o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary
Ustawa z dnia 28 października 2002 r., tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1822, 50 artykułów. Obowiązuje. Historia tekstów jednolitych
Art. 1.
Ustawa określa zasady odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod
groźbą kary jako przestępstwa lub przestępstwa skarbowe oraz zasady postępowania w
przedmiocie takiej odpowiedzialności.
Art. 2.
1.
Podmiotem zbiorowym w rozumieniu ustawy jest Osoba prawnaJednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje osobowość prawną, np. Skarb Państwa, spółka akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością albo fundacja. Działa przez swoje organy.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu oraz jednostka organizacyjna
niemająca osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, z
wyłączeniem Skarb PaństwaPaństwo jako podmiot praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych dotyczących mienia państwowego, które nie należy do innych państwowych osób prawnych. Ma osobowość prawną.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, jednostek samorządu terytorialnego i ich związków.
2.
Podmiotem zbiorowym w rozumieniu ustawy jest również spółka handlowa z udziałem Skarbu
Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub związku takich jednostek, spółka kapitałowa
w organizacji, podmiot w stanie likwidacji oraz przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną,
a także zagraniczna jednostka organizacyjna.
Art. 3.
Podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności za czyn zabroniony, którym jest zachowanie
osoby fizycznej:
1)
działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub
obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania
kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego
obowiązku,
2)
dopuszczonej do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków
przez osobę, o której mowa w pkt 1,
3)
działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby,
o której mowa w pkt 1,
3a)
będącej przedsiębiorcą, który bezpośrednio współdziała z podmiotem zbiorowym w realizacji
celu prawnie dopuszczalnego
4)
(uchylony)
- jeżeli zachowanie to przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść,
chociażby niemajątkową.
Art. 4.
Podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności, jeżeli fakt popełnienia czynu zabronionego,
wymienionego w art. 16, przez osobę, o której mowa w art. 3, został potwierdzony prawomocnym
wyrokiem skazującym tę osobę, wyrokiem warunkowo umarzającym wobec niej postępowanie
karne albo postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, orzeczeniem o udzielenie
tej osobie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności albo orzeczeniem
sądu o umorzeniu przeciwko niej postępowania z powodu okoliczności wyłączającej ukaranie
sprawcy.
Art. 4a.
W przypadku popełnienia czynu zabronionego, wymienionego w art. 16 ust. 1 pkt 8, przez
osobę, o której mowa w art. 3, podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności niezależnie
od wydania wyroku albo orzeczenia, o których mowa w art. 4.
Art. 5.
Podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności, jeżeli do popełnienia czynu zabronionego
doszło w następstwie:
1)
co najmniej braku Należyta starannośćStaranność ogólnie wymagana w stosunkach danego rodzaju. Przy działalności gospodarczej ocenia się ją z uwzględnieniem zawodowego charakteru tej działalności.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w wyborze osoby fizycznej, o której mowa w
art. 3 pkt 2 lub 3, lub co najmniej braku należytego nadzoru nad tą osobą - ze strony
organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego;
2)
organizacji działalności podmiotu zbiorowego, która nie zapewniała uniknięcia popełnienia
czynu zabronionego przez osobę, o której mowa w art. 3 pkt 1 lub 3a, podczas gdy mogło
je zapewnić zachowanie należytej staranności, wymaganej w danych okolicznościach,
przez organ lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego.
Art. 6.
Odpowiedzialność albo brak odpowiedzialności podmiotu zbiorowego na zasadach określonych
w niniejszej ustawie nie wyłącza Odpowiedzialność cywilnaObowiązek poniesienia skutków naruszenia prawa lub niewykonania zobowiązania w sferze prawa prywatnego. Najczęściej polega na obowiązku naprawienia szkody albo spełnienia należnego świadczenia.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu za wyrządzoną SzkodaUszczerbek w majątku poszkodowanego. Obejmuje straty, które poniósł, i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Krzywda niemajątkowa jest objęta zadośćuczynieniem.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu,
odpowiedzialności administracyjnej ani indywidualnej odpowiedzialności prawnej sprawcy
czynu zabronionego.
Art. 7.
Wobec podmiotu zbiorowego sąd orzeka Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w wysokości od 1000 do 5 000 000
złotych, nie wyższą jednak niż 3 % przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym
popełniono czyn zabroniony będący podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego.
Art. 7a.
W przypadku określonym w art. 4a wobec podmiotu zbiorowego sąd orzeka Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu
w wysokości od 10 000 do 5 000 000 złotych.
Art. 8.
1.
Wobec podmiotu zbiorowego orzeka się PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu:
1)
przedmiotów pochodzących chociażby pośrednio z czynu zabronionego lub które służyły
lub były przeznaczone do popełnienia czynu zabronionego;
2)
Korzyść majątkowaPrzysporzenie zwiększające majątek albo pozwalające uniknąć wydatku. W prawie karnym może stanowić cel, skutek lub przedmiot czynu zabronionego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu pochodzącej chociażby pośrednio z czynu zabronionego;
3)
równowartości przedmiotów lub korzyści majątkowej pochodzących chociażby pośrednio
z czynu zabronionego.
2.
Przepadku wymienionego w ust. 1 nie orzeka się, jeżeli przedmiot, korzyść majątkowa
lub ich równowartość podlega zwrotowi innemu uprawnionemu podmiotowi.
Art. 9.
1.
Wobec podmiotu zbiorowego można orzec:
1)
zakaz promocji lub reklamy prowadzonej działalności, wytwarzanych lub sprzedawanych
wyrobów, świadczonych usług lub udzielanych świadczeń;
2)
zakaz korzystania z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego środkami
publicznymi;
2a)
zakaz dostępu do środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, 1572 i 1717) - w przypadku skazania osoby, o której mowa w art. 3, za przestępstwo, o którym mowa
w art. 9 lub art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania
pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1745);
3)
zakaz korzystania z pomocy organizacji międzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska
jest członkiem;
4)
zakaz ubiegania się o Zamówienie publiczneUmowa odpłatna zawierana między zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są roboty budowlane, dostawy albo usługi. Jest udzielana na zasadach określonych w przepisach o zamówieniach publicznych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu;
5)
(uchylony)
6)
podanie wyroku do publicznej wiadomości.
2.
Zakazy, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, orzeka się na okres od 1 roku do lat 5; orzeka
się je w latach.
2a.
W przypadku skazania osoby, o której mowa w art. 3, za przestępstwo, o którym mowa
w art. 9 lub art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania
pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sąd może zasądzić na rzecz Skarb PaństwaPaństwo jako podmiot praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych dotyczących mienia państwowego, które nie należy do innych państwowych osób prawnych. Ma osobowość prawną.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu kwotę stanowiącą równowartość środków
publicznych, o których mowa w ust. 1 pkt 2a, otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających
wydanie wyroku albo orzeczenia, o którym mowa w art. 4.
3.
(uchylony)
Art. 10.
Orzekając Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, zakazy lub podanie wyroku do publicznej wiadomości, sąd
uwzględnia w szczególności wagę nieprawidłowości w wyborze lub nadzorze, o których
mowa w art. 5, rozmiary korzyści uzyskanej lub możliwej do uzyskania przez podmiot
zbiorowy, jego sytuację majątkową, społeczne następstwa ukarania oraz wpływ ukarania
na dalsze funkcjonowanie podmiotu zbiorowego.
Art. 11.
1.
Orzekając Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, sąd uwzględnia PrawomocnośćCecha orzeczenia, którego nie można zaskarżyć zwykłym środkiem odwoławczym. Prawomocne orzeczenie co do zasady wiąże strony, sąd i inne organy w zakresie objętym rozstrzygnięciem.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu o nałożeniu
na podmiot zbiorowy odpowiedzialności posiłkowej za karę grzywny lub ściągnięcie równowartości
pieniężnej przepadku przedmiotów orzeczone wobec osoby fizycznej, o której mowa w
art. 3, za przestępstwo skarbowe.
2.
Orzekając przepadek korzyści majątkowej lub jej równowartości, sąd uwzględnia prawomocne
orzeczenie wydane na podstawie art. 24 § 5 Kodeksu karnego skarbowego, nakładające na podmiot zbiorowy obowiązek zwrotu korzyści majątkowej osiągniętej
w wyniku przestępstwa osoby fizycznej, o której mowa w art. 3.
Art. 12.
W szczególnie uzasadnionych wypadkach, gdy czyn zabroniony stanowiący podstawę odpowiedzialności
podmiotu zbiorowego nie przyniósł temu podmiotowi korzyści, sąd może odstąpić od orzeczenia
Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, poprzestając na orzeczeniu PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, zakazu lub podania wyroku do
publicznej wiadomości, z zastrzeżeniem przepisów art. 8 ust. 2 i art. 11.
Art. 13.
Jeżeli przed upływem 5 lat od orzeczenia Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu zostanie ponownie popełniony
czyn zabroniony stanowiący podstawę odpowiedzialności podmiotu zbiorowego, wobec tego
podmiotu można orzec karę pieniężną w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia
zwiększonego o połowę.
Art. 14.
Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, zakazów ani podania wyroku do publicznej wiadomości nie
orzeka się wobec podmiotu zbiorowego, jeżeli od dnia wydania orzeczenia, o którym
mowa w art. 4, upłynęło 10 lat.
Art. 15.
Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, zakazów ani podania wyroku do publicznej wiadomości nie
wykonuje się, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku stwierdzającego odpowiedzialność
podmiotu zbiorowego za czyn zabroniony pod groźbą kary upłynęło 10 lat.
Art. 15a.
Egzekucję środka, o którym mowa w art. 9 ust. 2a, prowadzi naczelnik urzędu skarbowego
właściwy ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji w trybie przepisów o Postępowanie egzekucyjnePostępowanie prowadzące do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Może dotyczyć należności pieniężnych albo obowiązków o charakterze niepieniężnym.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w administracji. W celu wykonania środka sąd niezwłocznie po uprawomocnieniu
się wyroku, o którym mowa w art. 9 ust. 2a, przesyła organowi egzekucyjnemu jego odpis
lub wyciąg.
Art. 16.
1.
Podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności na podstawie ustawy, jeżeli osoba, o której
mowa w art. 3, popełniła przestępstwo:
1)
przeciwko obrotowi gospodarczemu, określone w:
a)
art. 296, art. 297-306c oraz art. 308 Kodeksu karnego,
b)
art. 430-440 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
(Dz. U. z 2024 r. poz. 838 i 1565),
c)
art. 87-98 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach
(Dz. U. z 2024 r. poz. 708),
d)
art. 171 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 i 1685),
e)
art. 303-305 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo Własność przemysłowaOgół praw dotyczących między innymi wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych i oznaczeń geograficznych. Prawa te powstają i są chronione na zasadach określonych w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1170),
f)
art. 585-592 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 18 i 96),
g)
art. 33 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami
i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania
międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1582),
h)
art. 133, art. 136 i art. 139 ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności
gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją
oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1743),
i)
(uchylona)
j)
art. 63-63c ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych
do użytku cywilnego
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2378);
2)
przeciwko obrotowi pieniędzmi i Papiery wartościoweDokumenty lub zapisy, z którymi prawo wiąże określone prawa majątkowe, a ich realizacja albo przeniesienie następuje na zasadach właściwych dla danego papieru. Mogą mieć postać dokumentową albo zdematerializowaną.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, określone w:
a)
art. 310-314 Kodeksu karnego,
b)
art. 178-183 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi
(Dz. U. z 2024 r. poz. 722),
c)
art. 37 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych
(Dz. U. z 2023 r. poz. 110),
d)
art. 99-101 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania
instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 620),
e)
art. 37-41 ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć
gospodarczych i pomocy kredytobiorcom
(Dz. U. z 2024 r. poz. 984);
3)
ŁapownictwoOkreślenie przestępstw polegających na przyjmowaniu, żądaniu, udzielaniu albo obiecywaniu korzyści majątkowej lub osobistej w związku z pełnioną funkcją albo działalnością gospodarczą.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu i płatnej protekcji, określone w:
a)
art. 228-230a, art. 250a i art. 296a Kodeksu karnego,
b)
art. 192b i art. 192c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 146, 858, 1222, 1593 i 1615),
c)
art. 46-48 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1488);
4)
przeciwko ochronie informacji, określone w art. 267-269b Kodeksu karnego;
5)
przeciwko wiarygodności dokumentów, określone w art. 270-273 Kodeksu karnego;
6)
przeciwko mieniu, określone w art. 286 i 287 oraz w art. 291-293 Kodeksu karnego;
7)
przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, określone w art. 199-200b i art. 202-204 Kodeksu karnego;
8)
przeciwko środowisku, określone w:
a)
rozdziale XXII Kodeksu karnego,
b)
art. 31-34 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach
(Dz. U. z 2022 r. poz. 1816),
c)
(uchylona)
d)
art. 58-61 i art. 64 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach i organizmach
genetycznie zmodyfikowanych
(Dz. U. z 2022 r. poz. 546),
e)
art. 37b ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
(Dz. U. z 2024 r. poz. 416),
f)
art. 127a i art. 128a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1478),
g)
art. 52 i art. 53 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę
ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych
(Dz. U. z 2020 r. poz. 2065),
h)
art. 35a ustawy z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez
statki
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1072 oraz z 2024 r. poz. 834);
9)
przeciwko ludzkości określone w art. 119 Kodeksu karnego oraz przeciwko wolności i porządkowi publicznemu, określone w art. 189a i w art. 252, art. 255, art. 256-258, art. 263 oraz w art. 264 i art. 264a
Kodeksu karnego;
9a)
przeciwko rodzinie i opiece określone w art. 211a Kodeksu karnego;
9b)
określone w art. 55 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
(Dz. U. z 2023 r. poz. 102);
10)
określone w art. 23-24b ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
(Dz. U. z 2022 r. poz. 1233);
11)
przeciwko własności intelektualnej, określone w art. 115-1181 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2509 oraz z 2024 r. poz. 1222 i 1254);
12)
o charakterze terrorystycznym oraz określone w art. 165a i art. 255a Kodeksu karnego;
13)
określone w art. 53, art. 55 ust. 1 i 3, art. 56 ust. 1 i 3, art. 57, art. 58, art. 59 ust. 1
i 2, art. 61, art. 62 ust. 1 i 2, art. 63, art. 64 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.
o przeciwdziałaniu narkomanii
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1939);
14)
określone w art. 124-126, art. 127, art. 127a, art. 129, art. 129a, art. 130-132c i art. 132e
ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne
(Dz. U. z 2024 r. poz. 686);
15)
określone w art. 58 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych
(Dz. U. z 2023 r. poz. 616);
16)
określone w art. 45-51 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych
i wymianie danych gospodarczych
(Dz. U. z 2023 r. poz. 2160 oraz z 2024 r. poz. 1597);
17)
określone w art. 9 i art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania
pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
18)
określone w art. 57g ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne
(Dz. U. z 2024 r. poz. 266, 834 i 859);
19)
określone w art. 168f-168h ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
(Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, z późn. zm.);
20)
określone w art. 62 ustawy z dnia 20 maja 2021 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego
lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym
(Dz. U. z 2024 r. poz. 695);
21)
określone w art. 449 ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. - Prawo komunikacji elektronicznej
(Dz. U. poz. 1221).
2.
Podmiot zbiorowy podlega również odpowiedzialności na podstawie ustawy, jeżeli osoba,
o której mowa w art. 3, popełniła przestępstwo skarbowe:
1)
przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji lub subwencji, określone
w art. 54 § 1 i 2, art. 55 § 1 i 2, art. 56 § 1 i 2, art. 58 § 2 i 3, art. 59 § 1-3,
art. 60 § 1-3, art. 61 § 1, art. 62 § 1-4, art. 63 § 1-4, art. 64 § 1, art. 65 § 1-3,
art. 66 § 1, art. 67 § 1 i 2, art. 68 § 1, art. 69 § 1-3, art. 70 § 1-4, art. 71-72,
art. 73 § 1, art. 73a § 1 i 2, art. 74 § 1-3, art. 75 § 1 i 2, art. 76 § 1 i 2, art.
77 § 1 i 2, art. 78 § 1 i 2, art. 80 § 1-3, art. 80a § 1, art. 82 § 1 oraz art. 83
§ 1 Kodeksu karnego skarbowego;
2)
przeciwko obowiązkom celnym oraz zasadom obrotu z zagranicą towarami i usługami, określone
w art. 85 § 1 i 2, art. 86 § 1-3, art. 87 § 1-3, art. 88 § 1 i 2, art. 89 § 1 i 2, art.
90 § 1 i 2, art. 91 § 1-3, art. 92 § 1 i 2, art. 93, 94 § 1 i 2 oraz art. 95 § 1 Kodeksu
karnego skarbowego;
3)
przeciwko obrotowi dewizowemu, określone w art. 97 § 1-3, art. 98 § 1, art. 99 § 1 i 2, art. 101 § 1, art. 102 § 1, art. 103
§ 1, art. 104 § 1, art. 105 § 1, art. 106 § 1, art. 106a § 1, art. 106b § 1, art.
106c § 1, art. 106d § 1, art. 106i § 1 oraz art. 106j § 1 Kodeksu karnego skarbowego;
4)
przeciwko organizacji gier hazardowych, określone w art. 107 § 1-3, art. 107a § 1, art. 108, art. 109, art. 110 i art. 110a Kodeksu karnego
skarbowego.
Art. 21.
1.
W postępowaniu karnym albo w postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe przeciwko
osobie, o której mowa w art. 3, o czyn zabroniony określony w art. 16, jeżeli zachodzi
uzasadnione podejrzenie, że przyniósł on lub mógł przynieść podmiotowi zbiorowemu
korzyść, chociażby niemajątkową, podmiot ten może zgłosić udział swojego przedstawiciela
w postępowaniu przed sądem, nie później niż przed zamknięciem przewodu sądowego w
pierwszej instancji.
2.
Przedstawicielem podmiotu zbiorowego nie może być osoba, o której mowa w art. 3, przeciwko
której toczy się postępowanie karne albo postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe.
3.
Zgłoszenie udziału przedstawiciela podmiotu zbiorowego następuje w formie pisemnej.
Przepisy art. 119 i 120 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.
4.
Jeżeli w Postępowanie przygotowawczeEtap postępowania karnego poprzedzający wniesienie aktu oskarżenia, prowadzony w formie śledztwa albo dochodzenia. Jego celem jest ustalenie, czy doszło do przestępstwa, wykrycie sprawcy i zebranie dowodów.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu zostanie ustalony podmiot, o którym mowa w ust.
1, należy niezwłocznie powiadomić ten podmiot o przysługujących mu uprawnieniach i
obowiązkach, o których mowa w ust. 1-3 oraz w art. 21a.
5.
Jeżeli podmiot, o którym mowa w ust. 1, zostanie ustalony w postępowaniu przed sądem
pierwszej instancji, przed zamknięciem przewodu sądowego, przepis ust. 4 stosuje się
odpowiednio.
Art. 21a.
1.
W postępowaniu sądowym, po zgłoszeniu w nim udziału przedstawiciela podmiotu zbiorowego,
podmiotowi temu przysługują uprawnienia określone w art. 156, art. 167, art. 171 § 2, art. 341 § 1, art. 343 § 5, art. 343a, art. 350
§ 2 pkt 2, art. 352, art. 396 § 3, art. 406, art. 422 § 1, art. 423 § 2, art. 425,
art. 444, art. 457 § 2 i art. 459 Kodeksu postępowania karnego.
2.
Sąd może przesłuchać przedstawiciela podmiotu zbiorowego w charakterze świadka. Osoba
ta może odmówić zeznań. Przepisy art. 72, art. 75, art. 87 i art. 89 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.
3.
W przypadku skorzystania z uprawnienia określonego w art. 171 § 2 lub art. 406 § 1 Kodeksu postępowania karnego przedstawiciel podmiotu zbiorowego może, uwzględniając kolejność wskazaną w art. 370 § 1 oraz w art. 406 § 1 Kodeksu postępowania karnego, odpowiednio zadawać pytania stronom lub zabrać głos po zamknięciu przewodu sądowego
przed wystąpieniem obrońcy oskarżonego.
Art. 22.
Do postępowania w sprawie odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione
pod groźbą kary stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. Nie stosuje się jednak przepisów
Kodeksu postępowania karnego o Oskarżyciel prywatnyPokrzywdzony, który wnosi i popiera oskarżenie w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego. W takim postępowaniu zasadniczo zastępuje oskarżyciela publicznego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, przedstawicielu społecznym, Postępowanie przygotowawczeEtap postępowania karnego poprzedzający wniesienie aktu oskarżenia, prowadzony w formie śledztwa albo dochodzenia. Jego celem jest ustalenie, czy doszło do przestępstwa, wykrycie sprawcy i zebranie dowodów.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu,
postępowaniach szczególnych oraz o postępowaniu karnym w sprawach podlegających orzecznictwu
sądów wojskowych.
Art. 23.
Ciężar dowoduObowiązek wykazania faktu, z którego osoba wywodzi skutki prawne. Niewykazanie faktu obciąża co do zasady tę stronę, która powołuje się na ten fakt.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu spoczywa na tym, kto dowód zgłasza.
Art. 24.
1.
W sprawach odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary
orzeka w pierwszej instancji sąd rejonowy, w którego okręgu popełniono czyn zabroniony,
a jeżeli czyn taki popełniono w okręgu kilku sądów, na polskim statku wodnym lub powietrznym
albo za granicą - sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się siedziba podmiotu zbiorowego,
a w przypadku zagranicznej jednostki organizacyjnej - siedziba jej przedstawiciela
w Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Środki odwoławczeŚrodki zaskarżenia służące kontroli nieprawomocnych orzeczeń przez sąd wyższej instancji. W postępowaniu karnym należą do nich apelacja i zażalenie.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu od wyroków oraz orzeczeń i zarządzeń zamykających drogę do wydania
wyroku rozpoznaje sąd okręgowy właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego, a środki odwoławcze od pozostałych postanowień, zarządzeń i czynności - sąd rejonowy
w innym równorzędnym składzie.
Art. 25.
Sąd apelacyjny, na wniosek sądu rejonowego, może przekazać do rozpoznania sądowi okręgowemu,
jako sądowi pierwszej instancji, sprawę ze względu na jej szczególną wagę lub zawiłość.
Przepis art. 24 ust. 2 stosuje się odpowiednio do sądu apelacyjnego lub okręgowego.
Art. 26.
W celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, jeszcze przed jego wszczęciem,
można wystąpić do Właściwość sąduUstawowo określona kompetencja sądu do rozpoznania danej sprawy. Może zależeć między innymi od rodzaju sprawy, jej wartości, miejsca lub etapu postępowania.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu na mieniu
podmiotu zbiorowego grożącej Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu.
Art. 26a.
1.
W postępowaniu w sprawie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego lub w postępowaniu
karnym albo postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe przeciwko osobie, o której
mowa w art. 3, o czyn zabroniony określony w art. 16, sąd może zastosować wobec podmiotu
zbiorowego środek zapobiegawczy w postaci zakazu łączenia się, podziału lub przekształcenia
się podmiotu zbiorowego, zakazu ubiegania się o Zamówienie publiczneUmowa odpłatna zawierana między zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są roboty budowlane, dostawy albo usługi. Jest udzielana na zasadach określonych w przepisach o zamówieniach publicznych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu na czas trwania
tych postępowań, a także obciążania w tym czasie bez zgody sądu swojego majątku lub
zbywania bez takiej zgody określonych przez sąd składników majątkowych.
2.
Na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego przysługuje zażalenie.
3.
Okres wykonywania środka zapobiegawczego w postaci zakazu ubiegania się o zamówienia
publiczne na czas trwania postępowania zalicza się do okresu, na który orzeczono zakaz,
o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 4.
4.
W przypadku zastosowania środka zapobiegawczego w postaci zakazu ubiegania się o zamówienia
publiczne na czas trwania postępowania, przy orzekaniu zakazu, o którym mowa w art.
9 ust. 1 pkt 4, nie stosuje się przepisu art. 14.
Art. 27.
1.
Postępowanie wszczyna się na wniosek prokuratora lub pokrzywdzonego, z zastrzeżeniem
ust. 2.
2.
W sprawach, w których podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego jest czyn zabroniony
uznany przez ustawę za Czyn nieuczciwej konkurencjiDziałanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża albo narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Ustawa wskazuje przykładowe postacie takich czynów.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, postępowanie wszczyna się również
na wniosek Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Art. 28.
Wniosek złożony przez pokrzywdzonego powinien być sporządzony i podpisany przez osobę
uprawnioną do obrony według przepisów o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych.
Art. 29.
Wniosek powinien zawierać:
1)
oznaczenie wnioskodawcy oraz jego adres dla doręczeń;
2)
oznaczenie podmiotu zbiorowego oraz jego adres dla doręczeń;
3)
dokładne określenie czynu zabronionego stanowiącego podstawę odpowiedzialności podmiotu
zbiorowego, z uwzględnieniem okoliczności, o których mowa w art. 3 i 5;
4)
wskazanie PrawomocnośćCecha orzeczenia, którego nie można zaskarżyć zwykłym środkiem odwoławczym. Prawomocne orzeczenie co do zasady wiąże strony, sąd i inne organy w zakresie objętym rozstrzygnięciem.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub innego orzeczenia, o którym mowa w art. 4, wraz
z oznaczeniem sądu lub organu, który wydał to orzeczenie;
5)
wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy;
6)
uzasadnienie;
7)
wykaz dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się wnioskodawca.
Art. 30.
Z wnioskiem przesyła się sądowi odpis orzeczenia, o którym mowa w art. 4, wraz z uzasadnieniem,
jeżeli je sporządzono.
Art. 31.
Wniosek podlega wstępnej kontroli sądu; przepisy Kodeksu postępowania karnego o wstępnej kontroli oskarżenia stosuje się odpowiednio, z tym że udział stron w posiedzeniu
nie jest obowiązkowy.
Art. 32.
Jeżeli wniosek w tej samej sprawie złożyli prokurator i pokrzywdzony, rozpoznaniu
podlega wniosek prokuratora; sąd orzeka o dopuszczeniu pokrzywdzonego do udziału w
postępowaniu obok prokuratora, chyba że sprzeciwia się temu interes wymiaru sprawiedliwości;
art. 53 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.
Art. 33.
1.
W imieniu podmiotu zbiorowego w postępowaniu występuje osoba wchodząca w skład organu
uprawnionego do reprezentowania tego podmiotu.
2.
Podmiot zbiorowy może ustanowić obrońcę spośród radców prawnych lub adwokatów.
3.
Osoba, o której mowa w ust. 1, ma prawo składania wyjaśnień, może jednak bez podania
powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień.
Osoba ta ma prawo składania wyjaśnień do każdego dowodu przeprowadzonego na rozprawie.
4.
W imieniu podmiotu zbiorowego w postępowaniu nie może występować osoba, o której mowa
w art. 3.
5.
W przypadku wyznaczenia przez podmiot zbiorowy osoby, o której mowa w art. 3, sąd
wzywa podmiot zbiorowy do wskazania, w terminie 30 dni, innej osoby, która będzie
występowała w postępowaniu w jego imieniu.
6.
W razie niewyznaczenia w terminie innej osoby, o której mowa w ust. 5, albo gdy nie
działają organy uprawnione do reprezentowania podmiotu zbiorowego, sąd wyznacza temu
podmiotowi obrońcę z urzędu, spośród osób wymienionych w ust. 2.
Art. 34.
1.
W rozprawie mogą wziąć udział: wnioskodawca, pokrzywdzony Dopuszczenie do udziału w postępowaniuUznanie przez właściwy organ lub sąd, że dany podmiot może uczestniczyć w postępowaniu. Przesłanki i znaczenie dopuszczenia zależą od rodzaju postępowania.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu obok prokuratora, przedstawiciel podmiotu zbiorowego i jego obrońca.
2.
Nieusprawiedliwione niestawiennictwo strony nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.
Art. 35.
Dowody dopuszcza się na wniosek stron, a w uzasadnionych wypadkach także z urzędu;
niedopuszczalny jest dowód oczywiście zmierzający do przedłużenia postępowania.
Art. 36.
1.
Sąd rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne w granicach wniosku; orzeczenia,
o których mowa w art. 4, są jednak wiążące.
2.
Powaga rzeczy osądzonejSkutek prawomocnego orzeczenia polegający na tym, że nie można ponownie rozpoznawać tej samej sprawy między tymi samymi stronami.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu lub zawisłość sprawy ustala się wyłącznie według czynu zabronionego,
za który podmiot zbiorowy poniósł albo ma ponieść odpowiedzialność.
Art. 37.
1.
Sąd może odczytywać na rozprawie głównej protokoły przesłuchań świadków, oskarżonych
i obwinionych, a także zawiadomienia o przestępstwie sporządzone w postępowaniu prowadzonym
na podstawie odrębnych przepisów.
2.
Wolno również odczytywać na rozprawie protokoły oględzin, przeszukania i zatrzymania
rzeczy, Opinia biegłegoŚrodek dowodowy sporządzany przez osobę mającą wiadomości specjalne, gdy do wyjaśnienia sprawy potrzebna jest wiedza wykraczająca poza doświadczenie sądu. Sąd ocenia opinię jak każdy inny dowód.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, instytutów, zakładów lub instytucji oraz wszelkie Dokument urzędowyDokument sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony organ państwowy lub inny podmiot wykonujący zadania publiczne. Stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu złożone w postępowaniu prowadzonym na podstawie odrębnych przepisów.
3.
Jeżeli Czynności procesoweDziałania uczestników postępowania albo organu procesowego wywołujące skutki przewidziane przez prawo procesowe, na przykład wniesienie pozwu, złożenie wniosku lub wydanie postanowienia.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu była utrwalona za pomocą stenogramu lub urządzenia rejestrującego
dźwięk lub obraz, zapis taki można również odtworzyć na rozprawie.
Art. 38.
1.
Protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie można uznać bez ich odczytania
za ujawnione w całości lub części; należy je jednak odczytać, jeżeli którakolwiek
ze stron tego zażąda.
2.
Żądanie strony, której protokół lub dokument nie dotyczy, nie stoi na przeszkodzie
uznaniu tego protokołu lub dokumentu za ujawnione bez ich odczytania.
Art. 39.
Od wyroku sądu pierwszej instancji wnioskodawcy i podmiotowi zbiorowemu przysługuje
apelacja.
Art. 40.
Kasacja może być wniesiona przez strony oraz przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika
Praw Obywatelskich.
Art. 41.
1.
W sprawach dotyczących odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione
pod groźbą kary sąd i prokurator udzielają pomocy prawnej na wniosek właściwego organu
państwa obcego.
2.
W sprawach, w których czynem zabronionym jest czyn uznany przez ustawę za Czyn nieuczciwej konkurencjiDziałanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża albo narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Ustawa wskazuje przykładowe postacie takich czynów.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, pomocy prawnej udziela również Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Art. 42.
Do wykonania orzeczonej Kara pieniężnaSankcja polegająca na obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Może być karą administracyjną, podatkową albo sankcją przewidzianą w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, zakazów oraz podania wyroku do
publicznej wiadomości stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu karnego wykonawczego dotyczące wykonania grzywny, przepadku, zakazów oraz podania wyroku do publicznej
wiadomości, przy czym kara pieniężna jest płatna z przychodu podmiotu zbiorowego.
Art. 43.
Zatarcie orzeczenia stwierdzającego odpowiedzialność podmiotu zbiorowego za czyn zabroniony
pod groźbą kary następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania
albo PrzedawnienieUpływ terminu, po którym roszczenie majątkowe nadal istnieje, ale dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia. Sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu Wykonanie karyRealizacja prawomocnie orzeczonej kary zgodnie z przepisami prawa karnego wykonawczego. Obejmuje wykonywanie kar oraz związanych z nimi obowiązków i środków.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu pieniężnej, PrzepadekŚrodek polegający na pozbawieniu sprawcy własności określonego przedmiotu, korzyści majątkowej albo jej równowartości na rzecz Skarbu Państwa. Może być środkiem karnym albo skutkiem przewidzianym w przepisach szczególnych.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu, zakazów oraz podania wyroku
do publicznej wiadomości.
Art. 47.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie upoważnień zmienionych niniejszą
ustawą zachowują moc przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są z nią sprzeczne.
Art. 48.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia.
