Postanowienie Sądu Najwyższego z 23 marca 2018 r.

Zgodnie z art. 398 9 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 398 4 § 2 k.p.c. może być wobec tego osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia 28 kwietnia 2017 r. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego wymagającego wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, sprowadzającego się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji, w której nieporadność strony powodowej jest na tyle rażąca, że ujawnia się w każdym piśmie procesowym powoda, a powód nie stawia się na żadnej rozprawie, po stronie Sądu aktualizuje się obowiązek udzielenia stronom niezbędnych pouczeń, a stosownie do okoliczności zwrócenia uwagi na celowość ustanowienia pełnomocnika procesowego zgodnie z art. 212 § 2 k.p.c. w związku z art. 5 k.p.c., a w razie udzielenia odpowiedzi pozytywnej na powyższe pytanie, czy brak udzielenia takiego pouczenia lub zwrócenia uwagi powoduje pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw, a tym samym skutkuje nieważnością postępowania zgodnie z art. 379 pkt 5 k.p.c.

Skarżący powołał się również na wystąpienie przyczyny nieważności postępowania wynikającej, w jego ocenie, z pozbawienia powoda możności obrony swych praw przez niewystarczające udzielanie powodowi pouczeń, w szczególności zaniechanie o celowości ustanowienia pełnomocnika procesowego przy pouczaniach pozwanego, który jest przedsiębiorcą. pouczenia go jednoczesnym Istotność zagadnienia prawnego (art. 398 9 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nieroz patrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Natomiast potrzeba wykładni przepisów prawa budzących wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c.) zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury, oznacza sytuację, w której w sprawie występuje kwestia o niejasnym charakterze, będąca źródłem istotnych wątpliwości lub różnic zdań w orzecznictwie, mająca znaczenie dla oceny dochodzonego roszczenia (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach: z dnia 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ. oraz z dnia 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, nie publ.).

Twierdzenia skarżącego nie wystarczają do wykazania, by w sprawie doszło do wątpliwości, które mogłyby wyczerpywać przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie podejmował i analizował problematykę warunków zastosowania normy zawartej (obecnie) w art. 212 § 2 k.p.c. Przyjęte jest, że kwestia udzielenia pouczeń w razie uzasadnionej potrzeby nie może abstrahować od okoliczności konkretnej sprawy, natomiast fakt, że strona działa bez zawodowego pełnomocnika procesowego, nie przesądza jeszcze o uzasadnionej potrzebie udzielania jej pouczeń. Udzielenie pouczenia musi być w danej sytuacji uzasadnione, co zależy od oceny i uznania sądu.

Uznaje się, że uzasadniona potrzeba udzielenia pouczeń występuje wtedy, gdy w procesie czynności podejmuje osoba nieporadna lub niedysponująca dostateczną wiedzą w zakresie prawa, za powinnością zwrócenia stronie uwagi na celowość ustanowienia pełnomocnika może z kolei przemawiać wzgląd na stopień skomplikowania sprawy, jak również obserwacja oraz dokonywana ad casum ocena działania podmiotu niepotrafiącego sprecyzować swoich twierdzeń i wniosków (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lipca 1966 r., I PR 194/66, nie publ.; z 9 czerwca 1955 r., II CR 276/75, nie publ.; z dnia 10 maja 2013 r., I CSK 495/12, nie publ.; postanowienie Sądu Najwyższego z 15 września 2011 r., II CZ 53/11, OSNC-ZD 2012, nr 4, poz. 74).

W judykaturze przesądzono także, że zarzut uchybienia art. 212 § 2 k.p.c. sprowadzający się do twierdzenia o nieudzieleniu stronie przez przewodniczącego instruktażu procesowego może być usprawiedliwioną przyczyną kasacyjną lub podstawą kasacji tylko zupełnie wyjątkowo, kiedy stopień zawiłości sprawy jest taki, że uzasadnia przekonanie, i ż nieudzielenie stronie pomocy prawnej naruszało zasady równości na tyle, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., IV CKN 238/00 nie publ.). Analiza skargi kasacyjnej oraz zaistniałych w sprawie okoliczności nie daje podstaw do stwierdzenia prawdopodobieństwa wystąpienia przyczyny nieważności postępowania w postaci pozbawienia skarżącego możności obrony (art. 379 pkt 5 k.p.c.) jako przyczyny uzasadniającej przyjęcie skargi do rozpoznania.

W znacznej mierze skarżący sam ograniczył swoje możliwości działania, skoro nie stawiał się na posiedzeniach sądu wyznaczonych na rozprawę, uniemożliwiając tym samym sądowi zastosowanie art. 212 § 1 i 2 k.p.c.

Z tych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398 9 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 oraz art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 398 21 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przez adwokata Ł .C. Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 4 ust. 1 i 3, § 8 pkt 6 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). jw