest ustanowienie dla zapisobiercy użytkowania lub służebności,
zapis jest bezskuteczny, gdy w chwili otwarcia spadku przedmiot majątkowy, który miał
być obciążony użytkowaniem lub służebnością nie należy do spadku albo spadkodawca
był zobowiązany do jego zbycia.
Art. 9813.
§ 1.
Zastrzeżenie warunku lub terminu uczynione przy ustanawianiu zapisu windykacyjnego
uważa się za nieistniejące. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika,
że bez takiego zastrzeżenia zapis nie zostałby uczyniony, zapis windykacyjny jest
nieważny. Przepisów tych nie stosuje się, jeżeli ziszczenie się lub nieziszczenie
się warunku albo nadejście terminu nastąpiło przed otwarciem spadku.
§ 2.
Zapis windykacyjny nieważny ze względu na zastrzeżenie warunku lub terminu wywołuje
skutki zapisu zwykłego uczynionego pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, chyba
że co innego wynika z treści testamentu lub z okoliczności.
Art. 9814.
Spadkodawca może obciążyć zapisem zwykłym osobę, na której rzecz uczynił zapis windykacyjny.
Art. 9815.
Przepisy o powołaniu spadkobiercy, przyjęciu i odrzuceniu spadku, o zdolności do dziedziczenia
i o niegodności stosuje się odpowiednio do zapisów windykacyjnych.
Art. 9816.
W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale oraz w przepisach szczególnych
do zapisu windykacyjnego stosuje się odpowiednio przepisy o zapisie zwykłym.
”
;
10)
w księdze czwartej w tytule III w dziale III przed art. 982 dodaje się oznaczenie
w brzmieniu:
„
Rozdział III
Polecenie”;
11)
w art. 986 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Spadkodawca może w testamencie powołać wykonawcę lub wykonawców testamentu.
”
;
12)
po art. 986 dodaje się art. 9861 w brzmieniu:
„
Art. 9861.
Spadkodawca może powołać wykonawcę testamentu do sprawowania zarządu spadkiem, jego
zorganizowaną częścią lub oznaczonym składnikiem.
”
;
13)
art. 988 i 989 otrzymują brzmienie:
„
Art. 988.
§ 1.
Jeżeli spadkodawca nie postanowił inaczej, wykonawca testamentu powinien zarządzać
majątkiem spadkowym, spłacić długi spadkowe, w szczególności wykonać zapisy zwykłe
i polecenia, a następnie wydać spadkobiercom majątek spadkowy zgodnie z wolą spadkodawcy
i z ustawą, a w każdym razie niezwłocznie po dokonaniu działu spadku.
§ 2.
Wykonawca testamentu może pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z zarządu
spadkiem, jego zorganizowaną częścią lub oznaczonym składnikiem. Może również pozywać
w sprawach o prawa należące do spadku i być pozwany w sprawach o długi spadkowe.
§ 3.
Wykonawca testamentu powinien wydać osobie, na której rzecz został uczyniony zapis
windykacyjny, przedmiot tego zapisu.
Art. 989.
§ 1.
Do wzajemnych roszczeń między spadkobiercą a wykonawcą testamentu wynikających ze
sprawowania zarządu spadkiem, jego zorganizowaną częścią lub oznaczonym składnikiem
stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu za wynagrodzeniem.
§ 2.
Koszty zarządu majątkiem spadkowym, jego zorganizowaną częścią lub oznaczonym składnikiem
oraz wynagrodzenie wykonawcy testamentu należą do długów spadkowych.
”
;
14)
po art. 990 dodaje się art. 9901 w brzmieniu:
„
Art. 9901.
Spadkodawca może powołać wykonawcę testamentu do sprawowania zarządu przedmiotem zapisu
windykacyjnego, do chwili objęcia we władanie tego przedmiotu przez osobę, na której
rzecz uczyniono zapis windykacyjny.
”
;
15)
art. 993 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 993.
Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast
dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne
dokonane przez spadkodawcę.
”
;
16)
art. 995 i 996 otrzymują brzmienie:
„
Art. 995.
§ 1.
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według
cen z chwili ustalania zachowku.
§ 2.
Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia
spadku, a według cen z chwili ustalania zachowku.
Art. 996.
Zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego
do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest
dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także zapis windykacyjny
oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.
”
;
17)
art. 998 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 998.
§ 1.
Jeżeli uprawniony do zachowku jest powołany do dziedziczenia, ponosi on odpowiedzialność
za zapisy zwykłe i polecenia tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej wartość udziału
spadkowego, który stanowi podstawę do obliczenia należnego uprawnionemu zachowku.
§ 2.
Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy zapis zwykły na rzecz uprawnionego
do zachowku został obciążony dalszym zapisem lub poleceniem albo uczyniony pod warunkiem
lub z zastrzeżeniem terminu.
”
;
18)
po art. 999 dodaje się art. 9991 w brzmieniu:
„
Art. 9991.
§ 1.
Jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on
żądać od osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny doliczony do spadku,
sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże osoba ta jest obowiązana
do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego.
§ 2.
Jeżeli osoba, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, sama jest uprawniona
do zachowku, ponosi ona odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku
tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jej własny zachowek.
§ 3.
Osoba, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może zwolnić się od obowiązku
zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu zapisu.
§ 4.
Jeżeli spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne na rzecz kilku osób, ich odpowiedzialność
względem uprawnionego do zachowku jest solidarna. Jeżeli jedna z osób, na których
rzecz zostały uczynione zapisy windykacyjne, spełniła świadczenie uprawnionemu do
zachowku, może ona żądać od pozostałych osób części świadczenia proporcjonalnych do
wartości otrzymanych zapisów windykacyjnych.
”
;
19)
w art. 1000 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby,
na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która
otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej
do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej
sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.
”
;
20)
art. 1003-1007 otrzymują brzmienie:
„
Art. 1003.
Spadkobiercy obowiązani do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku mogą żądać stosunkowego
zmniejszenia zapisów zwykłych i poleceń.
Art. 1004.
§ 1.
Zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń następuje w stosunku do ich wartości, chyba
że z treści testamentu wynika odmienna wola spadkodawcy.
§ 2.
W razie zmniejszenia zapisu zwykłego obciążonego dalszym zapisem lub poleceniem, dalszy
zapis lub polecenie podlega stosunkowemu zmniejszeniu.
Art. 1005.
§ 1.
Jeżeli spadkobierca obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku sam jest
uprawniony do zachowku, może on żądać zmniejszenia zapisów zwykłych i poleceń w takim
stopniu, ażeby pozostał mu jego własny zachowek.
§ 2.
Jeżeli zapisobierca sam jest uprawniony do zachowku, zapis zwykły uczyniony na jego
rzecz podlega zmniejszeniu tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny
zachowek.
Art. 1006.
Jeżeli zmniejszeniu podlega zapis zwykły, którego przedmiot nie da się podzielić bez
istotnej zmiany lub bez znacznego zmniejszenia wartości, zapisobierca może żądać całkowitego
wykonania zapisu, uiszczając odpowiednią sumę pieniężną.
Art. 1007.
§ 1.
Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie
zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.
§ 2.
Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych
od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem lat pięciu
od otwarcia spadku.
”
;
21)
w księdze czwartej tytuł tytułu VI otrzymuje brzmienie:
„
Stwierdzenie nabycia spadku lub przedmiotu zapisu windykacyjnego, poświadczenie dziedziczenia
i ochrona spadkobiercy
”
;
22)
po art. 1029 dodaje się art. 10291 w brzmieniu:
„
Art. 10291.
Przepisy niniejszego tytułu stosuje się odpowiednio do stwierdzenia nabycia przedmiotu
zapisu windykacyjnego.
”
;
23)
art. 1033 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 1033.
Odpowiedzialność spadkobiercy z tytułu zapisów zwykłych i poleceń ogranicza się do
wartości stanu czynnego spadku.
”
;
24)
po art. 1034 dodaje się art. 10341-10343 w brzmieniu:
„
Art. 10341.
§ 1.
Do chwili działu spadku wraz ze spadkobiercami solidarną odpowiedzialność za długi
spadkowe ponoszą także osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.
§ 2.
Rozliczenia między spadkobiercami i osobami, na których rzecz zostały uczynione zapisy
windykacyjne, następują proporcjonalnie do wartości otrzymanych przez nich przysporzeń.
Spadkobiercom uwzględnia się ich udział w wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego
spadku.
Art. 10342.
Od chwili działu spadku spadkobiercy i osoby, na których rzecz zostały uczynione zapisy
windykacyjne, ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe proporcjonalnie do wartości
otrzymanych przez nich przysporzeń.
Art. 10343.
Odpowiedzialność osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny za długi
spadkowe, jest ograniczona do wartości przedmiotu zapisu windykacyjnego według stanu
i cen z chwili otwarcia spadku.
”
;
25)
art. 1039-1041 otrzymują brzmienie:
„
Art. 1039.
§ 1.
Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo
między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia
na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych,
chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis
windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.
§ 2.
Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na
schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego nie wymienionego w paragrafie poprzedzającym.
§ 3.
Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach
przyjęte.
Art. 1040.
Jeżeli wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego podlegających zaliczeniu przewyższa
wartość schedy spadkowej, spadkobierca nie jest obowiązany do zwrotu nadwyżki. W wypadku
takim nie uwzględnia się przy dziale spadku ani darowizny lub zapisu windykacyjnego,
ani spadkobiercy zobowiązanego do ich zaliczenia.
Art. 1041.
Dalszy zstępny spadkodawcy obowiązany jest do zaliczenia na schedę spadkową darowizny
oraz zapisu windykacyjnego dokonanych przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.
”
;
26)
w art. 1042:
a)
§ 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Zaliczenie na schedę spadkową przeprowadza się w ten sposób, że wartość darowizn lub
zapisów windykacyjnych podlegających zaliczeniu dolicza się do spadku lub do części
spadku, która ulega podziałowi między spadkobierców obowiązanych wzajemnie do zaliczenia,
po czym oblicza się schedę spadkową każdego z tych spadkobierców, a następnie każdemu
z nich zalicza się na poczet jego schedy wartość darowizny lub zapisu windykacyjnego
podlegającej zaliczeniu.
”
,
b)
po § 2 dodaje się § 21 w brzmieniu:
„
§ 21.
Wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia
spadku, a według cen z chwili działu spadku.
”
,
c)
§ 3 otrzymuje brzmienie:
„
§ 3.
Przy zaliczaniu na schedę spadkową nie uwzględnia się pożytków przedmiotu darowizny
lub zapisu windykacyjnego.
”
.
Orzeczenia do art. 1
Ten przepis powołuje 7 orzeczeń.
Wszystkie
Sąd Najwyższy
Sądy apelacyjne
Sądy okręgowe
Sądy rejonowe
Sądy administracyjne
Sortuj: najczęściej cytowane
- V ACa 532/19Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrok z 29.06.2020
zachowek
- I C 406/15Sąd Rejonowy w Głubczycach, uzasadnienie z 13.03.2018
- I C 1064/13Sąd Okręgowy w Tarnowie, wyrok z 28.01.2015
zachowek
- II Ca 335/14Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrok z 06.06.2014
zachowek
- I C 882/12Sąd Okręgowy w Lublinie, wyrok z 31.03.2014
zachowek
- III CSK 319/12Sąd Najwyższy, Izba Cywilna, wyrok z 22.05.2013
- III CZP 29/12Sąd Najwyższy, Izba Cywilna, uchwała z 21.06.2012
