Postanowienie Sądu Najwyższego z 30 lipca 2020 r.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt III K (…), A. P. została uznana za winną popełnienia ciągu 19 przestępstw z art. 310 § 1 i 2 k.k. i art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz jednego przestępstwa z art. 270 § 1 k.k., za co wymierzono jej karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Orzeczenie to, po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonej, utrzymane zostało w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II AKa (…). Wniesiona przez obrońcę skazanej kasacja od wyroku Sądu odwoławczego, oddalona została postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2019 r., sygn. akt V KK 347/19, jako oczywiście bezzasadna. Kończące postępowanie w sprawie orzeczenie Sądu Apelacyjnego zaskarżone zostało także złożonym przez obrońcę skazanej wnioskiem o wznowienie postępowania.

Powołując się na przepisy art. 540 § 1 pkt 2 lit. a k.p.k. w zw. z art. 547 § 2 i 3 k.p.k. skarżący wniósł o: „1.

Wznowienie na korzyść skazanej postępowania karnego zakończonego prawomocnym Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 24 stycznia 2 019 r., sygn. akt II AKa (…), a to wobec ujawnienia się po wydaniu orzeczenia nowych faktów i dowodów, wskazujących na to, że przypisane skazanej w wyroku Sądu Okręgowego w Ś. III Wydział Karny z dnia 26 października 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III K (…), utrzymanym w mocy przez Sąd Apelacyjny w (…) II Wydział Karny wyrokiem z dnia 24 stycznia 2019 r. w sprawie II AKa (…) czyny zabronione nie stanowiły przestępstwa (art. 31 § 1 k.k.); 2. uchylenie w/w wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II AKa (…), oraz wyroku Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt III K (…) i uniewinnienie oskarżonej od popełnienia zarzucanych jej czynów (art. 547 § 3 k.p.k.), ewentualnie uchylenie zaskarżonych w ramach wznowienia orzeczeń, tj. w/w wyroków (…) i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji – Sądowi Okręgowemu w Ś. do ponownego rozpoznania (art. 547 § 2 k.p.k.)”.

Powołując się na przepis art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p. k., skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, w tym opinii biegłych sądowych i prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 20 sierpnia 2019 r., sygn. akt I Ns (…), w przedmiocie ubezwłasnowolnienia skazanej, znajdujących się w aktach tej sprawy oraz prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt IV Ko (…), w przedmiocie wznowienia postępowania karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt I II K (…), dotyczącym A. P., znajdującego się w aktach wymienionej sprawy. Ponadto, stosownie do art. 544 § 3 k.p.k. obrońca wniósł o wyznaczenie przez Sąd posiedzenia w kwestii wznowienia, zawiadomienia obrońcy o jego terminie oraz dopuszczenie do udziału w tym posiedzeniu.

W pisemnym stanowisku z dnia 9 czerwca 2020 r. prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o oddalenie wniosku o wznowienie postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy skazanej nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności odnieść się należy do wniosku skarżącego o przeprowadzenie posiedzenia z udziałem stron. Stosownie do art. 544 § 3 k.p.k. w kwestii wznowienia postępowania sąd orzeka na posiedzeniu bez udziału stron, chyba że prezes sądu lub sąd postanowił inaczej. W związku z tym, że prezes właściwego sądu nie postanowił o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu z udziałem stron, kwestia ta uzależniona została od decyzji sądu rozpoznającego sprawę. Zważywszy na zawarte we wniosku o wznowienie postępowania podstawy wznowieniowe, w ocenie Sądu Najwyższego brak było podstaw do odstąpienia od zasady wynikającej z przywołanego na wstępie przepisu.

Wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na dowodach z dokumentów, które znane są stronom postępowania, co powoduje, że udział stron w posiedzeniu wznowieniowym nie znajduje uzasadnienia. W toku postępowania wznowieniowego Sąd Najwyższy przeprowadził dowody z: - akt sprawy o sygn. I Ns (…) Sądu Okręgowego w Ś., a w szczególności z opinii sądowej psychiatryczno – psychologicznej (k – 46 – 49) i postanowienia tego Sądu z dnia 20 sierpnia 2019 r. o częściowym ubezwłasnowolnieniu A. P., - z dołączonej do wniosku o wznowienie postępowania kopii postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 5 listopada 2019 r. o wznowieniu postępowania (k – 9 akt wznowieniowych Sądu Najwyższego), - z dołączonych do wniosku o wznowienie postępowania dokumentów (k – 10 – 12 akt SN).

Wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na twierdzeniu, że po wydaniu zaskarżonych wyroków ujawniły się nowe fakty i dowody wskazujące na to, że czyny przypisane skazanej nie stanowiły przestępstwa ze względu na niepoczytalność skazanej w chwili ich popełnienia. Stanowisko to oparte jest w głównej mierze na treści opinii sądowej sporządzonej na potrzeby postępowania o ubezwłasnowolnienie skazanej oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. o częściowym ubezwłasnowolnieniu A. P.. Przypomnieć trzeba, że w postępowaniu przygotowawczym w sprawie, w której wydano zaskarżone wnioskiem o wznowienie postępowania wyroki, A. P., słuchana jako podejrzana, podała, że przebywała na oddziale dziennym szpitala psychiatrycznego oraz nadal leczy się przychodni psychiatrycznej z powodu depresji (k – 546).

Organ procesowy uznał w związku z tym, że zaistniały wątpliwości co do poczytalności podejrzanej i postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2018 r. dopuścił dowód z opinii lekarzy psychiatrów M. W. i M. Ż. (k – 554). W związku z tym podejrzanej wyznaczono także obrońcę z urzędu. Opinia biegłych (k – 592 – 593) wydana została, jak wynika z jej treści, na podstawie przeprowadzonego badania stanu psychicznego podejrzanej, danych z wywiadu oraz informacji z akt sprawy. W aktach tych znajdowała się m.in. informacja z Krajowego Rejestru Karnego (k – 526), z której wynika, że A. P. była uprzednio kara na za przestępstwa podobne do zarzucanych jej w rozważanej sprawie, a także odpisy orzeczeń (k – 530 – 535). Biegli wskazali, że podejrzanej zarzuca się popełnienie dwudziestu przestępstw, do popełnienia których przyznała się.

W danych pochodzących z wywiadu podano informacje o wcześniejszym leczeniu psychiatrycznym podejrzanej (zaznaczono, że A. P. okazała kartę informacyjną z terapii w oddziale dziennym, z której wynika, że rozpoznano u niej zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane). W konsekwencji przepr owadzonego badania biegli stwierdzili, że podejrzana „nie cierpi na chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy lub inne zakłócenia czynności psychicznych o charakterze psychotycznym. Zaburzenia nastroju i zaburzenia lękowe stwierdzone u podejrzanej i leczone ambulatoryjnie oraz w oddziałach nie mają wpływu na stan poczytalności podejrzanej. W chwili popełnienia czynów miała zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 31 § 1 ani 31 § 2 k.k. Może uczestniczyć w postępowaniu, odpowiadać przed Sądem.

Może prowadzić swoją obronę w sposób samodzielny i rozsądny w przedmiotowym postępowaniu”. Opinia ta, sporządzona w dniu 12 czerwca 2018 r., nie została procesowo zakwestionowana, a skazana do zakończenia postępowania karnego w rozważanej sprawie, korzystała z pomocy obrońcy. W dniu 15 marca 2019 r. do Sądu Okręgowego w Ś. wpłynął wniosek pełnomocnika M. P., córki skazanej, o częściowe ubezwłasnowolnienie A. P. . W toku postępowania przeprowadzono dowód, z wydanej na zlecenie Sądu opinii sądowej psychiatryczno – psychologicznej.

W opinii tej, z dnia 9 czerwca 2019 r., wydanej przez psychiatrę M. Ż., jak się wydaje, jednego z dwóch biegłych opiniujących w sprawie karnej, i psycholog J. O. stwierdzono, że: - uczestniczka postępowania jest leczona z powodu zaburzeń depresyjnych i lękowych, mieszanych; jest uzależniona od impulsywnego brania kredytów, które zaciąga od kilku lat mimo strat materialnych i psychicznych; nie zastanawia się nad konsekwencjami swoich działań, jest bezradna i bezsilna wobec kompulsywnego brania kredytów; zaburzone są jej mechanizmy kontrolne nawyków i popędów; - stan zdrowia uczestniczki postępowania wymaga udzielenia jej pomocy do prowadzenia spraw; - stan zdrowia uczestniczki postępowania zezwala na stawanie przed sądem i składanie wyjaśnień.

W treści opinii przywołano informacje związane z leczeniem psychiatrycznym skazanej w okresie od 2013 do 2017 r., a nadto wskazano na zaświadczenie wystawione przez lekarza psychiatrę A. K. z dnia 17 kwietnia 2019 r., z którego wynika, że skazana przez ostatni rok nie zgłaszała się na wizyty u psychiatry, a „w ostatnim czasie stan pacjentki uległ pogorszeniu co związane jest z wyjawieniem (…) informacji o ogromnych długach (…) W zachowaniu i funkcjonowaniu widoczne mechanizmy z zakresu zaburzenia nawyków i popędów, mechanizmy uzależnienia oraz impulsywne branie kolejnych pożyczek z poczuciem napięcia przed tym działaniem i odczucia ulgi po nim” (zaświadczenie to zostało dołączone do wniosku o wznowienie postępowania k – 12 akt SN). Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Ś. częściowo ubezwłasnowolnił A. P. „z powodu zaburzeń depresyjnych i lękowych”.

Zdaniem autora wniosku o wznowienie postępowania, dowody zgromadzone w sprawie o wznowienie postępowania, a w szczególności opinia psychiatryczno – psychologiczna, stanowią podstawę do stwierdzenia, że po wydaniu zaskarżonego orzeczenia ujawniły nowe fakty i dowody prowadzące do wniosku, że skazana nie popełniła przypisanych jej przestępstw z powodu niepoczytalności. Sens skargi sprowadza się więc do stwierdzenia, że w trakcie postępowania karnego nieznane były fakty rzutujące na taką ocenę poczytalności sk azanej. Stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie. Wyrok skazujący A. P. oparty był m.in. na opinii biegłych psychiatrów, którzy: zapoznali się z aktami sprawy, w której znajdowały się dane o karalności i wcześniejsze wyroki skazujące, znali stawiane skazanej zarzuty, przeprowadzili wywiad i badanie, a nadto powołali się na dostępną im dokumentację medyczną.

Opinia wydana w sprawie o ubezwłasnowolnienie nie odnosi się wprost do kwestii poczytalności skazanej, choć wskazuje na jej bezradność i kompulsywność przy braniu kredytów oraz zaburzenie mechanizmów kontrolnych nawyków i popędów. Istotne, wszakże jest to, że została ona wydana w rok po opinii sporządzonej na potrzeby postępowania karnego i w rzeczywistości opiera się zasadniczo na takich samych przesłankach. Jedyne novum stanowi zaświadczenie wystawione przez psychiatrę A. K. , w znacznej mierze uwzględnione we wnioskach końcowych opinii, odnoszące się do stanu zdrowia skazanej po popełnieniu przypisanych jej przestępstw (ostanie z przestępstw popełnione zostało w kwietniu 2017 r., tymczasem z zaświadczenia wynika, że stan zdrowia skazanej pogorszył się w kwietniu 2019 r., kiedy to rodzina dowiedziała się o obciążających ją długach.).

Konkludując, stwierdzić trzeba, że: - wątpliwości co do poczytalności skazanej nie są nową okolicznością, ponieważ istniały już w fazie postępowania przygotowawczego i były brane pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy; - w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie nie rozstrzygano o poczytalności skazanej, a istnienie przesłanek do ubezwłasnowolnienia częściowego nie przesądza o niepoczytalności osoby ubezwłasnowolnionej; - podstawa opiniowania w sprawie o ubezwłasnowolnienie nie różniła się zasadniczo od podstawy opinii wydanej w sprawie karnej, w sporządzaniu której uczestniczył biegły psychiatra opiniujący w sprawie cywilnej; - we wniosku o wznowienie postępowania nie podniesiono żadnych istotnych zarzutów godzących, w perspektywie późniejszego pogorszenia się stanu zdrowia skazanej, w miarodajność i wiarygodność opinii ze sprawy karnej; trudno za uzasadnione uznać twierdzenia, iż opinia ta nie oddawała prawdziwego stanu rzeczy z tego powodu, że została wydana po jednorazowym badaniu i była lakoniczna, ponieważ ten sam zarzut można sformułować wobec opinii ze sprawy cywilnej.

Wniosku o wznowienie postępowania nie uzasadnia także powoływanie się na postanowienie Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 5 listopada 2019 r. w sprawie IV KO (…) o wznowieniu postępowania w sprawie Sądu Rejonowego w W. , sygn. akt III K (…). Jak łatwo zauważyć, podstawą wznowienia postępowania było stwierdzenie zaistnienia bezwzględnej przesłanki uchylenia orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że w związku z tym, że A. P. leczy się psychiatrycznie od 2013 r., a nadto została ona częściowo ubezwłasnowolniona, istniały uzasadnione wątpliwości co do jej poczytalności, co pociągało za sobą konieczność działania w postępowaniu karnym obrońcy urzędu. Postępowanie karne należało wznowić, ponieważ oskarżona, mimo istnienia z obiektywnego punktu widzenia uzasadnionych wątpliwości co do jej poczytalności nie miała obrońcy (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.).

W rozważanej sprawie opisana sytuacja nie wystąpiła, ponieważ po powzięciu wątpliwości co do poczytalności podejrzanej na etapie postępowania przygotowawczego, wyznaczono jej obrońcę z urzędu, który reprezentował A. P. aż do prawomocnego zakończenia postepowania karnego, a także sporządził kasację.

Kierując się powyższym orzeczono, jak w dyspozytywnej części postanowienia.