Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2025 r.

I

1. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: wnioskodawca, RPO) we wniosku z 22 marca 2016 r. zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją oraz Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: u.z.n.k.) w zakresie, w jakim przewidując odpowiedzialność karną za czyn nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy, odsyła do definicji zawartej w art. 16 u.z.n.k. 2 Wnioskodawca wskazał, że do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęły skargi na stosowanie zaskarżonego przepisu. Podkreślił on, że zaskarżony przepis znajduje się w rozdziale 4 ustawy, zatytułowanym „Przepisy karne”, zatem, tak jak pozostałe przepisy tego rozdziału, ma on na celu sankcjonowanie zachowań sprzecznych z pozostałymi przepisami ustawy oraz wyposażenie państwa w instrumenty do skutecznej walki i zapobiegania nieuczciwej konkurencji. Art. 25 ust. 2 u.z.n.k. przewiduje karalność czynów nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy lub sprzedaży, o której mowa w art. 17a u.z.n.k. Zwrócono przy tym uwagę, że zaskarżony przepis ma charakter wykroczeniowy, o czym decyduje wysokość sankcji za jego naruszenie oraz możliwość zastosowania kary aresztu, przewidzianej wyłącznie w katalogu kar za wykroczenia, nieznanej prawu karnemu sensu stricto. 3 Do pełnej rekonstrukcji zakresu penalizacji opisanego w tym przepisie należy uwzględnić treść art. 16 ust. 1 u.z.n.k., który zawiera katalog czynów będący czynami nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy. Zgodnie z tym przepisem czynami takimi są: 1) reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiająca godności człowieka; 2) reklama wprowadzająca klienta w błąd i mogąca przez to wpłynąć na jego decyzję co do nabycia towaru lub usługi; 3) reklama odwołująca się do uczuć klientów przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub łatwowierności dzieci; 4) wypowiedź, która, zachęcając do nabywania towarów lub usług, sprawia wrażenie neutralnej informacji; 5) reklama, która stanowi istotną ingerencję w sferę prywatności, w szczególności przez uciążliwe dla klientów nagabywanie w miejscach publicznych, przesyłanie na koszt klienta niezamówionych towarów lub nadużywanie technicznych środków przekazu informacji. Zdaniem wnioskodawcy źródłem wątpliwości konstytucyjnych związanych z art. 25 ust. 2 u.z.n.k. jest otwarty charakter powyższego katalogu, na co wskazuje użyte w art. 16 ust. 1 u.z.n.k. sformułowanie „w szczególności”. Oprócz tego, wnioskodawca wskazał, że ustawodawca posłużył się tam pojęciami nieostrymi o szerokim znaczeniu zarówno w języku prawniczym, jak i języku potocznym oraz klauzulami generalnymi. Jako przykłady wskazano sformułowania: „uchybiająca godności człowieka”, „wykorzystywanie przesądów”, „wykorzystywanie łatwowierności dzieci”, „sprawia wrażenie”, „stanowi istotną ingerencję w sferę prywatności”, „w szczególności przez uciążliwe dla klienta”, „nadużywanie technicznych środków przekazu informacji”. 4 Wnioskodawca zaznaczył, że dopuszczalny jest pewien margines ocen, niemożliwy do uniknięcia ze względu na posługiwanie się językiem naturalnym, jednakże powinien on być jak najwęższy. Zdaniem wnioskodawcy zaskarżony przepis nie jest w stanie sprostać temu kryterium – nie można bowiem w jego wypadku mówić o marginesie oceny wynikającym z niedoskonałości językowych. Problemem, według wnioskodawcy, jest tutaj odesłanie do przepisu nieostrego, posługującego się licznymi klauzulami generalnymi, mimo że przepis stanowiący typ czynu zabronionego dało się skonstruować bardziej precyzyjnie. 5 2. W piśmie z 3 stycznia 2017 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, wnosząc o stwierdzenie, że art. 25 ust. 2 u.z.n.k., w zakresie, w jakim przewidując odpowiedzialność karną za czyn nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy odsyła do definicji zawartej w art. 16 u.z.n.k., jest zgodny z art. 2 i 42 ust. 1 Konstytucji. W pozostałym zakresie Prokurator Generalny wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074). 6 3.

W piśmie z 26 stycznia 2017 r., w imieniu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, stanowisko zajął Marszałek Sejmu, wnosząc o stwierdzenie, że art. 25 ust. 2 u.z.n.k. w zakresie, w jakim określa odpowiedzialność karną za czyn nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy, jest niezgodny z art. 42 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji. W pozostałym zakresie Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ze względu na zbędność wydania wyroku. 7 4. W piśmie z 8 kwietnia 2025 r. wnioskodawca poinformował Trybunał Konstytucyjny o wycofaniu wniosku na podstawie art. 63 ust. 2 u.o.t.p.TK oraz art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2024 r. poz. 1264).

II

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 9 Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), cofnięcie wniosku powoduje konieczność umorzenia postępowania. 10 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wnioskodawca skutecznie wycofał wniosek – z zachowaniem wynikających z ustawy warunków. 11 Mając na uwadze wyżej przedstawione okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.