Postanowienie Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2023 r.

Zgodnie z art. 398 9 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.

W powiązaniu z art. 398 4 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powodowie E. O. i J. O. powołali się na nieważność postępowania wynikającą z rozpoznania apelacji przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w jednoosobowym składzie, który był sprzeczny z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 k.p.c.), ponieważ uczestniczył w nim sędzia wyłączony z mocy ustawy, powołany do pełnienia urzędu sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3, dalej – „ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r.”), a jego bezstronność w sprawie dotyczącej powszechnej służby zdrowia narusza konstytucyjne i międzynarodowe standardy niezawisłości i bezstronności. Skarżący wskazali również na potrzebę wykładni prze pisów w tym zakresie i oczywistą zasadność skargi, wynikającą z nieważności postępowania w sprawie.

W uchwale składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I - 4110-1/20, OSNC 2020, nr 4, poz. 34, mając na względzie szczególne, konstytucyjne i ustrojowe właściwości Sądu Najwyższego oraz wymagania stawiane do objęcia urzędu w tym Sądzie, potrzebę zapewnienia niezależności Sądu Najwyższego od władzy politycznej, a także kształt i przebieg postępowań nominacyjnych do pełnienia urzędu w Sądzie Najwyższym, które toczyły się po wejściu w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., stwierdzono, że sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wte dy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami powołanej ustawy.

Odmienne stanowisko wyrażono natomiast w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych. W tym przypadku, zgodnie z tezą uchwały, sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jeżeli zarazem wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 u st. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (KPP) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz).

Nieważność postępowania w tym przypadku nie ma zatem automatycznego charakteru, jest natomiast uwarunkowana oceną, czy wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP i art. 6 EKPCz. Przyczyny tego zróżnicowania wyjaśniono szczegółowo w motywach powołanej uchwały, do których należy odesłać, nie powielając ich w tym miejscu. Uchwała ta, zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz.

U. z 2021 r., poz. 1904, dalej – u.SN), uzyskała status zasady prawnej, a Sąd Najwyższy nie odstąpił od niej w przepisanym trybie (art. 88 u.SN) i pozostaje nią związany mimo wydanego w późniejszym czasie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK -A 2020, poz. 61 ( zob. w tym zakresie np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22 i III CO 37/22, a także uchwała Sądu Najwyższego z dnia kwietnia 2022 r., III PZP 1/22 OSNP 2022, nr 10, poz. 95 i powołane tam argumenty).

Przyjmując to stanowisko, należało zważyć, że w świetle publicznie dostępnych informacji sędzia Sądu Okręgowego J. W. , tworzący jednoosobowy skład orzekający Sądu Apelacyjnego, który wydał zaskarżony wyrok, został powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Okręgowego postanowieniem Prezydenta RP z dnia 13 listopada 2009 r. nr 1130-38-09 (M.P. z 2010 r., nr 4, poz. 24). Powołanie do pełnienia urzędu nastąpiło tym samym wiele lat przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Skarżący nie wyjaśnili jednocześnie, na czym opierali swoje przekonanie o objęciu składu orzekającego Sądu Apelacyjnego, wydającego zaskarżony wyrok, skutkami uchwały składu połączonych Izb Sądu Najwyższego.

We wniosku poprzestano bowiem na twierdzeniu, że w jednoosobowym składzie rozstrzygającym sprawę brał udział sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. W tym stanie rzeczy nie można było uznać, by skarżący wykazali twierdzoną przyczynę kasacyjną, pomijając w tej mierze dalsze wymagania, związane z uprawdopodobnieniem, że w związku z okolicznościami powołania sędziego do pełnienia urzędu doszło in casu, z uwzględnieniem konkretnego przypadku, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r., I CSK 1533/22 i powołane tam orzecznictwo).

Nie negując ogromu cierpień skarżących związanych ze śmiercią syna, z wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w powiązaniu z materiałem sprawy nie wynikało również, aby zaskarżony wyrok można było uznać z innych przyczyn za wadliwy w stopniu oczywistym i widocznym już na pierwszy rzut oka, czego wymaga przyczyna kasacyjna określona w art. 398 9 § 1 p kt 4 k.p.c. (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2013 r., III CSK 311/13, OSNC 2014, nr 7-8, poz. 83, z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, OSNC 2015, nr 7-8, poz. 91 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). We wniosku nie wyjaśniono także, z czego miała wynikać i czego konkretnie dotyczyć podnoszona w nim potrzeba wykładni przepisów prawa.

Ubocznie jedynie należało w związku z tym zwrócić uwagę, że wobec oparcia skargi kasacyjnej wyłącznie na zarzucie nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 47 KPP), prawidłowość zastosowania prawa materialnego i procesowego w pozostałym zakresie uchylała się kontroli Sądu Najwyższego ( arg. ex art. 398 13 § 1 k.p.c.). Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z tych względów, na podstawie art. 398 9 § 2 i art. 102 w związku z art. 391 § 1 i art. 398 21 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (K.G.) [ ł.n] I CSK 3285/22 6