Wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2018 r.

Powód oznaczony jako B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w [...] (dalej: „ B. ”), reprezentowany przez pełnomocnika na mocy pełnomocnictwa udzielonego przez syndyka masy upadłości B., pozwem z dnia 23 marca 2012 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego A. K. kwoty 417 687,17 zł z ustawowymi odsetkami, składającej się z należności głównej w wysokości 412 629,14 zł oraz odsetek ustawowych od kwoty 96 608,18 zł w wysokości 5 058,03 zł. Wskazał, że kwota główna obejmuje sumę kwoty 96 608,18 zł, będącej równowartością w złotych kwoty 22 028,50 Euro, wypłaconej przez powoda w części pozwanemu, a w części wskazanej przez pozwanego osobie trzeciej, jako zaliczki na poczet umowy kontraktacji, oraz kwoty 316 020,96 zł, będącej równowartością w złotych kwoty 76 400,00 Euro, stanowiącej odszkodowanie za nienależyte wykonanie tej umowy przez pozwanego.

W toku postępowania powód pismem z dnia 29 października 2014 r. zgłosił w ramach zmiany powództwa żądanie ewentualne, domagając się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego kwoty 98 428,50 Euro z ustawowymi odsetkami, liczonymi od kwot i terminów wskazanych w tym piśmie. Następnie w piśmie procesowym z dnia 22 maja 2015 r., uwzględniając sporządzoną w toku postępowania opinię biegłego, powód ograniczył żądanie główne do kwoty 205 345,73 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot i dat wskazanych w tym piśmie, a żądanie ewentualne do kwoty 48 078,66 Euro z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwot i dat wskazanych w tym piśmie.

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w [...] zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 205 345,46 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 marca 2012 r. do dnia zapłaty (pkt I), oddalił powództwo o zapłatę 0,27 zł (pkt II), w pozostałej części umorzył postępowanie w sprawie (pkt III) oraz rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt IV). Apelację od wyroku z dnia 23 czerwca 2015 r. wniósł pozwany. Wyrokiem z dnia 10 lutego 2016 r. Sąd Apelacyjny w [...] zmienił wyrok z dnia 23 czerwca 2015 r. w ten sposób, że powództwo oddalił i zasądził od B. na rzecz pozwanego koszty procesu w pierwszej instancji (pkt I) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt II i III). B. wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 10 lutego 2016 r. Zarzucił naruszenie art. 382, art. 187 § 1, art. 191, art. 193 § 1 i art. 386 § 1 k.p.c. oraz art. 358 § 1 k.c.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w [...] do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 398 13 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy - w g ranicach zaskarżenia - z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. W myśl art. 379 pkt 2) k.p.c. zachodzi nieważność postępowania, jeżeli pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. W sprawie od początku powodem była B. (pozew - karta 2, wyrok z dnia 23 czerwca 2015 r. - karta 532, wyrok z dnia 10 lutego 2016 r. - karta 613). Pełnomocnik B. przez całe postępowanie w pierwszej i w drugiej instancji działał na podstawie pełnomocnictwa procesowego udzielonego w imieniu B. przez syndyka masy upadłośc i B. (pełnomocnictwo - karta 7). Do skargi kasacyjnej pełnomocnik B. załączył także pełnomocnictwo, którego udzielił w imieniu B. syndyk masy upadłości B. (pełnomocnictwo - karta 657).

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt II CSK 408/16, Sąd Najwyższy - na podstawie art. 398 6 § 3 k.p.c. - zwrócił skargę kasacyjną Sądowi Apelacyjnemu w [...] celem usunięcia jej braku przez wezwanie pełnomocnika skarżącego, tj. B. , do przedstawienia pełnomocnictwa procesowego umocowującego do wniesienia skargi kasacyjnej, udzielonego przez osobę lub osoby uprawnione do reprezentacji skarżącego, tj. B.. Uzasadnieniem dla takiego postanowienia była oczywista okoliczność, że skoro powodem w sprawie jest B., a nie syndyk masy upadłości B., to pełnomocnictwa procesowego do wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu B. mogły udzielić osoba lub osoby uprawnione do reprezentacji B. .

Pełnomocnictwa takiego nie mógł udzielić syndyk masy upadłości, ponieważ działa on w imieniu własnym, jakkolwiek na rachunek upadłego (art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, obecnie Prawo upadłościowe, jedn. tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 217 ze zm., dalej: „p.u.n.”). Syndyk masy upadłości nie jest umocowany do udzielania pełnomocnictw, w tym pełnomocnictw procesowych, w imieniu upadłego do reprezentacji upadłego. Na skutek postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2017 r. pełnomocnik B. przedstawił pełnomocnictwo procesowe udzielone przez osobę uprawnioną do jednoosobowej reprezentacji B. (pełnomocnictwo - karta 715). Oznacza to, że brak skargi kasacyjnej polegający na niezałączeniu do niej dokumentu pełnomocnictwa procesowego umocowującego do reprezentacji B. w postępowaniu kasacyjnym został uzupełniony.

Nie było więc podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej (art. 398 3 § 1 -3 k.p.c. a contrario ). Rozpatrując skargę kasacyjną Sąd Najwyższy musiał jednak wziąć pod uwagę fakt, że w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej instancji w imieniu B. działał pełnomocnik procesowy, który nie był należy cie umocowany, gdyż podstawę jego działania stanowiło pełnomocnictwo udzielone nie przez osobę lub osoby umocowane do reprezentacji B. , lecz pełnomocnictwo udzielone przez syndyka masy upadłości B. . Oznacza to, że postępowanie przed Sądami pierwszej i drugiej instancji było dotknięte nieważnością (art. 379 pkt 2 k.p.c.), którą Sąd Najwyższy musiał wziąć pod uwagę z urzędu (art. 398 13 § 1 k.p.c.).

Nieważności tej nie mogło sanować potwierdzenie przez osobę uprawnioną do reprezentacji B. czynności dokonanych przez nienależycie umocowanego pełnomocnika w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej instancji. Wprawdzie judykatura dopuszcza dokonanie takiego potwierdzenia i to nawet w postępowaniu apelacyjnym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 76), jednak jest ono dopuszczalne tylko do czasu prawomocnego zakończenia postępowania (argument z art. 401 pkt 2) in fine k.p.c.). Tymczasem w niniejszej sprawie przedmiotowe potwierdzenie dokonane zostało w postępowaniu kasacyjnym, tj. w pełnomocnictwie z dnia 27 października 2017 r., a więc po wydaniu prawomocnego wyroku z dnia 10 lutego 2016 r. Potwierdzenie takie nie wywołało więc skutków procesowych.

W rezultacie uzasadnione było uchylenie zaskarżonego wyroku z dnia 10 lutego 2016 r. w całości i poprzedzającego go wyroku z dnia 23 czerwca 2015 r. w zakresie zaskarżonym apelacją pozwanego, tj. w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę 205 345,46 zł z ustawowymi odsetkami o d dnia 23 marca 2012 r. do dnia zapłaty (pkt I) oraz w części rozstrzygającej o kosztach procesu w pierwszej instancji (pkt IV), zniesienie postępowania przed Sądem drugiej instancji w całości, a przed Sądem pierwszej instancji w zakresie odpowiadającym uchyleniu wyroku z dnia 23 czerwca 2015 r., i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w [...].

Z tych względów, na podstawie art. 398 15 § 1, art. 386 § 2 w związku z art. 391 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 k .p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. jw