Sygn. akt SDI 10/18
WYROK
W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 maja 2018 r. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Rafał Malarski (sprawozdawca) SSN Piotr Mirek Protokolant Anna Kuras przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych radcy prawnego Piotra Karwata, w sprawie radcy prawnego R. K. , obwinionego z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. kasacji wniesionej przez obwinionego od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt WO- […] , zmieniającego orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w [ … ] z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt D […] , I. uchyla orzeczenia Sądów obu instancji i uniewinnia obwinionego; II. obciąża kosztami postępowania za pierwszą instancję Okręgową Izbę Radców Prawnych w [ … ]., kosztami postępowania odwoławczego Krajową Izbę Radców Prawnych, a kosztami postępowania kasacyjnego Skarb Państwa.
Uzasadnienie
Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w [ … ]., orzeczeniem z 7 lipca 2017 r., uznał radcę prawnego R.K. za winnego tego, że 20 listopada 2014 r. w [ … ]. , wykonując czynności zawodowe jako pełnomocnik dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, sporządzając pismo do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. , nadużył wolności słowa i pisma przez użycie w nim sformułowania „… działania pełnomocnika wierzyciela – radcy prawnego D.T. , który musiał Panu wskazać nieprawdziwy adres, a czego Pan nie sprawdził, to przynajmniej zwykła pomoc w wyłudzeniu”, to jest przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (dalej: u.r.p.) w zw. z art. 6 ust. 2 i art. 27 ust. 6 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego z 2007 r. (dalej: KERP), i za to na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 2 u.r.p. wymierzył obwinionemu karę nagany, a na podstawie art. 65 ust. 2e u.r.p. zobowiązał go do pisemnego przeproszenia pokrzywdzonego radcy prawnego w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.
Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. odwołania obwinionego, zmienił pierwszoinstancyjne orzeczenie przez dodanie do opisu czynu zwrotu „przekroczył granice rzeczowej potrzeby” i przez uchylenie rozstrzygnięcia o obowiązku przeproszenia pokrzywdzonego, utrzymując je w mocy w pozostałej części. Kasację od prawomocnego orzeczenia Sądu odwoławczego złożył obwiniony, zarzucając rażące naruszenie prawa: 1) art. 74 1 pkt 1 u.r.p. w zw. z art. 434 § 1 k.p.k.; 2) art. 11 ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 6 ust. 2 i art. 27 ust. 6 KERP; 3) art. 74 1 pkt 1 u.r.p. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. i art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.
Domagał się uchylenia orzeczeń Sądów obu instancji i uniewinnienia, ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. Obecny na rozprawie kasacyjnej Zastępca Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych wniósł o uwzględnienie kasacji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na zasadność zarzutu rażącego naruszenia zakazu reformationis in peius. Nie ulega wątpliwości, że opis czynu zawarty w orzeczeniu przypisującym radcy prawnemu winę musi odpowiadać kompletowi znamion przewinienia dyscyplinarnego – art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 74 1 pkt 1 u.r.p. (zob. post. SN z 26 października 2016 r., II KK 273/16). Jeżeli zatem wypowiedź radcy prawnego w piśmie sporządzonym w ramach wykonywania czynności zawodowych, nie naruszająca prawa, ma prowadzić do jego odpowiedzialności dyscyplinarnej, to w opisie czynu – w myśl art. 11 ust. 2 u.r.p. oraz art. 27 ust. 6 KERP z 2007 r., który stanowił powtórzenie przepisu ustawy – powinno znaleźć się stwierdzenie o przekroczeniu granic „rzeczowej potrzeby”.
Przy braku odwołania na niekorzyść nie jest dopuszczalne dokonanie w instancji odwoławczej korekty w tym zakresie, a więc uzupełnienie opisu czynu o ten brakujący element (zob. wyr. SN z 4 października 2017 r., SDI 12/17). Zabrania tego wyraźnie przepis art. 434 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 74 1 pkt 1 u.r.p. W niniejszej sprawie zaskarżone orzeczenie, w którym dokonano mniej korzystnych dla obwinionego ustaleń, nie mogło zatem się ostać. Ze względu z kolei na treść art. 443 k.p.k. w zw. z art. 74 1 pkt 1 k.p.k., który nie pozwala w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na wydanie w dalszym postępowaniu orzeczenia surowszego niż uchylone, gdy orzeczenie to zostało zaskarżone tylko na korzyść obwinionego (zob. post. SN z 12 maja 2016 r., II KK 474/15), wykluczone byłoby uzupełnienie także przez Sąd a quo opisu czynu o niezbędny do uznania obwinionego za winnego zwrot.
Zatem Sąd kasacyjny wzruszył również orzeczenie Sądu pierwszej instancji i – wobec niemożności wydania in concreto innego rozstrzygnięcia, jak tylko uniewinniającego – orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku (art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 74 1 pkt 1 u.r.p.). Uniewinnienie obwinionego pociągnęło za sobą konieczność obciążenia kosztami postępowania za obie instancje organów samorządu radcowskiego (art. 70 6 ust. 2 zd. 2 u.r.p.), a kosztami postępowania kasacyjnego Skarbu Państwa (art. 632 pkt 2 k.p.k.). 4
