Postanowienie Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2017 r.

W zawisłej przed Sądem Okręgowym w W. sprawie VIII U (…), zainicjowanej odwołaniem wniesionym przez R. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. , wszyscy sędziowie wymienionego Sądu Okręgowego, a także delegowani do orzekania w tym Sądzie sędziowie sądów rejonowych, złożyli oświadczenia, w których – na podstawie art. 49 k.p.c. - wnioskowali o wyłączenie ich od rozpoznawania tej sprawy. To sprawiło, że Sąd Okręgowy w W., powołując się na regulację art. 52 § 1 k.p.c., przedstawił akta sprawy Sądowi Apelacyjnemu w (…) jako sądowi przełożonemu w celu rozpoznania owych wniosków. Również sędziowie Sądu Apelacyjnego w (...) złożyli jednakże oświadczenia, w których wnioskowali o wyłączenie ich od rozpoznania sprawy wywołanej wnioskami sędziów Sądu Okręgowego, zapisanej pod sygnaturą III AUo (…). Uzasadniając swoje wnioski sędziowie Sądu Apelacyjnego oświadczyli, że odwołujący się w tej sprawie R. K. jest sędzią tego Sądu, znanym sędziom osobiście na płaszczyźnie zawodowej i towarzyskiej, co ich zdaniem mogłoby wywołać uzasadnioną wątpliwości co do bezstronności tych sędziów. Ponieważ, jak wynika z towarzyszącego wnioskom sędziów pisma Przewodniczącego III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Apelacyjnego w (…), dotyczą one wszystkich sędziów tego Sądu, w myśl art. 52 § 1 k.p.c., winny podlegać rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy jako sąd przełożony nad Sąd em Apelacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 49 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48 k.p.c. , sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zdaniem Sądu Najwyższego, nawet stosunki wyłącznie służbowe w takiej instytucji, jaką jest Sąd Apelacyjny w (…), mogą ze względu na osobistą znajomość oraz osobisty charakter kontaktów zostać uznane za stosunki tego rodzaju, że wywołają w odbiorze zewnętrznym uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów. Jak trafnie uznaje się bowiem w doktrynie, „przyczyną wyłączenia jest sama możliwość powstania wątpliwości, i to zarówno u podmiotów zgłaszających wniosek o wyłączenie, jak i u innych występujących w procesie, jak również u osób spoza procesu.

Sąd postanowi o wyłączeniu sędziego, jeżeli stwierdzi możliwość istnienia tych wątpliwości, niezależnie od własnego przekonania o ich zasadności” (M. Jędrzejewska [w:] T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, cz. 1, t. I, Warsza wa 2004, s. 159). W ocenie Sądu Najwyższego, taka możliwość będzie zachodzić zwłaszcza wtedy, gdy Sąd miałby rozpoznawać, jak w rozpatrywanym przypadku, sprawę z udziałem sędziego pełniącego urząd w tym Sądzie, bez wątpienia znanego osobiście wszystkim poz ostałym sędziom, którego – jak wynika z treści ocenianych oświadczeń – łączą ponadto z tymi sędziami stosunki towarzyskie. Nie ulega natomiast wątpliwości, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie sprawowania wymiaru sprawiedliwości w warunkach optymalnych, wyłączających jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego.

Chodzi przy tym o wyeliminowanie nie tylko wątpliwości stron, ale także wątpliwości samego sędziego co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 1973 r., II CZ 135/73, LEX nr 1673137). Znaczącą rolę przy wyłączeniu sędziego odgrywa także aspekt społecznego odbioru. Chodzi w tym przypadku o wyeliminowanie sytuacji, która w społecznym odbiorze mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2011 r., III PZ 11/10, LEX nr 1391280).

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy stoi zatem na stanowisku, że wskazane we wnioskach sędziów okoliczności uzasadniają wyłączenie ich od rozpoznawania sprawy na podstawie art. 49 k.p.c. Wyłączenie wszystkich sędziów wymienionego Sądu od rozpoznawania sprawy, zgodnie z art. 44 k.p.c., stanowi z kolei przeszkodę uniemożliwiającą dalsze jej prowadzenie przez tenże Sąd. Konieczne jest zatem wydanie przez Sąd przełożony nad nim aktu o charakterze organizacyjno – administracyjnym, jakim jest wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy. Z tej przyczyny, opierając się na treści art. 44 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 2 swego postanowienia, wyznaczając do rozpoznania sprawy Sąd Apelacyjny w (…), będący jednym z najbliżej położonych sądów równorzędnych. Wyznaczenie to w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy obejmuje zaś nie tylko rozpoznanie wniosków sędziów Sądu Okręgowego w W. , ale także – w przypadku ich uwzględnienia – przejęcie roli sądu przełożonego w rozumieniu art. 44 k.p.c., dając Sądowi wyznaczonemu przez Sąd Najwyższy uprawnienie do wyznaczenia sądu, który powinien rozpoznać sprawę merytorycznie.