Postanowienie Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2016 r.

Z. B. pismem, które wpłynęło do Sądu Najwyższego w dniu 2 września 2016 r. oraz kolejnymi licznymi pismami załączonymi do akt sprawy, zwrócił się o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 11 czerwca 1997 r., sygn. akt II AKa … /97, zmieniającym wyrok Sądu Wojewódzkiego [...] z dnia 7 lutego 1996 r., sygn. akt II K …/94.

W swoim piśmie z dnia 2 września 2016 r. (uwagi te ponawia również w kolejnych pismach) skazany wskazuje, że: 1) w procedowaniu przed Sądem Wojewódzkim [...] doszło do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k., a to z uwagi na okoliczność, że pierwotnie sprawa była prowadzona pod sygn. akt II K …/93 i odbyła się już w dniach 14, 15 i 16 grudnia 1993 r. przed określonym składem orzekającym rozprawa główna, a następnie – po zmodyfikowaniu treści aktu oskarżenia – sprawa, teraz pod sygn. akt II K …/94, rozpoznawana była już przed innym składem Sądu, który uległ zmianie a r ozprawy nie prowadzono od początku, 2) poprzez wymierzenie kary grzywny, która nie podlega łączeniu z karą śmierci z pkt VI wskazanego już wyroku Sądu Wojewódzkiego [...] , doszło do wystąpienia bezwzględnej przyczyny uchylenia orzeczenia, która zawiera się w treści art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k., gdyż zachodzi sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego wykonanie, 3) doszło do podpisania zarządzenia o przyjęciu apelacji od przywołanego już wyroku Sądu Wojewódzkiego [...] przez sędziego M. W. , który zasiadał w jego składzie orzekającym, a więc sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy prawa od udziału w sprawie, gdyż wydał skarżone orzeczenie, a przy tym inny sędzia tego składu orzekającego – W. K. – nie wystawił sędziemu M. W. dokumentu uprawniającego do wydawania zarządzeń, które to okoliczności stanowią uchybienia art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., 4) doszło do wymierzenia kary rodzajowo nieprzewidzianej i nieznanej w chwili czynu za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k., tj. „zamiany” kary śmierci na karę dożywotniego pozbawienia wolności zamiast na karę 25 lat pozbawienia wolności, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą zawartą w art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k.

W swoim pisemnym stanowisku prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o stwierdzenie braku podstaw do wznowienia postępowania z urzędu w zakresie sygnalizowanych przez skazanego naruszeń prawa procesowego, wskazujących na wystąpienie bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje. Na wstępie niniejszych wywodów podkreślić należy, że pismo Z.B. , które wpłynęło do Sądu Najwyższego w dniu 2 września 2016 r. oraz kolejne jego liczne pisma załączone do akt sprawy, w zakresie, w jakim wskazują na uchybienia, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., nie mogły być potraktowane jako wniosek o wznowienie postępowania. Stosownie do art. 542 § 3 k.p.k. postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.

Użycie przez ustawodawcę sformułowania „wznawia się z urzędu” oznacza zatem, że strona nie dysponuje w tym zakresie własnym wnioskiem o wznowienie postępowania, jednak w oparciu o przepis art. 9 § 2 k.p.k. może złożyć wniosek sygnalizujący sądowi istnienie takiego uchybienia (zob. np. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005/6/48, czy postanowienia SN: z dnia 4 listopada 2008 r., II KO 66/08, LEX nr 549442 i z dnia 23 lutego 2010 r., V KO 115/09, LEX nr 844090). Właśnie jako wystąpienie stanowiące sygnalizację zaistnienia w prawomocnie zakończonym procesie bezwzględnych przyczyn odwoławczych potraktował Sąd Najwyższy wskazane na wstępie pismo skazanego. Przechodząc w tym miejscu do merytorycznych rozważań, stwierdzić trzeba, że sygnalizowane prze z Z.B. uchybienia stanowiące bezwzględne przyczyny odwoławcze w rzeczywistości jednak nie wystąpiły.

Gdy chodzi o rzekome uchybienie wskazane wcześniej w pkt 1, a więc związane ze zmianą składu Sądu i nieprowadzeniem rozprawy od początku, zauważyć należy, co następuje. Sprawa po pierwotnym skierowaniu aktu oskarżenia, rozpoznawana była przez Sąd Wojewódzki [...] pod sygn. akt II K … /93 w dniach 14, 15 i 16 grudnia 1993 r. Sąd ten na kolejnym terminie rozprawy – w dniu 3 stycznia 1994 r. – na mocy art. 344 § 2 d.k.p.k. postanowił zwrócić sprawę prokuratorowi celem rozszerzenia postępowania na czyny innych osób dotąd niepociągniętych do odpowiedzialności karnej. Po przeprowadzeniu następnie określonych czynności śledztwa, prokurator skierował do Sądu Wojewódzkiego [...] kolejny akt oskarżenia. W związku z powyższym wyznaczono na dzień 14 listopada 1994 r. rozprawę w tej sprawie już pod sygn. akt II K …/94.

W tym dniu Sąd Wojewódzki [...] procedował od początku w częściowo odmiennym składzie (z udziałem tych samych ławników), w którym ostatecznie wydał wskazany wcześniej wyrok z dnia 7 lutego 1996 r. Wskazane okoliczności nie oznaczają w żadnym razie, aby doszło do zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. Sąd po wpłynięciu nowego aktu oskarżenia nie był bowiem nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. ani nie doszło do sytuacji, aby którykolwiek z członków składu sądu nie był obecny na całej rozprawy, skoro Sąd rozpoznawał sprawę w tym samym jakościowo składzie, a w pełni prawidłowe było wyznaczenie do składu innych sędziów niż wyznaczeni do rozpoznawania sprawy Z.B. przed jej przekazaniem prokuratorowi.

Podkreślić bowiem trzeba, że po wpłynięciu do Sądu Wojewódzkiego [...] nowego aktu oskarżenia, nie sposób zasadnie twierdzić, że sprawa prowadzona w oparciu o tę skargę jest tą samą sprawą, która rozpoznawana była poprzednio. Świadczy choćby o tym nadanie jej nowej sygnatury. Zastosowany zwrot sprawy w trybie art. 344 § 2 k.p.k., o którym wcześniej była mowa, oznaczał zniesienie zawisłości sprawy w Sądzie. W pełni prawidłowe było zatem rozpoznawanie sprawy, po wpłynięciu nowego aktu oskarżenia, od początku już w nowym składzie. Twierdzenia skazanego, że sprawa nie była prowadzona od początku nie znajdują przy tym potwierdzenia w materiałach sprawy.

Analiza akt sprawy dowodzi, że nie zaistniała również sytuacja, o której stanowi art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k., gdyż do dnia wydania wyroku w dniu 7 lutego 1996 r. nie zapadło inne orzeczenie, które mogłoby zostać uchylone, a więc wykluczone jest również branie udziału przez tego samego sędziego w wydaniu uchylonego orzeczenia. Sąd Wojewódzki [...] przed zwrotem sprawy nie wydał przecież żadnego orzeczenia. Omawiany zaś przepis przewiduje wyłączenie sędziego od rozpoznawania sprawy, gdy brał on udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone. Jak wskazano, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie miała jednak miejsca.

Kwestia zaś udziału w sprawie tych samych ławników została już przeanal izowana przez Sąd Najwyższy w dniu 15 czerwca 1999 r., w sprawie o sygn. akt III KKN 286/98, w związku z oddaleniem jako oczywiście bezzasadnej kasacji wywiedzionej od wskazanego na wstępie wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] przez obrońcę skazanego. Wszystkie wskazane tu wywody przekonują zatem, że nie doszło do sygnalizowanego przez skazanego uchybienia o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanego w pkt 1. pisma.

Odnosząc się w tym miejscu do wskazań Z.B. , o jakich wcześniej była mowa w pkt 2., a więc dotyczących sprzeczności w treści orzeczenia uniemożliwiającej jego wykonanie poprzez wymierzenie kary grzywny, która nie podlega łączeniu z karą śmierci z pkt VI wskazanego już wyroku Sądu Wojewódzkiego [...], to zauważyć trzeba, że Sąd Apelacyjny w [...] zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego [...], wymierzając kary dożywotniego pozbawienia wolności. Powyższe oznacza zatem, że te rozstrzygnięcia zawarte w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego będą (i są) ostatecznie wykonywane. Nie doszło zatem do wskazywanej przez skazanego sytuacji wymierzenia kary grzywny, która nie podlega łączeniu z karą śmierci, skoro zgodnie z wyrokiem Sądu odwoławczego kary śmierci prawomocnie nie orzeczono.

Tym samym i podawane w wystąpieniu Z.B. okoliczności, o których wcześniej była mowa w pkt 2. nie świadczą o ujawnieniu się bezwzględnej przyczyny odwoławczej tam wskazanej. Co się zaś tyczy okoliczności wskazanych wcześniej w pkt 3. to zauważyć należy, że również i w tym wypadku nie wystąpiła w sprawie ogólnikowo podawana tam bezwzględna przyczyna odwoławcza wyłączenia sędziego z mocy prawa. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że – jak wynika z własnoręcznego podpisu – zarządzenie o przyjęciu apelacji z dnia 20 marca 1997 r. wydał sędzia M. W. zasiad ający w składzie Sądu Wojewódzkiego, który wydał orzeczenie z dnia 7 lutego 1996 r. Okoliczność ta nie może być jednak rozpoznawana w kontekście bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w powiązaniu z podstawami wyłączenia sędziego opisanymi w art. 40 § 1 k.p.k.

W szczególności nie wystąpiły przesłanki z art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem, jak już podnoszono, sędzia podlega wyłączeniu od udziału w sprawie, gdy brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone. Taka sytuacja nie odnosi się do sędziego M. W. Zasiadanie przez tego sędziego w składzie Sądu Wojewódzkiego [...] , który wydał orzeczenie w dniu 7 lutego 1996 r. nie eliminowało go jeszcze w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. od wydania zarządzenia o przyjęci u apelacji, skoro nie można wskazać żadnego orzeczenia, które zostało uchylone, w którego wydaniu brał udział ten sędzia.

Powyższe nie dotyczy również sędziego W. K., albowiem choć zasiadał on w pierwszym składzie Sądu (przed przekazaniem sprawy prokurator owi), to na tym etapie Sąd ten z jego udziałem nie wydał żadnego orzeczenia, a następnie nie należał on już do składu Sądu wydającego wyrok z dnia 7 lutego 1996 r. Analiza materiałów sprawy nie wskazuje na wystąpienie w omawianym tu kontekście żadnej z przyczyn wyłączenia sędziego wskazanych w art. 40 § 1 k.p.k., zwłaszcza, że apelacja została przecież przyjęta.

Odnosząc się wreszcie do sugerowanego przez skazanego wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. wobec orzeczenia względem niego kary dożywotniego pozbawienia wolności jako nieznanej ustawie, opisanej na wstępie w pkt 4., wskazać należy, że wywody w tym zakresie poczynił już Sąd Apelacyjny w [...] (k. 1034- 1040), a także Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt III KO 101/15 wydanego po rozpoznaniu wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania prawomocnie zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 11 czerwca 2016 r. (k. 1385). Zauważyć również należy, że okoliczności te analizował też obrońca wyznaczony z urzędu w sporządzonej opinii o braku podstaw do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania (k. 24 -36 akt SN w sprawie o sygn. III KO 42/16).

Do wszystkich przywołanych tu wywodów należy w tym miejscu jedynie odesłać jako przekonujących. Tym samym i w powyższym zakresie nie wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza opisana na wstępie w pkt 4. Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy nie dostrzegając wystąpienia w zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjneg o w [...] z dnia 11 czerwca 2016 r. postępowaniu bezwzględnych podstaw uchylenia orzeczenia, stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k.

Mając to wszystko na względzie, orzeczono jak na wstępie. kc