Postanowienie Sądu Najwyższego z 16 października 2018 r.

Wyrokiem z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt III K […] Z. D. został skazany za: - przestępstwo z art. 258 § 1 k.k., za które wymierzono mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności (pkt I. części dyspozytywnej wyroku), - przestępstwo z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 266 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., za które wymierzono mu karę (czterech) lat pozbawienia wolności oraz karę 100 (stu) stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 60 (sześćdziesiąt) zł, a na podstawie art. 45 § 1 k.k. orzeczono wobec niego przepadek korzyści majątkowej w wysokości 6300 zł osiągniętej z popełnionego przestępstwa (pkt XXXI i XXXII części dyspozytywnej wyroku), - za przestępstwo z art. 263 § 2 k.k., za które wymierzono mu karę roku pozbawienia wolności (pkt XXXIII części dyspozytywnej wyroku).

Na podstawie jednostkowych kar pozbawienia wolności orzeczono wobec Z. D. karę łączną 4 (czterech) lat i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności (pkt XXXIV części dyspozytywnej wyroku). Powyższy wyrok zawiera również inne rozstrzygnięcia, w tym dotyczące dowodów rzeczowych, zaliczenia na poczet orzeczonej kary okresu tymczasowego aresztowania, kosztów procesu oraz odpowiedzialności karnej innych oskarżonych.

Sąd Apelacyjny w […], po rozpoznaniu między innymi apelacji wywiedzionej przez obrońcę Z. D. , który zaskarżył opisany wyżej wyrok Sądu Okręgowego w K. „w całości, w zakresie w jakim odnosi się do Z. D. ”, w punkcie VI części dyspozytywnej wyroku z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa […] w stosunku do Z. D.: - zmienił rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku, modyfikując opis czynu, przy zastosowaniu przyjętej przez sąd pierwszej instancji kwalifikacji prawnej i tego samego co sąd pierwszej instancji wymiaru kary (VI.2), - zmienił rozstrzygnięcie zawarte w punkcie XXXI zaskarżonego wyroku w zakresie opisu czynu, kwalifikacji prawnej (poprzez wyeliminowanie z niej art. 65 § 1 k.k.) oraz wymiaru kary (poprzez obniżenie orzeczonej za ten czyn kary pozbawienia wolności do 3 (trzech) lat i 6 (sześciu) miesięcy (VI.3), - uchylił zawarte w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcie dotyczące orzeczonej wobec Z. D. kary łącznej (VI.1) i na podstawie kary jednostkowej wymierzonej w punkcie XXXIII zaskarżonego wyroku oraz kar jednostkowych pozbawienia wolności wymierzonych w punktach VI.2 i VI.3 orzekł wobec Z. D. karę łączną 4 lat pozbawienia wolności (VI.5), - uchylił zawarte w punkcie LXX zaskarżonego wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu dotyczące Z. D. i zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.600 (jeden tysiąc sześćset) złotych tytułem opłaty za obie instancje, zwalniając go od ponoszenia wydatków za postępowanie odwoławcze (VI.6), - orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego wyroku w pozostałej części dotyczącej oskarżonego Z. D. (VI.4).

Od wyroku Sądu Apelacyjnego kasację wywiódł między innymi obrońca Z. D. , który zaskarżył to orzeczenie w całości. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt IV KK 173/17, po rozpoznaniu kasacji wywiedzionych przez obrońcę skazanego Z. D. oraz obrońcę skazanego Z. S. Sąd Najwyższy, w składzie: SSN W. W., SSN A. R. i SSN M.B. , oddalił obie kasacje, obciążając skazanych kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w częściach na nich przypadających. W dniu 5 grudnia 2016 r. skazany Z. D. złożył osobisty wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa […], zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt III K […] .

Wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez uiszczenie od niego opłaty oraz sporządzenie i podpisanie go przez adwokata lub radcę prawnego, skazany uzupełnił braki jedynie częściowo. Uiścił bowiem wymaganą opłatę, ale nie przedłożył wniosku sporządzonego i podpisanego przez adwokata lub radcę prawnego. Powyższe spowodowało, że zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt IV KO 102/16, Przewodniczący IV Wydziału Izby Karnej Sądu Najwyższego SSN W. K. odmówił przyjęcia przedmiotowego wniosku. Zarządzenie to zostało przez skazanego Z. D. zaskarżone zażaleniem. Po rozpoznaniu wspomniane go środka odwoławczego Sąd Najwyższy, w składzie SSN A. R. , postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt IV KO 102/16, zaskarżone zarządzenie utrzymał w mocy.

Wnioskiem z dnia 19 lutego 2018 r. skazany Z. D. wystąpił do Sądu Najwyższego o „wznowienie w całości z urzędu postępowania o sygn. akt III K […] Sądu Okręgowego w K. oraz sygn. akt II AKa […] Sądu Apelacyjnego w […] , zakończonego wyrokiem, od którego została wniesiona kasacja o sygn. akt IV KK 173/17 zakończona wydaniem postanowienia w dniu 19 grudnia 2017 r. o jej oddaleniu”. Jako przesłankę wznowienia postępowania skazany wskazał bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., która miała zaistnieć w postępowaniu kasacyjnym, a polegać na tym, że w wydaniu postanowienia oddalającego kasację w sprawie IV KK 173/17 brał udział SSN A .R. , który w dniu 16 marca 2017 r. wziął udział w wydaniu postanowienia utrzymującego w mocy zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie IV KO 102/16.

Prokurator Prokuratury Krajowej pismem z dnia 1 sierpnia 2018 r. wniosła o stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki wznowienia postępowania z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Okoliczności przedmiotowej sprawy pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że brak jest podstaw do wznowienia z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa […], zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt III K [ …] . Na wstępie należy wskazać, że podniesiona przez skazanego kwestia, którą utożsamił on – zresztą całkowicie błędnie - z bezwzględną przyczyną odwoławczą – dotyczy postępowania kasacyjnego, które zakończyło się wydaniem postanowienia oddalającego kasację.

Zgodnie zaś z utrwalonym w judykaturze poglądem postanowienie, w którym Sąd Najwyższy oddala kasację, nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 544 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 in princ. k.p.k ., a to z uwagi na fakt, że w takim układzie procesowym nie dochodzi do naruszenia prawomocności orzeczenia, które zostało kasacją zaskarżone (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r., V KO 87/10, OSNwSK 2010, z. 1, poz. 2369). W powyższym kontekście jedynie na marginesie należy zaznaczyć, że sugerowana przez skazanego bezwzględna przyczyna odwoławcza nie zaistniała na etapie postępowania kasacyjnego.

Powoływany jako naruszony przepis art. 40 § 3 k.p.k. aktualnie stanowi bowiem, że sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o wznowienie, zaskarżonego w trybie kasacji lub objętego skargą nadzwyczajną, nie może orzekać co do tego wniosku, kasacji lub skargi. SSN A. R. nie brał zaś udziału ani w wydaniu wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa […] ani też w wydaniu poprzedzającego to orzeczenie wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt III K […].

Powyższe oznacza, że był on uprawniony nie tylko do rozpoznania, w dniu 16 marca 2017 r., zażalenia na zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa […] , ale i do merytorycznego rozpoznania, w dniu 19 grudnia 2017 r., kasacji wywiedzionej od tego orzeczenia. Okoliczność, że sędzia rozpoznawał zażalenie na zarządzenie o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania ani w świetle powołanego wyżej art. 40 § 3 k.p.k., ani w świetle innych przepisów kodeksu postępowania karnego, nie stanowi bowiem przyczyny wyłączającej tego sędziego z mocy prawa od rozpoznania kasacji wniesionej od orzeczenia prawomocnie kończącego to postępowanie.

Jak wynika z wcześniejszego wywodu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe, w rozumieniu powołanych regulacji, jest prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa […]. Badanie w toku postępowania wznowieniowego bezwzględnych przyczyn odwoławczych zaistniałych na etapie tegoż postępowania nie jest zaś w tym przypadku możliwe. Zgodnie z treścią art. 542 § 3 i 4 k.p.k. wznowienie postępowania z urzędu, które przypomnijmy może nastąpić tylko w razie stwierdzenia bezwzględnych przyczyn odwoławczych, nie jest dopuszczalne jeśli przyczyny te były przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji, a taki stan rzeczy zaistniał w przedmiotowej sprawie.

Sąd Najwyższy rozpoznający kasację w postępowaniu IV KK 173/17 badał, czy w toku postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa […] nie doszło do uchybień w postaci bezwzględnych przyczyn odwoławczych, czemu dał wyraz w treści uzasadnienia swego orzeczenia stwierdzając: „wbrew stanowisku obrońcy skazanego Z. D. orzeczenia Sądów obu instancji nie są dotknięte, którymkolwiek z uchybień zaliczanych do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych, które enumeratywnie zostały określone w art. 439 § 1 k.p.k.” (k. 19 uzasadnienia).

Zaakcentować w tym kontekście wypada, że w przepisie art. 542 § 4 k.p.k. chodzi nie tylko o sytuację, gdy „poprzednio w skardze kasacyjnej powoływano się na określoną okoliczność z art. 439 § 1 i SN nie uznał, by zaistniała ona realnie w danym postępowaniu, ale też, gdy nie powoływano się na nią, lecz SN wypowiedział się odnośnie do danej okoliczności, wskazując, iż z urzędu dostrzega kwestię bezwzględnej przyczyny odwoławczej, ale uznaje, że in concreto nie doszło jednak do tego uchybienia. Może to wynikać z treści uzasadnienia orzeczenia SN, ale też i z protokołu rozprawy czy posiedzenia, jeżeli odnotowano tam ustnie podawane motywy orzeczenia, gdy kasację uznano za oczywiście bezzasadną, odstępując od sporządzania na piśmie uzasadnienia postanowienia w tej materii ” (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Zakamycze 2003, komentarz do art. 542, teza 9).

Z uwagi na powyższe, orzeczono jak w pkt. 1 sentencji postanowienia, obciążając wydatkami postępowania wznowieniowego Skarb Państwa (pkt 2).