Art. 84 u.s.u.s.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst ujednolicony (nieurzędowy) według stanu na 8 lipca 2026 r.: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 199 ze zmianami z Dz.U. 2026 poz. 252, Dz.U. 2026 poz. 426, Dz.U. 2026 poz. 473 i Dz.U. 2026 poz. 734. Obecne brzmienie co najmniej od tekstu jednolitego z 8 lipca 2026 r.
Art. 84.
1.
Osoba, która pobrała Świadczenie nienależneŚwiadczenie spełnione bez obowiązku, np. gdy zobowiązanie nie istniało, odpadła jego podstawa albo czynność prawna była nieważna. Podlega zwrotowi według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z OdsetkiWynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy albo świadczenie za opóźnienie w zapłacie. Odsetki ustawowe za opóźnienie należą się bez względu na winę dłużnika i poniesioną szkodę.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust.
1¹.
Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.
1a.
W razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty.
2.
Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1)
świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2)
świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;
3)
świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.
3.
Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
4.
Kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia, zwane dalej „należnościami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń”, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo do świadczeń nie istnieje - ściągnięciu w trybie przepisów o Postępowanie egzekucyjnePostępowanie prowadzące do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Może dotyczyć należności pieniężnych albo obowiązków o charakterze niepieniężnym.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu w administracji lub egzekucji sądowej, z zastrzeżeniem ust. 8c.
4a.
Nienależnie pobrane świadczenia mogą być zabezpieczane hipoteką przymusową i ustawowym prawem zastawu, z wyjątkiem przypadku, gdy podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń. Przepisy art. 26 i 27 stosuje się odpowiednio.
5.
Przepisów ust. 2–4 i 8 nie stosuje się, jeżeli przepisy szczególne określające zasady przyznawania i wypłacania świadczeń stanowią inaczej.
6.
Jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.
7.
Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5–5c stosuje się odpowiednio. Do kosztów upomnienia przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się.
7a.
W przypadku osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji, o której mowa w ust. 7, nie wydaje się później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne świadczenie.
8.
Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli:
1)
zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub 2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
8a.
Od kwot nienależnie pobranych świadczeń, które rozłożono na raty albo których termin płatności odroczono, nie nalicza się odsetek, począwszy od dnia wpływu wniosku o udzielenie tych ulg.
8b.
Rozłożenie na raty kwot należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń albo odroczenie terminu ich płatności następuje w formie umowy.
8c.
Jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.
8d.
Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, których termin płatności odroczono lub które rozłożono na raty, nie podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń.
8e.
Jeżeli wpłata na poczet należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie pokrywa w całości tych należności, dokonaną wpłatę zalicza się w pierwszej kolejności na pokrycie w całości kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a pozostałą część zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz kwoty odsetek w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota nienależnie pobranych świadczeń do kwoty odsetek.
9.
Przepisy ust. 1–8e i 11 stosuje się także do pieniężnych świadczeń innych niż świadczenia z ubezpieczeń społecznych, wypłacanych przez Zakład na mocy odrębnych przepisów.
10.
Przepis ust. 8 stosuje się odpowiednio do świadczeń wypłaconych bezpośrednio przez pracodawcę.
11.
Jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, kwoty nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi bez odsetek.
Orzeczenia do art. 84 u.s.u.s.
Ten przepis powołuje 1 950 orzeczeń, w tym ust. 1: 1 284, ust. 10: 3, ust. 11: 613, ust. 2: 816, ust. 3: 189, ust. 4: 87, ust. 5: 29, ust. 6: 279, ust. 7: 61, ust. 8: 141, ust. 9: 99.
Wszystkie
Sąd Najwyższy
Sądy apelacyjne
Sądy okręgowe
Sądy rejonowe
Sądy administracyjne
Sortuj: najczęściej cytowane
- IX U 1174/25Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie, zarządzenie z 07.10.2026
zasiłek chorobowy
- VIII U 3700/25Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 08.09.2026
zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia
- IV U 500/25Sąd Rejonowy w Świdnicy, wyrok z 27.08.2026
- VIII U 3267/25Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 18.08.2026
nienależne świadczenie
- V Ua 13/26Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, wyrok z 11.08.2026
zasiłek chorobowy
- VI U 69/26Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie, wyrok z 02.06.2026
- IX U 170/25Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie, zarządzenie z 20.05.2026
zwrot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia
- I USK 629/26Sąd Najwyższy, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, postanowienie z 14.05.2026
- I USK 660/26Sąd Najwyższy, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, postanowienie z 07.05.2026
- VI Ua 21/26Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, wyrok z 04.05.2026
świadczenia rehabilitacyjne
