Art. 42a p.u.s.p.
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 334. Obecne brzmienie co najmniej od tekstu jednolitego z 9 lutego 2024 r.
Art. 42a.
§ 1.
W ramach działalności sądów lub organów sądów niedopuszczalne jest kwestionowanie
UmocowanieUpoważnienie do działania w cudzym imieniu, wynikające z pełnomocnictwa, przedstawicielstwa ustawowego albo innej podstawy prawnej. Czynność dokonana w granicach umocowania wywołuje skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu sądów i trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli
i ochrony prawa.
§ 2.
Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny lub inny organ władzy
zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia
do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.
§ 3.
Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności
z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po
powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 6, jeżeli w okolicznościach
danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności,
mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego
oraz charakteru sprawy.
§ 4.
Wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 3, może być złożony wobec sędziego
wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji lub apelację,
z wyłączeniem spraw, w których termin do ich rozpoznania i wydania orzeczenia jest
nie dłuższy niż miesiąc od dnia złożenia pisma procesowego wszczynającego postępowanie
w sprawie.
§ 5.
Wniosek składa się w terminie 7 dni od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia
wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu
pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma
w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę,
a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie.
§ 6.
Uprawnionym do złożenia wniosku jest w postępowaniu:
1)
w sprawach o przestępstwa skarbowe i WykroczenieCzyn zabroniony przez ustawę pod groźbą kary, lżejszy od przestępstwa. Odpowiedzialność za wykroczenie może ponosić tylko osoba spełniająca warunki określone w przepisach.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu skarbowe - strona;
2)
w sprawach o wykroczenia - strona;
3)
w przedmiocie odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą
kary - strona i wnioskodawca;
4)
karnym - strona;
5)
w sprawach nieletnich - strona;
6)
cywilnym - strona i uczestnik postępowania;
7)
dyscyplinarnym - obwiniony.
§ 7.
Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto
zawierać:
1)
żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 3;
2)
przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.
§ 8.
Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 7, podlega odrzuceniu bez wezwania
do usunięcia Braki formalneNiespełnienie wymogów formalnych pisma lub wniosku, na przykład brak podpisu, oznaczenia strony albo wymaganych załączników. Zwykle podlegają uzupełnieniu w wyznaczonym terminie.Objaśnienie redakcyjne, nie jest tekstem ustawy.Orzeczenia o tym pojęciu. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie
terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny.
§ 9.
Wniosek złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu dokonującego czynności
w toku postępowania przygotowawczego w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe
lub w postępowaniu karnym pozostawia się bez rozpoznania.
§ 10.
Jeżeli uprawniony do złożenia wniosku złożył wnioski wobec więcej niż jednego sędziego
wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę lub wnioski zostały złożone w tej samej
sprawie przez kilku uprawnionych do złożenia wniosku, sąd może zarządzić połączenie
wniosków w celu ich łącznego rozpoznania. W przypadku łącznego rozpoznania wniosków,
wnioski rozpoznaje skład sądu wyznaczony do rozpoznania wniosku, który został złożony
jako pierwszy.
§ 11.
Uwzględniając wniosek sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy. Wyłączenie sędziego
od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego
w innych prowadzonych przez niego sprawach.
§ 12.
W razie uwzględnienia wniosku, sąd z urzędu sporządza w terminie 3 dni uzasadnienie
postanowienia.
§ 13.
W razie uwzględnienia wniosku, odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza się
również sędziemu, którego wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3 dni złożyć wniosek
o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w składzie 5 sędziów losowanych
spośród całego składu Sądu Najwyższego, w terminie 7 dni utrzymuje w mocy postanowienie
o wyłączeniu sędziego albo uchyla postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek.
Do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy, sędzia podejmuje czynności niecierpiące
zwłoki.
§ 14.
W zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do rozpoznania wniosku, o którym mowa
w § 4, stosuje się odpowiednio w sprawach:
1)
cywilnych - przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego dotyczące rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego i zażalenia,
2)
karnych - przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego
(Dz. U. z 2024 r. poz. 37) dotyczące rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, z wyłączeniem art. 42 § 3 zdanie
trzecie tej ustawy w zakresie dotyczącym czynności niecierpiących zwłoki, w szczególności
w przedmiocie tymczasowego aresztowania.
Orzeczenia do art. 42a p.u.s.p.
Ten przepis powołuje 188 orzeczeń, w tym § 1: 6, § 10: 1, § 11: 4, § 12: 2, § 13: 17, § 14: 30, § 2: 21, § 3: 124, § 4: 51, § 5: 18, § 6: 11, § 7: 12, § 8: 16, § 9: 2.
Wszystkie
Sąd Najwyższy
Sądy apelacyjne
Sądy okręgowe
Sądy rejonowe
Sądy administracyjne
Sortuj: najczęściej cytowane
- I CSK 1311/26Sąd Najwyższy, Izba Cywilna, postanowienie z 27.08.2026
- I NB 34/25Sąd Najwyższy, Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, postanowienie z 25.08.2026
- V KB 61/25Sąd Najwyższy, Izba Karna, postanowienie z 20.08.2026
- VI GCo 376/26Sąd Okręgowy w Legnicy, postanowienie z 13.08.2026
- III CB 136/25Sąd Najwyższy, Izba Cywilna, postanowienie z 28.07.2026
- I CSK 1988/25Sąd Najwyższy, Izba Cywilna, postanowienie z 22.07.2026
- III KB 190/25Sąd Najwyższy, Izba Karna, postanowienie z 10.07.2026
- I CSK 2081/25Sąd Najwyższy, Izba Cywilna, postanowienie z 30.06.2026
- II Ca 1162/25Sąd Okręgowy w Szczecinie, uzasadnienie z 26.06.2026
cesja
- I NB 6/24Sąd Najwyższy, Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, postanowienie z 17.06.2026
