Postanowienie Sądu Najwyższego z 29 listopada 2016 r.

Sąd Apelacyjny, w sprawie J. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, I Oddziałowi w W. o emeryturę, na skutek apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 23 grudnia 2014 r. i poprzedzające go decyzje organu rentowego z dnia 5 czerwca 2014 r. oraz z dnia 18 lipca 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, bowiem błędnie przyjął, że ubezpieczonemu - decyzją z dnia 2 0 sierpnia 2009 r. - przyznano prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, a tymczasem była to emerytura wcześniejsza.

W związku z tym wniosek ubezpieczonego z dnia 30 maja 2014 r. był pierwszym wnioskiem o przyznanie emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego i obowiązkiem organu rentowego było obliczenie należnej emerytury na podstawie art. 27 w związku z art. 53 i na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.; dalej jako ustawa emerytalna) i przyznanie wyższego świadczenia. W konkluzji stwierdził, że „skoro bezspornym ustaleniem jest, że zaskarżone decyzje nie uwzględniają wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia wniosków ubezpieczonego, okoliczności faktycznych oraz regulacji prawnych, rozstrzygnięcie zapadło na podstawie art. 477 14a k.p.c.” .

Organ rentowy zaskarżył ten wyrok zażaleniem w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 477 14a k.p.c. w związku z art. 386 § 4 k.p.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organ owi rentowemu, podczas gdy w niniejszej sprawie istota sporu została rozpoznana, a zasadność dokonania korzystniejszego wyliczenia świadczenia ubezpieczonego w oparciu o art. 26 w związku z art. 55 ustawy emerytalnej, wskazanego w wytycznych uzasadnienia wyroku, jest w istocie między stronami kwestią sporną.

W uzasadnieniu organ rentowy podkreślił, że w niniejszej sprawie zaistniał spór między stronami, bowiem stanowisko organu rentowego w zakresie stosowania do sytuacji ubezpieczonego art. 55 ustawy emerytalnej jest odmienne niż stanowisko judykatury wypracowane jeszcze przed nowelizacją ustawy emerytalnej dokonanej ustawą z dnia 5 marca 2015 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. poz. 552), która weszła w życie 1 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu pierwszej instancji i poprzedzającą go decyzję organu rentowego z przekazaniem sprawy do rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu jest zaskarżalny zażaleniem w trybie art. 394 1 § 1 1 k.p.c.

W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się również, że art. 477 14a k.p.c. nie ma samodzielnego bytu i jego zastosowanie wymaga w pierwszej kolejności spełnienia warunków z art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. , czyli zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie apelacji przez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 17 października 2011 r., I UZ 33/11, OSNP 2012 nr 21- 22, poz. 274; z 30 października 2012 r., II UZ 50/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 289; z 19 listopada 2013 r., I UZ 40/13, LEX nr 1555391; z 27 listopada 2014 r., III UZ 12/14, LEX nr 1628950).

W konsekwencji, przy rozpoznaniu zażalenia, o którym mowa w art. 394 1 § 1 1 k.p.c., Sąd Najwyższy bada wyłącznie prawidłowość zastosowania art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. i nie rozpoznaje żadnych innych zarzutów (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 października 2012 r., I CZ 143/12, LEX nr 1265545; z dnia 25 października 2012 r., I CZ 144/12, LEX nr 1265546; z dnia 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15, LEX nr 1730602; z dnia 20 maja 2015 r., I CZ 44/15, LEX nr 1747843; z dnia 29 kwietnia 2015 r., IV CZ 3/15, LEX nr 1678970). W szczególności ocena Sądu Najwyższego nie dotyczy prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego.

Dlatego też kontroli wynikającej z art. 394 1 § 1 1 k.p.c. podlega wyłącznie to, czy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie rozpoznano istoty sprawy albo czy wydanie wyroku kończącego spór wymagałoby przeprowadzenia przez sąd odwoławczy postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.), względnie czy nie doszło w tym postępowaniu do nieważności postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Sądu drugiej instancji, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. W niniejszej sprawie istota sprawy dotyczyła możliwości ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego na podstawie art. 55 w związku z art. 26 ustawy emerytalnej (o czym negatywnie przesądził organ rentowy), a orzeczenie Sądu pierwszej instancji ten spór rozstrzygało zgodnie z wnioskiem ubezpieczonego.

Ze stanowiska Sądu drugiej instancji wyartykułowanego w uzasadnieniu orzeczenia wynika obowiązek zastosowania wykładni art. 55 ustawy emerytalnej przyjętej przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 lipca 2013 r., II UZP 4/13 (OSNP 2013 nr 21-22, poz. 257) i w późniejszych wyrokach: z dnia 10 lipca 2013 r., II UK 424/12 (LEX nr 1341674) oraz z dnia 7 listopada 2013 r., II UK 143/12 (niepublikowany); z dnia 9 września 2013 r., II UK 23/13 (LEX nr 1375193); z dnia 19 marca 2014 r., I UK 345/13 (LEX nr 14552280; z dnia 18 września 2014 r., I UK 27/14 (LEX nr 1537287) oraz z dnia 8 lipca 2015 r. (M. P.Pr. 2015 nr 10, s. 549- 550), z którą organ rentowy się nie zgadza.

Zatem w istocie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu zmierza do „wymuszenia” na organie rentowym zmiany jego stanowiska odnośnie do omawianej kwestii, a więc do zmiany rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 389 15 § 1 k.p.c. w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. r.g.